Οι στατίνες είναι από τα πιο κοινά φάρμακα που συνταγογραφούνται για την πρόληψη εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων, ωστόσο οι ανησυχίες για παρενέργειες εξακολουθούν να είναι ένα πολυσυζητημένο ζήτημα. Νέα έρευνα οδηγεί πλέον σε μια πιο προσεκτική επανεξέταση του πόσο πραγματικοί είναι αυτοί οι κίνδυνοι και πώς θα πρέπει να σταθμίζονται σε σχέση με τα μακροπρόθεσμα οφέλη.
Υπερτερούν πράγματι οι παρενέργειες των στατινών έναντι των οφελών;
Πολύ λιγότεροι άνθρωποι από όσους θα μπορούσαν να ωφεληθούν από τις στατίνες τις λαμβάνουν σήμερα, ενώ πολλοί που ξεκινούν τη θεραπεία τη διακόπτουν, κυρίως επειδή οι εκτενείς λίστες πιθανών παρενεργειών έχουν δημιουργήσει ανησυχία σε ασθενείς και γιατρούς. Νέα μετα-ανάλυση στοχεύει να αποσαφηνίσει τους κινδύνους γύρω από ένα από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα και χαμηλού κόστους εργαλεία πρόληψης των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Αν και είναι γνωστό ότι οι στατίνες προκαλούν μυϊκό πόνο σε περίπου 1% των ανθρώπων και μπορούν να αυξήσουν ελαφρώς τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, ενδεχομένως οδηγώντας ορισμένους σε διαβήτη τύπου 2, η νέα ανάλυση στο The Lancet αναφέρει ότι 62 από τις 66 συχνά αναγραφόμενες παρενέργειες δεν υποστηρίζονται από αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα, καθώς τα άτομα ανέφεραν παρόμοια συμπτώματα είτε λάμβαναν στατίνες είτε εικονικό φάρμακο.
Ανασκοπώντας 19 μεγάλες κλινικές δοκιμές με πάνω από 122.000 συμμετέχοντες, οι ερευνητές βρήκαν ισχυρές ενδείξεις μόνο για τέσσερα αποτελέσματα – μικρές αλλαγές στις εξετάσεις ήπατος, ήπιες ηπατικές ανωμαλίες, αλλαγές στα ούρα και οίδημα ιστών – και χαρακτήρισαν αυτούς τους κινδύνους ως πολύ μικρούς.
«Η συνεχιζόμενη σύγχυση και ανησυχία, όχι μόνο στους ασθενείς αλλά και σε πολλούς γιατρούς, σχετικά με τις πιθανές παρενέργειες των στατινών, σημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι δεν είναι πρόθυμοι να ξεκινήσουν στατίνες ή τις έχουν διακόψει. Αυτό που βρήκαμε είναι ότι δεν υπάρχει σημαντικός επιπλέον κίνδυνος με τις στατίνες για σχεδόν όλες τις παθήσεις που αναγράφονται στα φύλλα οδηγιών ως Christina Reith», δήλωσε η Βρετανίδα επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Christina Reith, σύμφωνα με το Stat News.
Στατίνες: Επιστήμονες ανακαλύπτουν πότε μπορεί να προκαλούν πόνο στους μύες – Πώς αντιμετωπίζεται
Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν παρενέργειες από τις στατίνες
Ορισμένοι άνθρωποι είναι πιο πιθανό από άλλους να εμφανίσουν παρενέργειες από τις στατίνες, σύμφωνα με κλινικές μελέτες και μεγάλες ερευνητικές ανασκοπήσεις. Άλλες ενδείξεις δείχνουν ότι ο κίνδυνος συνδέεται συνήθως με προσωπικά χαρακτηριστικά, γενετικούς παράγοντες, τη δόση και υπάρχουσες ιατρικές παθήσεις. Ακόμη και έτσι, μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι οι σοβαρές ή μακροχρόνιες παρενέργειες παραμένουν ασυνήθιστες για τους περισσότερους ασθενείς.
Ομάδες με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης παρενεργειών από στατίνες περιλαμβάνουν:
- Ηλικιωμένους και γυναίκες, που αναφέρουν συχνότερα μυϊκά συμπτώματα
- Άτομα με παχυσαρκία, διαβήτη, ηπατική ή νεφρική νόσο ή υποθυρεοειδισμό
- Ασθενείς που λαμβάνουν υψηλότερες δόσεις στατινών ή φάρμακα που αλληλεπιδρούν
- Φορείς συγκεκριμένων παραλλαγών του γονιδίου SLCO1B1, ιδιαίτερα με τη σιμβαστατίνη, που αυξάνει τον μυϊκό κίνδυνο
- Άτομα με αντίσταση στην ινσουλίνη ή αυξημένο κίνδυνο διαβήτη, που μπορεί να παρουσιάσουν μικρές αυξήσεις στο σάκχαρο
Διαβήτης: Πότε μπορεί η μειωμένη χοληστερίνη να αυξήσει τον κίνδυνο – Τι ρόλο παίζουν οι στατίνες
Στατίνες: Όπλο για την πρόληψη
Οι στατίνες αποτελούν βασικό εργαλείο της προληπτικής καρδιολογίας. Μπορούν να μειώσουν την LDL, την «κακή» χοληστερίνη, κατά περίπου 50% και να μειώσουν τον κίνδυνο εμφραγμάτων και εγκεφαλικών επεισοδίων κατά περίπου 25%. Επειδή οι πατέντες των στατινών έληξαν πριν από χρόνια, τα γενόσημα σκευάσματα είναι ευρέως διαθέσιμα και χαμηλού κόστους.
Καθώς αυξάνονται τα στοιχεία για τα μακροπρόθεσμα οφέλη της μείωσης της LDL, οι ερευνητές επανεξετάζουν το πότε θα πρέπει να ξεκινά η χορήγηση στατινών. Αντί να εκτιμάται ο κίνδυνος σε ορίζοντα 10 ετών, όπως γίνεται συνήθως, πρόσφατη μελέτη εξέτασε τον κίνδυνο σε βάθος 30 ετών για να διαπιστώσει αν η πρώιμη έναρξη στατινών θα μπορούσε να προλάβει μελλοντικά εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε τον προηγούμενο μήνα στο Circulation: Population Health and Outcomes, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τις νεότερες εξισώσεις PREVENT για να εκτιμήσουν τον 30ετή κίνδυνο σε ενήλικες ηλικίας 30 έως 59 ετών. Διαπίστωσαν ότι το 9% είχε 30ετή κίνδυνο 20% ή άνω για έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι 2,5 εκατομμύρια περισσότεροι ενήλικες θα λάμβαναν σύσταση για στατίνες. Ένα ακόμη 44% είχε ενδιάμεσο 30ετή κίνδυνο μεταξύ 7,5% και 19,9%.
Χοληστερίνη: Νέα θεραπεία χωρίς στατίνες τη μειώνει κατά 50% δίχως παρενέργειες – Νέα μελέτη
Ποιοι και πότε μπορεί να επωφεληθούν αν ξεκινήσουν να παίρνουν στατίνες
Οι ειδικοί συνήθως εστιάζουν πρώτα στη διατροφή και την άσκηση για την πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων. Ωστόσο, για άτομα με υψηλή αρτηριακή πίεση, αυξημένη χοληστερίνη ή οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας, παραμένει ασαφές ποιοι πρέπει να ξεκινούν φαρμακευτική αγωγή νωρίς και ποιοι μπορούν να περιμένουν με ασφάλεια.
«Υπήρχε ένα κενό στα δεδομένα που να καθοδηγεί ποιοι θα μπορούσαν να ωφεληθούν από την πρώιμη έναρξη φαρμακευτικής αγωγής και ποιοι θα μπορούσαν να καθυστερήσουν αυτή τη συζήτηση για 20 χρόνια», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Timothy Anderson. «Είναι αρκετά σαφές ότι οι στατίνες μειώνουν σταθερά τον σχετικό κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού κατά περίπου ένα τέταρτο», είπε ο Anderson. «Το ερώτημα είναι αν αξίζει να ξεκινήσει κανείς στα 40 ή αν είναι αποδεκτό να περιμένει 10 χρόνια μέχρι να αυξηθεί ο 10ετής κίνδυνος».
Αυτές οι συζητήσεις συχνά περιλαμβάνουν ανησυχίες για παρενέργειες. Παρότι οι στατίνες έχουν συμβάλει στη μείωση σοβαρών καρδιαγγειακών συμβάντων τα τελευταία 50 χρόνια, πολλοί άνθρωποι διστάζουν να λαμβάνουν μακροχρόνια φαρμακευτική αγωγή. Παρόμοιες ανησυχίες υπάρχουν και για φάρμακα της αρτηριακής πίεσης και της παχυσαρκίας, αλλά οι στατίνες έχουν συνδεθεί ιδιαίτερα στο μυαλό των ανθρώπων με μυϊκά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένης της ραβδομυόλυσης.
Παρενέργειες στατινών
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης στο The Lancet, τέσσερις παρενέργειες είναι πραγματικές και σημαντικές να λαμβάνονται υπόψη.
1. Ραβδομυόλυση
Η ραβδομυόλυση, που περιλαμβάνει διάσπαση του μυϊκού ιστού, είναι σπάνια. Αν εμφανιστεί, συνιστώνται άλλα φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης. Λιγότερο σοβαρά μυϊκά συμπτώματα επηρεάζουν περίπου το 1% των ασθενών.
Χοληστερίνη: Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι άνδρες παίρνουν στατίνες
2. Αυξήσεις στη γλυκόζη
Οι αυξήσεις στη γλυκόζη αίματος ήταν συχνότερες σε άτομα που ήδη βρίσκονταν κοντά στη διάγνωση διαβήτη, ανέφερε η Reith. Παρότι ο διαβήτης αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την καρδιά, τα οφέλη των στατινών υπερτερούν κατά πολύ των κινδύνων. Η ύπαρξη διαβήτη από μόνη της θεωρείται λόγος χορήγησης στατινών.
3. Αυξήσεις σε ηπατικά ένζυμα
Οι στατίνες συνδέθηκαν με αύξηση περίπου 0,1% σε παθολογικές εξετάσεις ηπατικών ενζύμων, χωρίς όμως αύξηση σε ηπατικές παθήσεις όπως η ηπατίτιδα ή η ηπατική ανεπάρκεια.
4. Αλλαγές σε δείκτες ούρων
Το ίδιο ίσχυε και για τις αλλαγές στις εξετάσεις ούρων.
Ποιος ο κίνδυνος
«Αυτό που βρήκαμε είναι ότι δεν υπάρχει σημαντικός επιπλέον κίνδυνος με τις στατίνες για σχεδόν όλες τις παθήσεις που αναγράφονται στα φύλλα οδηγιών ως πιθανές παρενέργειες», είπε η Reith. «Μπορέσαμε να δείξουμε ότι δεν υπάρχει αύξηση στην απώλεια μνήμης, την κατάθλιψη, τις διαταραχές ύπνου, τη στυτική δυσλειτουργία, την αύξηση βάρους, τη ναυτία, την κόπωση ή τον πονοκέφαλο, καθώς και σε πολλές άλλες καταστάσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα άτομα που λαμβάνουν στατίνες δεν εμφάνισαν αυτά τα ιατρικά συμβάντα. Έχουμε πλέον πολύ ισχυρά δεδομένα ότι, παρότι αυτά μπορεί να συμβούν ενώ κάποιος λαμβάνει στατίνες, οι στατίνες δεν είναι η αιτία αυτών των προβλημάτων».
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι τα φύλλα οδηγιών των φαρμάκων τείνουν να δίνουν έμφαση στην προσοχή, επειδή οι πρώιμες δοκιμές περιλαμβάνουν περιορισμένα δεδομένα. Ο ερευνητής με ειδίκευση στην καρδιολογία Kausik Ray από το Imperial College London ανέφερε ότι πολλές προειδοποιήσεις προέρχονται από παρατηρήσεις χωρίς κατάλληλη ομάδα ελέγχου. «Οι προειδοποιητικές ετικέτες συχνά προέρχονται από παρατηρήσεις μετά την κυκλοφορία του φαρμάκου χωρίς ομάδα ελέγχου», είπε. «Από νομική σκοπιά αυτό έχει νόημα, αλλά από βιολογική σκοπιά δεν έχει». Παρόλα αυτά, οι ανησυχίες εμφανίζονται συχνά στην κλινική πράξη.
Ο Βρετανός ιατρός Rory Collins από το Oxford Population Health θυμήθηκε ότι ζήτησε ο ίδιος από τον γιατρό του να του χορηγήσει στατίνη. «Ο γενικός γιατρός μού είπε, “είστε σίγουρος; Τι γίνεται με όλες αυτές τις άσχημες παρενέργειες;”», ανέφερε. «Αυτό συμβαίνει συνεχώς. Γι’ αυτό οι γιατροί και οι ασθενείς τους δεν ξεκινούν αυτές τις θεραπείες. Και γι’ αυτό οι ασθενείς διατρέχουν υψηλό κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού». Ο Anderson δήλωσε ότι τα ευρήματα του The Lancet μπορεί να βοηθήσουν τους γιατρούς να αντιμετωπίσουν τους φόβους για σπάνιες παρενέργειες, αλλά η ευρύτερη δυσπιστία παραμένει.
Στατίνες: Μπορούν να προκαλέσουν νοητική σύγχυση; Τι λένε οι ειδικοί
«Πιστεύω ότι αυτό είναι μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από την εμπιστοσύνη στην ιατρική κοινότητα», είπε. «Καθώς οι ασθενείς γνωρίζουν καλύτερα τους γιατρούς τους, συχνά αναπτύσσουν εμπιστοσύνη σε αυτό το άτομο, ακόμη κι αν έχουν ανησυχίες για άλλες πτυχές της κοινωνίας και του συστήματος υγείας. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να γνωρίζουμε καλά τους ασθενείς μας και, ιδανικά, να αναπτύσσουμε αυτή την εμπιστοσύνη και τον δεσμό μαζί τους».
Πηγές: StatNews, Reuters, ScienceDirect, Nature, NIH, The Lancet