Το 23,7% του ελληνικού πληθυσμού είναι 65 ετών και άνω. Η «εποχή της μακροζωίας» φέρνει νέες ανάγκες για πρόληψη, φροντίδα, αυτονομία και κοινωνική συμμετοχή.
Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με τις συνέπειες της δημογραφικής γήρανσης, καθώς σχεδόν ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας είναι ηλικίας 65 ετών και άνω. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Τρίτης Ηλικίας, την 1η Οκτωβρίου, η Ελληνική Γεροντολογική και Γηριατρική Εταιρεία αναδεικνύει την ανάγκη προσαρμογής της κοινωνίας και των συστημάτων υγείας στη νέα πραγματικότητα, ενώ το Ινστιτούτο Prolepsis εστιάζει στη σημασία της ανθρώπινης επαφής και της αντιμετώπισης της μοναξιάς.
Η Ελλάδα γερνά με γρήγορους ρυθμούς
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, την 1η Ιανουαρίου 2025 ο εκτιμώμενος πληθυσμός της Ελλάδας ανερχόταν σε 10.372.335 κατοίκους. Το 23,7% ήταν ηλικίας 65 ετών και άνω, ενώ μόλις το 12,8% ήταν ηλικίας 0-14 ετών.
Ο δείκτης γήρανσης έφτασε το 185,4, γεγονός που σημαίνει ότι για κάθε 100 παιδιά ηλικίας 0-14 ετών αντιστοιχούν περίπου 185 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω.
Η δημογραφική εικόνα συνδέεται άμεσα και με τη χαμηλή γεννητικότητα. Το 2024 καταγράφηκαν στην Ελλάδα 68.309 γεννήσεις έναντι 125.873 θανάτων, με τη φυσική μείωση του πληθυσμού να αποτελεί πλέον μια δεδομένη δημογραφική πραγματικότητα.
Η «εποχή της μακροζωίας» έχει ήδη ξεκινήσει
Το θέμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας των Μεγαλύτερων Ηλικιακά Ανθρώπων είναι «Η Εποχή της Μακροζωίας: Επανεκτίμηση των Συστημάτων για μεγαλύτερη διάρκεια ζωής».
Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι ηλικίας 60 ετών και άνω ζουν σήμερα στον πλανήτη, αριθμός που αναμένεται να φτάσει τα 2,1 δισεκατομμύρια έως το 2050.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αποτελεί σημαντική κατάκτηση της επιστήμης, της ιατρικής και της κοινωνικής προόδου. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί νέες ανάγκες. Τα συστήματα υγείας καλούνται να ανταποκριθούν σε έναν αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων που ζουν μέχρι τις δεκαετίες των 80, των 90 ή και των 100 ετών.
Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη ανάγκη για πρόληψη, πρωτοβάθμια φροντίδα, γηριατρική αξιολόγηση, αποκατάσταση, κατ’ οίκον και μακροχρόνια φροντίδα, αλλά και για υπηρεσίες που διατηρούν την αυτονομία και τη λειτουργικότητα των μεγαλύτερων ανθρώπων.
Δεν αρκεί να ζούμε περισσότερο – σημασία έχει πώς ζούμε
Η δημογραφική γήρανση δεν αφορά μόνο τους αριθμούς. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται ολόκληρη η κοινωνία, αναφέρει η Ελληνική Γεροντολογική και Γηριατρική Εταιρεία .
Επισημαίνει την ανάγκη για επανασχεδιασμό των συστημάτων υγείας και κοινωνικής προστασίας, με έμφαση στην πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση, την ολοκληρωμένη φροντίδα, την αποκατάσταση και τη διατήρηση της λειτουργικότητας.
Παράλληλα, αναδεικνύει τρεις βασικούς άξονες για την ελληνική πραγματικότητα:
- ισότητα και αξιοπρέπεια για τους μεγαλύτερους ανθρώπους,
- μετασχηματισμό των συστημάτων υγείας και κοινωνικής προστασίας
- δημιουργία φιλικού προς την ηλικία περιβάλλοντος, με δυνατότητες διά βίου μάθησης και κοινωνικής συμμετοχής.
Η υγιής γήρανση σημαίνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να διατηρεί, όσο είναι δυνατόν, την αυτονομία, τη λειτουργικότητα, την κοινωνική συμμετοχή και την ποιότητα ζωής του.
Η μοναξιά είναι μία από τις μεγάλες προκλήσεις
Στο ίδιο πλαίσιο, το Ινστιτούτο Prolepsis αναδεικνύει τη σημασία της ανθρώπινης επαφής και της κοινωνικής σύνδεσης στη ζωή των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας.
Μια τηλεφωνική επικοινωνία, μια συνάντηση, μια κοινή δραστηριότητα ή απλώς η παρουσία ενός ανθρώπου που είναι διαθέσιμος να ακούσει μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για έναν άνθρωπο που βιώνει μοναξιά ή κοινωνική απομόνωση.
Μέσα από το πρόγραμμα «Φιλία σε κάθε Ηλικία», 644 άτομα μεγαλύτερης ηλικίας έχουν μέχρι σήμερα συνδεθεί με 803 εθελοντές, δημιουργώντας σχέσεις επικοινωνίας, εμπιστοσύνης και φιλίας.
Παράλληλα, η Τηλεφωνική Γραμμή για τη Μοναξιά στην Τρίτη Ηλικία (210 61 01 300) έχει προσφέρει 11.349 ώρες ουσιαστικής επικοινωνίας σε ανθρώπους που αναζητούν μια ανθρώπινη κουβέντα.
Η τρίτη ηλικία δεν σημαίνει κοινωνική απόσυρση
Η μεγαλύτερη ηλικία δεν ταυτίζεται με την παρακμή ή την αδυναμία. Οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας μπορούν να παραμένουν ενεργά μέλη της οικογένειας και της κοινωνίας, να εργάζονται, να δημιουργούν, να προσφέρουν ως εθελοντές, να μαθαίνουν και να μεταφέρουν την εμπειρία και τη γνώση τους στις νεότερες γενιές.
Η πρόκληση για την κοινωνία είναι να διαμορφώσει συνθήκες που επιτρέπουν στους ανθρώπους να μεγαλώνουν με αξιοπρέπεια, αυτονομία και ενεργό συμμετοχή, περιορίζοντας παράλληλα τον ηλικιακό ρατσισμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό, τονίζει η Ελληνική Γεροντολογική και Γηριατρική Εταιρεία.
Η εποχή της μακροζωίας δεν είναι πλέον μια μελλοντική προοπτική. Είναι η πραγματικότητα του σήμερα. Και το ζητούμενο δεν είναι μόνο να προσθέσουμε χρόνια στη ζωή, αλλά να εξασφαλίσουμε περισσότερη υγεία, αυτονομία, κοινωνική σύνδεση και ποιότητα ζωής στα χρόνια αυτά.