Η σειρά γέννησης έχει μελετηθεί εδώ και καιρό για το τι επιδράσεις μπορεί να έχει στην προσωπικότητα και τη συμπεριφορά. Νέα μελέτη επεκτείνει αυτή την εστίαση και διερευνά τις εκβάσεις υγείας. Η νέα μελέτη ανέλυσε 569 ασθένειες σε πάνω από 10 εκατομμύρια άτομα και πέντε εκατομμύρια οικογένειες και εντόπισε αξιοσημείωτες διαφορές ανάμεσα σε αδέρφια. Πώς επηρεάζονται οι πιθανότητες για αυτισμό και αλλεργίες.
Νέα μελέτη αποκαλύπτει πώς μπορεί η σειρά γέννησης να επηρεάσει τις πιθανότητες να αναπτύξει κάποιος ασθένεια
Τα πρωτότοκα παιδιά είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να διαγνωστούν με νευροαναπτυξιακές ιατρικές παθήσεις όπως ο αυτισμός και η ΔΕΠΥ, καθώς και αλλεργίες, παιδικές ψυχώσεις και ακμή. Αντίθετα, τα δεύτερα παιδιά εμφάνισαν υψηλότερα ποσοστά διαταραχών χρήσης ουσιών, έρπητα ζωστήρα και γαστρεντερικών παθήσεων, κάτι που σημαίνει ότι η σειρά γέννησης μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς κινδύνους υγείας.
Παλαιότερες μελέτες για τους κινδύνους εμφάνισης ασθενειών ανάλογα με τη σειρά γέννησης
Η σειρά γέννησης έχει μόνο περιορισμένη επίδραση στην υγεία, με την έρευνα να δείχνει ότι δεν προβλέπει ισχυρά την εμφάνιση ασθενειών συνολικά. Τυχόν διαφορές τείνουν να είναι μικρές και εξαρτώνται από το οικογενειακό περιβάλλον, την ανατροφή και τις εμπειρίες της πρώιμης ζωής, παρά από μία μόνο βιολογική αιτία.
Μελέτη του 2026 με τίτλο «Prenatal and birth factors associated with child autism diagnosis: a birth cohort perspective» διαπίστωσε ότι ο κίνδυνος αυτισμού συνδέεται με την προγεννητική υγεία, τις εκθέσεις και τις κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες, ενώ η καλή διατροφή της μητέρας μείωσε τον κίνδυνο, αναδεικνύοντας πολυπαραγοντικές αιτίες που περιλαμβάνουν φλεγμονή και οξειδωτικό στρες.
- Τα πρωτότοκα εμφανίζουν υψηλότερες συναισθηματικές και συμπεριφορικές βαθμολογίες, ενώ τα μεταγενέστερα παιδιά διαφέρουν σε κοινωνικά και ριψοκίνδυνα πρότυπα
- Οι πρώιμες δυσκολίες στα πρωτότοκα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο ψυχικής υγείας για όλα τα αδέλφια
- Τα μικρότερα αδέλφια αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο λοιμώξεων νωρίς στη ζωή, ενώ τα πρωτότοκα έχουν υψηλότερους μεταβολικούς και ορισμένους ψυχικούς κινδύνους αργότερα
- Η σειρά γέννησης δεν έχει ουσιαστική επίδραση στη μακροζωία των ενηλίκων
Η διαφορά ηλικίας μεταξύ αδελφών και η υγεία στην πρώιμη ζωή
Η διαφορά ηλικίας μεταξύ αδελφών φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των εκβάσεων υγείας. «Φαίνεται ότι οι μικρότερες διαφορές ηλικίας μεταξύ αδελφών είναι προστατευτικές έναντι αρκετών ασθενειών», λέει ο συν-συγγραφέας της μελέτης Andrey Rzhetsky, καθηγητής ιατρικής και γενετικής στο University of Chicago, σύμφωνα με το Scientific American.
Εξατομικευμένα «μασώμενα» φάρμακα για παιδιά με τη βοήθεια 3D εκτύπωσης
Συγκεκριμένα, διαφορές ηλικίας μικρότερες από τέσσερα χρόνια συνδέθηκαν με χαμηλότερα ποσοστά αλλεργιών και άσθματος. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι τα παιδιά με μικρή διαφορά ηλικίας αλληλεπιδρούν πιο συχνά, αυξάνοντας την έκθεση σε κοινά μικρόβια που βοηθούν στην ενίσχυση του μικροβιώματος.
Αυτό ευθυγραμμίζεται με την υπόθεση της υγιεινής, η οποία υποστηρίζει ότι η περιορισμένη έκθεση σε μικρόβια νωρίς στη ζωή μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης αλλεργιών και άσθματος.
Σύμφωνα με τον Rzhetsky, αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί τα πρωτότοκα παιδιά και τα μοναχοπαίδια είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν αυτές τις ιατρικές παθήσεις. Χωρίς μεγαλύτερα αδέλφια, το ανοσοποιητικό τους σύστημα μπορεί να έχει λιγότερες ευκαιρίες για πρώιμη έκθεση σε μικρόβια – ιδιαίτερα αν δεν πηγαίνουν σε παιδικό σταθμό – γεγονός που τα καθιστά πιο επιρρεπή σε υπερβολικές αντιδράσεις σε αλλεργιογόνα αργότερα.
Πώς ερμηνεύονται τα συμπεράσματα της μελέτης
Η μελέτη ξεχωρίζει για το μεγάλο μέγεθος δείγματος και τον ισχυρό σχεδιασμό της. Συγκρίνοντας αδέλφια μέσα στην ίδια οικογένεια και μεταξύ διαφορετικών οικογενειών, οι ερευνητές στόχευσαν να ελέγξουν παράγοντες όπως η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και η γενετική.
«Είμαι βέβαιη ότι τα αποτελέσματα που βλέπουν οι ερευνητές πιθανότατα υπάρχουν, αλλά είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν μέτρησαν την πραγματική εμφάνιση ασθενειών», σημείωσε η Rodica Damian, αναπληρώτρια καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας στο University of Houston, που δεν συμμετείχε στη μελέτη.
ΠΟΥ: 4,9 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 5 ετών πέθαναν το 2024
Ένας βασικός περιορισμός είναι η εξάρτηση από διοικητικά δεδομένα ασφαλιστικών απαιτήσεων αντί για άμεσες μετρήσεις της συχνότητας εμφάνισης ασθενειών. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα τα πρωτότοκα να λαμβάνουν διαγνώσεις πιο συχνά απλώς επειδή οι γονείς είναι πιο προσεκτικοί ή δραστήριοι με το πρώτο τους παιδί.
«Δεν μπορείτε να λάβετε διάγνωση αν δεν την αναζητήσετε», εξηγεί η Damian, και προσθέτει ότι οι γονείς μπορεί να είναι λιγότερο πιθανό να ζητήσουν ιατρική συμβουλή για ηπιότερα συμπτώματα στα επόμενα παιδιά.
Η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη παίζει επίσης ρόλο. Η μελέτη απέκλεισε ανασφάλιστες οικογένειες και όσες βρίσκονται στο Medicaid, γεγονός που ενδέχεται να στρεβλώνει τα δεδομένα προς πλουσιότερους και υγιέστερους πληθυσμούς, όπως σημειώνει σύμφωνα με την ίδια πηγή η Julia M. Rohrer από το Leipzig University.
Ωστόσο, η Rohrer υπογραμμίζει τη μεθοδολογική αυστηρότητα της μελέτης, συμπεριλαμβανομένων των προσαρμογών για «αναπαραγωγική διακοπή». Ακόμη και μετά από αυτό, οι αυξημένες διαγνώσεις αυτισμού στα πρωτότοκα παρέμειναν.
«Οι ερευνητές ήταν μεθοδολογικά σχολαστικοί. Δεν προσπαθούν απλώς να αφηγηθούν μια ωραία ιστορία αλλά να φτάσουν στη σωστή απάντηση», λέει.
Ενώ η μελέτη αναφέρει υψηλότερα ποσοστά διαταραχών χρήσης ουσιών στα δευτερότοκα, η Damian αμφισβητεί αν αυτό αντανακλά ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, επισημαίνοντας αντ’ αυτού την πρώιμη έκθεση μέσω μεγαλύτερων αδελφών.
Συνολικά, οι διαφορές που παρατηρούνται είναι μικρές, αλλά, «κάτι που θα μπορούσε να συμβαίνει είναι ότι όλα αυτά τα μικρά αποτελέσματα της σειράς γέννησης συνδυάζονται ώστε να κάνουν τη διαφορά», σημειώνει η Rohrer.
Πηγές: SciAm, medRχiv, Dovepress, Lancet, ScienceDirect, IZA, Nature