Το βότανο που φυτρώνει στον κήπο της Εδέμ είναι ένα γνωστό αρωματικό από την οικογένεια της μέντας, το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως στη μαγειρική και εκτιμάται παραδοσιακά για τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να ενισχύσει τη στοματική υγεία, να ανακουφίσει από τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, να ρυθμίσει το σάκχαρο στο αίμα, να ενισχύσει τη μνήμη και να βοηθήσει το δέρμα.
Ποιο το βότανο που φυτρώνει στον κήπο της Εδέμ και ποια τα οφέλη του για την υγεία
Το φασκόμηλο (Salvia officinalis) είναι ένα αρωματικό βότανο από την οικογένεια της μέντας, συγγενικό με τη ρίγανη, το δεντρολίβανο, τον βασιλικό και το θυμάρι, και χρησιμοποιείται ευρέως στη μαγειρική σε όλο τον κόσμο για τη δυνατή, γήινη γεύση του. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί φρέσκο, αποξηραμένο ή ως αιθέριο έλαιο και προστίθεται σε μικρές ποσότητες σε σούπες, σάλτσες, λαχανικά και κρέας. Το φασκόμηλο ανήκει στο γένος Salvia, το οποίο περιλαμβάνει περίπου 900 είδη παγκοσμίως, με αρκετά από αυτά να απαντώνται και στην Ελλάδα.
Πέρα από τη μαγειρική, το φασκόμηλο έχει μακρά ιστορία παραδοσιακής χρήσης για την πέψη, τις φλεγμονές του στόματος και του λαιμού, τον βήχα, την υπερβολική εφίδρωση και τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Το όνομά του προέρχεται από τη λατινική λέξη «salvere», που σημαίνει «θεραπεύω», αντανακλώντας τη φήμη του ως θεραπευτικό φυτό, ενώ μελέτες δείχνουν αντιβακτηριακή δράση, επιδράσεις στο νευρικό σύστημα, πιθανή μείωση της αρτηριακής πίεσης και πιθανή αντιδιαβητική δράση που ακόμη χρειάζεται επιβεβαίωση από μελέτες.
Εκχυλίσματα φασκόμηλου για τοπική χρήση
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο “Targeting Oral Pathogens with Salvia officinalis and Nigella sativa Supercritical CO₂ Extracts: A Pharmacodynamic Approach and Three-Dimensional Checkerboard Synergy for Novel Dental Antimicrobials”, το εκχύλισμα Salvia officinalis έδειξε αντιμικροβιακή δράση έναντι βασικών παθογόνων του στόματος και μείωσε σημαντικά τον σχηματισμό βιοφίλμ και τη μεταβολική δραστηριότητα. Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι ο συνδυασμός εκχυλίσματος φασκόμηλου με Nigella sativa ενίσχυσε την αντιμικροβιακή αποτελεσματικότητα και παρέτεινε τα μετα-αντιβιοτικά αποτελέσματα σε σύγκριση με τη χρήση μεμονωμένων εκχυλισμάτων.
Άλλες πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι οι τοπικές εφαρμογές εκχυλισμάτων φασκόμηλου μπορεί να υποστηρίζουν την επούλωση των πληγών και την προστασία του δέρματος. Η έρευνα επικεντρώνεται κυρίως στην αποκατάσταση πληγών, τις αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις, την αντιοξειδωτική δράση και την ανάπτυξη σύγχρονων συστημάτων μεταφοράς στο δέρμα, βασισμένη σε μελέτες σε ζώα, in vitro και μελέτες σύνθεσης.
Τσάι χαμομήλι: Το ρόφημα που μπορεί να ανακουφίσει το γαστρεντερικό και να αντιμετωπίσει το άγχος
Βασικά ευρήματα από πρόσφατη έρευνα:
- Τοπικό εκχύλισμα φύλλων Salvia officinalis βελτίωσε το κλείσιμο πληγών, την αναγέννηση του δέρματος και τον σχηματισμό νέων αιμοφόρων αγγείων σε μοντέλα τραυμάτων σε αρουραίους, υποδεικνύοντας αυξημένο θεραπευτικό δυναμικό.
- Αιθέριο έλαιο φασκόμηλου που εφαρμόστηκε σε μολυσμένες πληγές μείωσε δείκτες φλεγμονής και αύξησε αυξητικούς παράγοντες, οδηγώντας σε ταχύτερη επούλωση σε μελέτες σε ζώα.
- Αναπτύχθηκαν νέα συστήματα τοπικής χορήγησης με εκχυλίσματα Salvia officinalis για τη βελτίωση της σταθερότητας και της απορρόφησης από το δέρμα, με στόχο την ενίσχυση της αντιοξειδωτικής και αντιφλεγμονώδους δράσης.
- Μελέτη του 2025 για το Salvia yangii, συγγενές είδος φασκόμηλου, έδειξε ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες που ενδέχεται να προστατεύουν το δέρμα από οξειδωτική βλάβη.
- Εργαστηριακές μελέτες επιβεβαίωσαν ότι τα εκχυλίσματα Salvia officinalis διαθέτουν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, υποστηρίζοντας τη δυνητική τους χρήση σε καταπραϋντικές ή προστατευτικές εφαρμογές στο δέρμα.
Διατροφική αξία του φασκόμηλου
Μέγεθος μερίδας: 1 κουταλιά της σούπας
- Θερμίδες: 6
- Συνολικά λιπαρά: 0,26 g – 0% της ΣΗΠ
◦ Κορεσμένα λιπαρά: 0,141 g – 1% της ΣΗΠ
◦ Πολυακόρεστα λιπαρά: 0,035 g
◦ Μονοακόρεστα λιπαρά: 0,037 g
◦ Τρανς λιπαρά: – - Χοληστερόλη: 0 mg – 0% της ΣΗΠ
- Νάτριο: 0 mg – 0% της ΣΗΠ
- Συνολικοί υδατάνθρακες: 1,21 g – 0% της ΣΗΠ
◦ Φυτικές ίνες: 0,8 g – 3% της ΣΗΠ
◦ Σάκχαρα: 0,03 g - Πρωτεΐνη: 0,21 g
Φασκόμηλο: Οφέλη για την υγεία
1. Είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικά
Αυτό το αρωματικό βότανο περιέχει πάνω από 160 πολυφαινόλες. Στο φασκόμηλο απαντώνται χλωρογενικό οξύ, καφεϊκό οξύ, ροσμαρινικό οξύ, ελαϊκό οξύ και ρουτίνη. Από τα φλαβονοειδή που περιέχει, τα πιο συχνά είναι η λουτεολίνη, η απιγενίνη, η καμφερόλη και η κουερσετίνη. Οι ενώσεις αυτές θεωρούνται ευεργετικές για την ανθρώπινη υγεία. Τα αντιοξειδωτικά μπορούν να εξουδετερώσουν δυνητικά επιβλαβείς ελεύθερες ρίζες που σχετίζονται με χρόνιες παθήσεις.
Μία μελέτη διαπίστωσε ότι η κατανάλωση 1 φλιτζανιού (240 ml) αφεψήματος φασκόμηλου δύο φορές την ημέρα αύξησε σημαντικά την αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού.
Skullcap: Το βότανο που μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση και να προστατεύσει εγκέφαλο και καρδιά
2. Μπορεί να προστατεύσει από την οδοντική πλάκα
Τα φύλλα φασκόμηλου διαθέτουν ισχυρές αντισηπτικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες. Ένα από τα συστατικά του, η σαλβίνη (salvin), έχει αντιμικροβιακή δράση έναντι του Staphylococcus aureus, ενός κοινού βακτηρίου που ευθύνεται για λοιμώξεις του δέρματος και του ανώτερου αναπνευστικού. Άλλα βακτήρια που φαίνεται να καταπολεμά το αφέψημα φασκόμηλου είναι τα L. monocytogenes, B. cereus, B. subtilis και E. coli.
Οι αντιμικροβιακές του ιδιότητες μπορούν να εξουδετερώσουν τα μικρόβια που προάγουν την οδοντική πλάκα. Σε μία κλινική μελέτη με 70 κορίτσια, ένα στοματικό διάλυμα με βάση το φασκόμηλο μείωσε σημαντικά τα μικρόβια της οδοντικής πλάκας. Άλλη μελέτη μείωσε το βακτήριο Streptococcus mutans, το οποίο θεωρείται υπεύθυνο για την τερηδόνα.
Μελέτη σε δοκιμαστικό σωλήνα έδειξε ότι το αιθέριο έλαιο φασκόμηλου ανέστειλε την εξάπλωση του Candida albicans, ενός μύκητα που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στο στόμα.
3. Μπορεί να ανακουφίσει από τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης
Το φασκόμηλο μειώνει τις εξάψεις και τις νυχτερινές εφιδρώσεις. Κατά την εμμηνόπαυση, το γυναικείο σώμα βιώνει φυσική μείωση των οιστρογόνων, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει μια σειρά από δυσάρεστα συμπτώματα, όπως εξάψεις, υπερβολική εφίδρωση, κολπική ξηρότητα και ευερεθιστότητα. Παραδοσιακά, το φασκόμηλο χρησιμοποιείται για τη μείωση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης, όπως οι εξάψεις. Η φαρμακευτική χρήση του φυτού χρονολογείται από τις αρχές του 18ου αιώνα, όταν χρησιμοποιούνταν ως αντιιδρωτικό.
Τα φυτοχημικά που περιέχει το φασκόμηλο έχουν παρόμοιες ιδιότητες με τα οιστρογόνα, επιτρέποντάς τους να συνδέονται με συγκεκριμένους υποδοχείς στον εγκέφαλο, βοηθώντας στην αντιμετώπιση των εξάψεων και της υπερβολικής εφίδρωσης. Σε μελέτη, η καθημερινή χρήση συμπληρώματος διατροφής φασκόμηλου μείωσε σημαντικά τον αριθμό και την ένταση των εξάψεων για διάστημα οκτώ εβδομάδων.
4. Μπορεί να ρυθμίσει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα
Έρευνες σε ανθρώπους και ζώα δείχνουν ότι μπορεί να συμβάλλει στη μείωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα. Σε μελέτη, το εκχύλισμα φασκόμηλου μείωσε τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σε αρουραίους με διαβήτη τύπου 1 ενεργοποιώντας έναν συγκεκριμένο υποδοχέα. Όταν ενεργοποιείται αυτός ο υποδοχέας, μπορεί να βοηθήσει στην απομάκρυνση της περίσσειας ελεύθερων λιπαρών οξέων από το αίμα, γεγονός που με τη σειρά του βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Μελέτη σε ποντίκια με διαβήτη τύπου 2 έδειξε ότι το τσάι φασκόμηλου λειτούργησε παρόμοια με τη μετφορμίνη, ένα φάρμακο που συνταγογραφείται για τη ρύθμιση του σακχάρου στους διαβητικούς. Το εκχύλισμα φύλλων φασκόμηλου έχει επίσης δείξει ότι μειώνει το σάκχαρο στο αίμα σε ποντίκια και βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη σε βαθμό παρόμοιο με τη ροσιγλιταζόνη, ένα ακόμη αντιδιαβητικό φάρμακο.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για να προταθεί το φασκόμηλο ως θεραπεία για τον διαβήτη, καθώς απαιτείται περισσότερη έρευνα.
5. Μπορεί να ενισχύσει τη μνήμη και την υγεία του εγκεφάλου
Τα φυτά του γένους Salvia είναι παραδοσιακά γνωστά ως «τονωτικά του εγκεφάλου». Αυτή η φήμη υπάρχει από τα τέλη του 16ου αιώνα, όταν ο Άγγλος βοτανολόγος John Gerard (1545–1607) υποστήριζε ότι το τσάι από τα φύλλα του φυτού ανακουφίζουν από τη δυσπεψία.
Μελέτες in vitro και σε ζώα έχουν δείξει ότι πολλά είδη Salvia είναι αποτελεσματικοί αναστολείς του ενζύμου ακετυλοχολινεστεράση (ACE), το οποίο αποτελεί τη βάση των περισσότερων φαρμάκων για την ανακούφιση των συμπτωμάτων στα πρώιμα στάδια της νόσου Αλτσχάιμερ. Τα επίπεδα της ακετυλοχολίνης (Ach) φαίνεται να είναι μειωμένα στη νόσο Αλτσχάιμερ. Η αναστολή του ενζύμου ACE οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα ακετυλοχολίνης στον εγκέφαλο, γεγονός που οδηγεί σε βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένης της μνήμης.
Σε μία μελέτη, 39 συμμετέχοντες με ήπια έως μέτρια νόσο Αλτσχάιμερ κατανάλωναν είτε 60 σταγόνες εκχυλίσματος φασκόμηλου (Salvia officinalis) είτε εικονικό φάρμακο καθημερινά για τέσσερις μήνες. Όσοι έλαβαν το εκχύλισμα είχαν καλύτερες επιδόσεις σε τεστ μνήμης, επίλυσης προβλημάτων, συλλογιστικής και άλλων γνωστικών ικανοτήτων. Ωστόσο, απαιτούνται μεγαλύτερης κλίμακας κλινικές δοκιμές.
Άλλα πιθανά οφέλη
Το φασκόμηλο και τα φυτοχημικά του συνδέονται επίσης με άλλα πιθανά οφέλη για την υγεία, τα οποία όμως δεν έχουν διερευνηθεί εκτενώς. Μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι περιέχει ενώσεις που μπορούν να ανακουφίσουν τη διάρροια. Επίσης, σε μία μελέτη, η κατανάλωση αφεψήματος φασκόμηλου δύο φορές την ημέρα μείωσε την «κακή» LDL χοληστερόλη και αύξησε την «καλή» HDL χοληστερόλη μετά από δύο εβδομάδες. Τέλος, το φασκόμηλο περιέχεται σε καλλυντικά που εφαρμόζονται τοπικά ως φυσική φροντίδα του δέρματος.
Πιθανές παρενέργειες
Πολλά είδη Salvia καταναλώνονται συχνά, γεγονός που υποστηρίζει τη γενική τους ασφάλεια, ωστόσο οι πιθανές παρενέργειες χρειάζονται περαιτέρω επιβεβαίωση, ιδιαίτερα σε υψηλές δόσεις. Η κύρια ανησυχία αφορά τη θουγιόνη, μια φυσική ένωση που υπάρχει στο κοινό φασκόμηλο και σε άλλα είδη και έχει νευροτοξικές επιδράσεις. Το αιθέριο έλαιο φασκόμηλου είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε θουγιόνη, συχνά περιέχοντας πάνω από 50% α- και β-θουγιόνη, με τα επίπεδα να διαφέρουν ανάλογα με το είδος, τον χρόνο συγκομιδής και τις συνθήκες καλλιέργειας.
Η κατανάλωση πολύ μεγάλων ποσοτήτων τσαγιού φασκόμηλου ή άλλων μορφών για μεγάλα χρονικά διαστήματα μπορεί να προκαλέσει καρδιακά προβλήματα, επιληπτικές κρίσεις, εμετούς και νεφρική βλάβη, ιδιαίτερα όταν η ημερήσια πρόσληψη υπερβαίνει τα 3–7 γραμμάρια θουγιόνης. Ωστόσο, το τσάι φασκόμηλου περιέχει πολύ χαμηλότερες ποσότητες, περίπου 4–11 mg ανά λίτρο, και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων θεωρεί ασφαλή την πρόσληψη έως 6 mg θουγιόνης από φαρμακευτικά προϊόντα.
Πικραλίδα: Το βότανο που μπορεί να ρίξει τη χοληστερίνη και να ελέγξει το σάκχαρο
Μελέτες δείχνουν ότι η κατανάλωση 3–6 φλιτζανιών τσαγιού φασκόμηλου την ημέρα παραμένει εντός ασφαλών ορίων, αλλά η κατάποση αιθέριου ελαίου φασκόμηλου ή η προσθήκη του στο τσάι θα πρέπει να αποφεύγεται. Το φασκόμηλο θα πρέπει επίσης να αποφεύγεται από άτομα με επιληψία, καθώς η θουγιόνη μπορεί να προκαλέσει κρίσεις, και πιθανότατα είναι προτιμότερο να αποφεύγεται κατά την εγκυμοσύνη.
Πηγές: PubMed, ScienceDirect, MDPI, MDPI, PMC, PMC, FatSecret