Η ανδρική γονιμότητα παίζει ρόλο έως και στο μισό όλων των περιπτώσεων υπογονιμότητας, ωστόσο συχνά παραβλέπεται. Κορυφαία διατροφολόγος μοιράζεται απλές, τεκμηριωμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την υγεία του σπέρματος και τη μακροπρόθεσμη ευεξία των ανδρών.
Επηρεάζουν τα εμβόλια COVID-19 τη γονιμότητα; Τι έδειξε σουηδική μελέτη σε 60.000 γυναίκες
Η ανδρική γονιμότητα δεν επηρεάζεται μόνο από τη γενετική – Ποιοι παράγοντες μπορεί να σχετίζονται με δυσκολία σύλληψης
Όταν μιλάμε για γονιμότητα και δυσκολία σύλληψης, η προσοχή συχνά στρέφεται στις γυναίκες. Ωστόσο, για ένα στα έξι ζευγάρια στην Ιρλανδία που αντιμετωπίζουν υπογονιμότητα, αυτό είναι μόνο ένα μέρος της εικόνας. Έως και το 50% των περιπτώσεων υπογονιμότητας περιλαμβάνουν ανδρικό παράγοντα, σύμφωνα με την Ιρλανδή ειδικό γονιμότητας και διατροφολόγο Amy Swan. Επισημαίνει ότι ο παγκόσμιος αριθμός σπερματοζωαρίων έχει μειωθεί περίπου κατά 50% από τη δεκαετία του 1970, κυρίως λόγω συνηθειών τρόπου ζωής και διατροφής.
Η Amy, μητέρα δύο παιδιών που έχει παρουσιάσει την έρευνά της στο World Health Congress, εξηγεί ότι η ανδρική γονιμότητα είναι πιο σύνθετη από το απλό να ελέγχει κανείς αν υπάρχουν σπερματοζωάρια και αν κινούνται σωστά. Αναφέρεται στον κατακερματισμό DNA του σπέρματος, ο οποίος αυξάνεται όταν το οξειδωτικό στρες στο σώμα είναι υψηλό. Ενώ το οξειδωτικό στρες είναι φυσικό, ο κακός τρόπος ζωής και η φτωχή διατροφή μπορούν να το επιδεινώσουν. Το ενθαρρυντικό μήνυμα, όπως λέει, είναι ότι η βελτίωση αυτών των παραγόντων μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την ποιότητα του σπέρματος.
Άδωνις Γεωργιάδης: Δωρεάν έλεγχος γονιμότητας από το 2026-Ποιες γυναίκες αφορά
Παράγοντες τρόπου ζωής που επηρεάζουν αρνητικά την υπογονιμότητα στους άνδρες
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Lifestyle and Environmental Factors Affecting Male Fertility, Individual Predisposition, Prevention, and Intervention», οι σύγχρονες ανθυγιεινές συνήθειες όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, το στρες, η κακή διατροφή που οδηγεί σε παχυσαρκία, η ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα και η έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, η θερμότητα και τα επιβλαβή χημικά επηρεάζουν αρνητικά πολλαπλές πτυχές της δομής και της λειτουργίας του σπέρματος, συμβάλλοντας στη μείωση της ανδρικής γονιμότητας.
Άλλες πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν ότι οι καθημερινές συνήθειες τρόπου ζωής μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ανδρική γονιμότητα. Αυτοί οι παράγοντες μπορεί να μειώσουν τον αριθμό σπερματοζωαρίων, την κινητικότητα, τη μορφολογία και την ακεραιότητα του DNA, συχνά μέσω οξειδωτικού στρες και διαταραχής του ορμονικού συστήματος αναπαραγωγής. Ορισμένες επιπτώσεις μπορεί να βελτιωθούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής, ανάλογα με τη διάρκεια και τη σοβαρότητα της έκθεσης.
Βασικοί κίνδυνοι τρόπου ζωής που εντοπίστηκαν σε πρόσφατη έρευνα:
- Κάπνισμα: Συνδέεται με μειωμένη ποιότητα σπέρματος και αυξημένο κατακερματισμό DNA
- Παχυσαρκία (υψηλός ΔΜΣ): Συνδέεται με χαμηλότερο αριθμό σπερματοζωαρίων, ορμονική ανισορροπία και φλεγμονή
- Ψυχολογικό στρες: Συνδέεται με χαμηλότερη ποιότητα σπέρματος και οξειδωτικό στρες
- Βαριά κατανάλωση αλκοόλ: Συνδέεται με βλάβη στο DNA του σπέρματος και ορμονική διαταραχή
- Κακή διατροφή: Συνδέεται με χειρότερες παραμέτρους σπέρματος
Μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής που υποστηρίζουν τη γονιμότητα και τη μακροπρόθεσμη υγεία
Μία από τις πιο πρακτικές συμβουλές της είναι επίσης από τις πιο απλές. «Αλλάξτε τύπο εσωρούχων αν φοράτε στενά εσώρουχα. Οι όρχεις πρέπει να είναι δροσεροί — πρέπει να τους αφήνετε να “κρέμονται” — η θερμότητα καταστρέφει το σπέρμα. Οι σάουνες, η υπερβολική ποδηλασία και η παρατεταμένη έκθεση στη θερμότητα μπορούν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στη γονιμότητα».
Μετάγγιση αίματος: Μπορεί να σχετίζεται με υπογονιμότητα στις γυναίκες;
Η κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα ή το άτμισμα, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, οι διατροφές φτωχές σε θρεπτικά συστατικά και το χρόνιο στρες παίζουν επίσης ρόλο. «Τόσο η ποιότητα του σπέρματος όσο και των ωαρίων μειώνεται με την ηλικία», λέει η Amy. «Γι’ αυτό τα αντιοξειδωτικά, μια διατροφή πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και η μείωση της έκθεσης σε τοξίνες είναι πολύ σημαντικά για άνδρες και γυναίκες».
Ως διατροφολόγος, η Amy εργάζεται αυστηρά με βάση την τεκμηριωμένη προσέγγιση, δημιουργώντας εξατομικευμένα πλάνα που λειτουργούν με τον υπάρχοντα τρόπο ζωής του πελάτη και όχι εναντίον του. «Πρόκειται για μικρές, εύκολες, εφικτές προσαρμογές», λέει. «Αλλά πάντα υπενθυμίζω στους πελάτες ότι αυτές οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τη γονιμότητα — αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής για τη μακροζωία. Ζούμε περισσότερο, αλλά όχι απαραίτητα πιο υγιείς. Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής τώρα υποστηρίζουν επίσης το πόσο καλά θα ζείτε αργότερα στη ζωή».
Η Amy, που είναι παντρεμένη με τον David και έχει μία κόρη, τη Riley, και έναν γιο, τον Cooper, εργαζόταν προηγουμένως στη διαχείριση έργων και στράφηκε σε αυτόν τον τομέα για βαθιά προσωπικούς λόγους, καθώς η ίδια αντιμετώπισε σημαντικές προκλήσεις γονιμότητας λόγω διαβήτη τύπου 1 και προβλημάτων θυρεοειδούς.
«Είχαμε ένα πολύ δύσκολο ταξίδι όταν προσπαθούσαμε να συλλάβουμε», λέει. «Μείναμε έγκυοι αρχικά, κάπως απροσδόκητα, και δυστυχώς είχα μια αποβολή στον γάμο μας στην Ίμπιζα», αποκαλύπτει και προσθέτει ότι μετά από αυτή τη θλίψη υποβλήθηκε σε αρκετούς κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης. «Μείναμε ξανά έγκυοι, αλλά το μωρό μας είχε σύνδρομο Edwards και έπρεπε να υποβληθώ σε ιατρική διακοπή κύησης», λέει.
Κίνδυνος για την ανδρική γονιμότητα: Κοινό παράσιτο στις γάτες «αποκεφαλίζει» τα σπερματοζωάρια
Αυτή η τραγωδία οδήγησε τελικά την Amy να επανεκπαιδευτεί ως διατροφολόγος, αργότερα να ειδικευτεί στη γονιμότητα, εκπαιδευόμενη και εργαζόμενη με τη Sandra Greenbank στο Fertility Nutrition Centre στο Λονδίνο. Σήμερα, η Amy διατηρεί τη δική της κλινική, υποστηρίζοντας πελάτες με προβλήματα γονιμότητας, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ενδομητρίωση, προετοιμασία για εξωσωματική γονιμοποίηση και γενική αναπαραγωγική υγεία.
«Καταλαβαίνω πόσο μοναχικό και συντριπτικό μπορεί να είναι αυτό το ταξίδι», λέει και προσθέτει ότι στην πραγματικότητα το στρες μπορεί να είναι ένας από τους μεγαλύτερους και πιο παραμελημένους παράγοντες στη γονιμότητα ενός ζευγαριού.
«Το ψυχολογικό στρες δημιουργεί σωματικό στρες σε όλο το σώμα, επηρεάζοντας τον ύπνο, τη διάθεση, το βάρος και την κορτιζόλη. Όταν το σώμα βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, δεν λειτουργεί στο πλήρες δυναμικό του, επηρεάζοντας τον ύπνο, τη διάθεση, τα επίπεδα κορτιζόλης», λέει. Για τα ζευγάρια που προετοιμάζονται για εξωσωματική γονιμοποίηση, η Amy χρησιμοποιεί συχνά μια απλή αναλογία.
«Δεν θα στέλνατε το αυτοκίνητό σας κατευθείαν για τεχνικό έλεγχο αν ξέρατε ότι κάτι δεν πάει καλά — θα το κάνατε πρώτα σέρβις. Το ίδιο λέω και για τη γονιμότητα. Μην ξοδεύετε χιλιάδες για εξωσωματική γονιμοποίηση πριν κατανοήσετε τι συμβαίνει και πριν βελτιστοποιήσετε πρώτα την υγεία των ωαρίων και του σπέρματος».
«Χρειάζονται τουλάχιστον τρεις μήνες για να βελτιωθεί η ποιότητα των ωαρίων και του σπέρματος αφού γίνουν αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής», λέει. «Γι’ αυτό ενθαρρύνω τα ζευγάρια να προετοιμάζονται εκ των προτέρων όπου είναι δυνατό».
Ανδρική γονιμότητα: Οι κοινοί παράγοντες που βλάπτουν το σπέρμα – Γιατί αυξάνονται οι περιπτώσεις;
Τα προγράμματά της είναι ιδιαίτερα εξατομικευμένα, βασισμένα σε λεπτομερή ιατρικά ιστορικά, οικογενειακό υπόβαθρο, φαρμακευτική αγωγή, συμπληρώματα διατροφής και αποτελέσματα εξετάσεων. «Το πλάνο για τον άνδρα θα είναι εντελώς διαφορετικό από εκείνο της γυναίκας», εξηγεί. «Ο εντοπισμός των εμποδίων στον τρόπο ζωής και η υποστήριξη αλλαγών στη συμπεριφορά είναι εξαιρετικά σημαντικά βήματα».
Η βασική διατροφή, φυσικά, είναι θεμελιώδης: τρία ισορροπημένα γεύματα την ημέρα, πρωινό πλούσιο σε πρωτεΐνη για ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα και όσο το δυνατόν περισσότερα χρώματα στο πιάτο. «Μερικές φορές οι άνθρωποι απλώς έχουν χαθεί και χρειάζονται βοήθεια για να επιστρέψουν στον σωστό δρόμο», λέει. «Αυτή η υποστήριξη μπορεί να κάνει πραγματική διαφορά — όχι μόνο για τη γονιμότητα, αλλά και για τη μακροπρόθεσμη υγεία».
Πηγές: Daily Mail, PubMed, MDPI, PMC, SN Link