Ψυχολόγος αποκαλύπτει το σημάδι που εμφανίζεται το απόγευμα και μπορεί να σχετίζεται με την άνοια. Η αλλαγή αυτή μπορεί αρχικά να παρερμηνεύεται και να θεωρούν οικείοι ότι πρόκειται για «άκακες» αλλαγές στη διάθεση και ευερεθιστότητα. Πώς να το αναγνωρίσετε.
Άνοια: Πρωτοποριακό τεστ στη μύτη εντοπίζει τη νόσο δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα
Ένα συχνά παραγνωρισμένο σημάδι της άνοιας που επιδεινώνεται αργότερα μέσα στην ημέρα
Ένας συχνά παραβλεπόμενος δείκτης της άνοιας μπορεί να γίνεται πιο εμφανής όσο περνά η ημέρα, ειδικά το απόγευμα, και μπορεί αρχικά να είναι δύσκολο να γίνει κατανοητός από τις οικογένειες. «Λοιπόν, αυτό μπορεί να συμβεί οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, αλλά αυτό που βλέπουμε συχνά στα άτομα που ζουν με άνοια είναι ότι μπορεί να συμβεί το απόγευμα», εξήγησε σε ανάρτησή της, η Βρετανίδα ψυχολόγος με εξειδίκευση στην άνοια, Dr Kellyn Lee, από University of Portsmouth, σύμφωνα με το Express. «Αυτό που θα εξέταζα είναι ότι πρόκειται, και πάλι, για σύμπτωμα άγχους και διέγερσης και ίσως αυξημένης σύγχυσης».
Η Dr Lee περιέγραφε το sundowning, μια κατάσταση που συνδέεται με την άνοια, κατά την οποία η συμπεριφορά μπορεί να γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτη από το μεσημέρι έως το βράδυ. Κατά τη διάρκεια αυτών των ωρών, ένα άτομο μπορεί να νιώθει έντονη δυσφορία και μπορεί επίσης να εμφανίζει παραληρητικές ιδέες ή ψευδαισθήσεις. Αν και οι ακριβείς εκλυτικοί παράγοντες δεν είναι σαφείς, η Alzheimer’s Society σημειώνει ότι το sundowning δεν συνδέεται απαραίτητα με την ίδια τη δύση του ηλίου, αλλά συχνά σχετίζεται με ανεκπλήρωτες ανάγκες εκείνη την ώρα της ημέρας.
Η αλλαγή στο περπάτημα που μπορεί να είναι ένδειξη άνοιας
Sundowning: Τι είναι και με ποιες παθήσεις μπορεί να σχετίζεται
Το sundowning περιγράφει ένα μοτίβο κατά το οποίο η σύγχυση, η διέγερση, το άγχος και άλλα συμπτώματα συμπεριφοράς εμφανίζονται ή επιδεινώνονται αργά το απόγευμα ή το βράδυ, κυρίως σε άτομα με γνωστικά προβλήματα. Δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση, αλλά ένα φαινόμενο συμπεριφοράς που παρατηρείται συχνότερα στην άνοια.
Σύμφωνα με άρθρο του 2025 με τίτλο Geriatric Perspective: Sundown Syndrome and Dementia Diagnosis and Treatment, το σύνδρομο sundowning σε άτομα με άνοια περιλαμβάνει επιδείνωση της διέγερσης, της σύγχυσης και των διαταραχών ύπνου αργότερα μέσα στην ημέρα, και συνδέεται με κιρκάδιες και νευροχημικές μεταβολές. Η μελέτη διαπιστώνει ότι η διάγνωση είναι κλινική και ότι η αντιμετώπιση εστιάζει κυρίως σε περιβαλλοντικές στρατηγικές, με περιορισμένα στοιχεία υπέρ της φαρμακευτικής αγωγής.
Σχετίζεται πιο συχνά με:
- Άνοια, ιδιαίτερα τη νόσο Αλτσχάιμερ, όπου η βραδινή ευερεθιστότητα, η διέγερση και οι νυχτερινές αλλαγές στη συμπεριφορά είναι συχνές.
- Διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού και χαμηλά επίπεδα μελατονίνης, που επηρεάζουν τον ύπνο και τη ρύθμιση της συμπεριφοράς.
- Περιβαλλοντικούς και συναισθηματικούς στρεσογόνους παράγοντες, όπως αλλαγές στη ρουτίνα, ο φωτισμός και η κόπωση των φροντιστών.
Άνοια: Ραγδαία αύξηση των περιστατικών στην Ελλάδα και την Ευρώπη
Τι μπορεί να το προκαλέσει ή να το πυροδοτήσει
- Διαταραχές της διάθεσης, συμπεριλαμβανομένου του άγχους και της κατάθλιψης
- Πείνα, πόνος ή άλλες ανεκπλήρωτες σωματικές ανάγκες
- Διαταραγμένα επίπεδα ορμονών
- Παρενέργειες συνταγογραφούμενων φαρμάκων
- Αισθητηριακές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας όρασης
- Διαταραχή του «βιολογικού ρολογιού» λόγω βλάβης στον εγκέφαλο
- Υπερδιέγερση κατά τη διάρκεια της ημέρας
- Υπερκόπωση
- Έλλειψη έκθεσης στο ηλιακό φως
- Έλλειψη αλληλεπίδρασης με άλλα άτομα ή φροντιστές, εφόσον αυτό είναι σχετικό
«Το sundowning μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε στάδιο της άνοιας, αλλά είναι πιο συχνό στα μεσαία και στα προχωρημένα στάδια της νόσου», προσθέτει περαιτέρω οδηγία από την Alzheimer’s Society. «Σκεφτείτε αν κάτι που συνέβη μέσα στην ημέρα τους έχει επηρεάσει. Αν φαίνονται ταραγμένοι, προσπαθήστε να τους ηρεμήσετε αποσπώντας την προσοχή τους, ίσως μιλώντας για μια αγαπημένη ανάμνηση ή ένα γεγονός που τους ευχαριστεί να σκέφτονται».
Αλτσχάιμερ: Το συχνό λάθος που κάνουμε στο δείπνο και αυξάνει κατά 69% τον κίνδυνο
Αν ανησυχείτε ότι το αγαπημένο σας πρόσωπο βιώνει sundowning, η Dr Lee συνέστησε επίσης την καταγραφή των συμπτωμάτων σε διαφορετικές ώρες της ημέρας. «Αυτό που θα πρότεινα να κάνετε είναι να σημειώνετε πότε συμβαίνει και τι συμβαίνει. Υπάρχουν φάρμακα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν, όπως η λοραζεπάμη. Αυτά τα φάρμακα είναι φάρμακα που πρέπει να λαμβάνονται με προσοχή, επειδή είναι ιδιαίτερα εθιστικά. Έτσι, κάποιοι ιατροί μπορεί να μην θέλουν να τα συνταγογραφήσουν. Ωστόσο, πιστεύω ότι πρέπει πραγματικά να ισορροπήσουμε τον κίνδυνο εθισμού σε σύγκριση με το γεγονός ότι το άτομο έχει άνοια», εξήγησε.
Άλλα πιθανά συμπτώματα της άνοιας
Η άνοια είναι ένας γενικός όρος που καλύπτει πολλά προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ, και όλα χαρακτηρίζονται από σταδιακή επιδείνωση της γνωστικής λειτουργίας.
Τα σημάδια της άνοιας διαφέρουν ανάλογα με τον συγκεκριμένο τύπο, αλλά οι πρώιμοι δείκτες συχνά περιλαμβάνουν:
- Αλλαγές στη διάθεση
- Δυσκολία στη συγκέντρωση
- Δυσκολία στην εκτέλεση οικείων καθημερινών δραστηριοτήτων, όπως το να μπερδεύεται κανείς με τα σωστά ρέστα όταν ψωνίζει
- Απώλεια μνήμης
- Δυσκολία στην παρακολούθηση μιας συζήτησης ή στην εύρεση της σωστής λέξης
- Σύγχυση ως προς τον χρόνο και τον τόπο
«Αυτά τα συμπτώματα είναι συχνά ήπια και μπορεί να επιδεινώνονται μόνο πολύ σταδιακά», λένε ειδικοί του Εθνικού Οργανισμού Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, NHS. Συχνά αποκαλείται «ήπια γνωστική έκπτωση» (MCI), καθώς τα συμπτώματα δεν είναι αρκετά σοβαρά ώστε να διαγνωστεί η άνοια. «Μπορεί να μην παρατηρήσετε αυτά τα συμπτώματα αν τα έχετε, και τα μέλη της οικογένειας και οι φίλοι μπορεί να μην τα παρατηρήσουν ή να μην τα πάρουν στα σοβαρά για κάποιο χρονικό διάστημα». Σε ορισμένα άτομα, τα συμπτώματα αυτά θα παραμείνουν τα ίδια και δεν θα επιδεινωθούν. Όμως, κάποιοι άνθρωποι με MCI θα προχωρήσουν στην ανάπτυξη άνοιας. «Η άνοια δεν αποτελεί φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μιλήσετε με έναν ιατρό αν ανησυχείτε για προβλήματα μνήμης ή άλλα συμπτώματα».
Πηγές: Express, PMC, PMC, MDPI, Oxford Academic, URF Publishers