Νέα μελέτη από τη Σαρδηνία δείχνει ότι η προσωπικότητα μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τις συνήθειες που συνδέονται με την υγιή γήρανση και τη μακροζωία.
Η προσωπικότητα στο μικροσκόπιο των ερευνητών
Η διατροφή, η άσκηση και οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί θεωρούνται εδώ και χρόνια τα βασικά «μυστικά» της μακροζωίας. Ωστόσο, νέα επιστημονικά δεδομένα από μία από τις πιο γνωστές περιοχές μακροβιότητας στον κόσμο υποδεικνύουν ότι η προσωπικότητα ίσως παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας και της δραστηριότητας σε προχωρημένη ηλικία.
Οι επιστήμονες στρέφουν ολοένα και περισσότερο την προσοχή τους σε παράγοντες που ξεπερνούν τη διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα όταν μελετούν τη διαδικασία της γήρανσης.
Στο πλαίσιο αυτό, ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την ψυχολόγο Maria Chiara Fastame από το Πανεπιστήμιο του Cagliari εξέτασε κατοίκους της Σαρδηνίας, μιας περιοχής που ανήκει στις γνωστές «Blue Zones», δηλαδή στις περιοχές όπου καταγράφονται υψηλά ποσοστά ανθρώπων που φτάνουν σε εξαιρετικά προχωρημένη ηλικία.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η προσωπικότητα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες, ανταποκρίνονται στις προκλήσεις και αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους. Μέσα από αυτές τις διαδικασίες διαμορφώνονται συνήθειες και συμπεριφορές που μπορούν να συμβάλουν σε έναν πιο ενεργό τρόπο ζωής κατά τη διάρκεια της γήρανσης.
«Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο συνδυασμός προσαρμοστικών χαρακτηριστικών προσωπικότητας και πόρων αντιμετώπισης δυσκολιών προάγει έναν πιο ενεργό τρόπο ζωής», αναφέρουν οι επιστήμονες. «Παρέχουν επίσης στοιχεία για τους μηχανισμούς της επιτυχημένης γήρανσης».
Ο Mel Brooks κλείνει τα 100 – Το μυστικό που τον κρατά υγιή και ευτυχισμένο
Γιατί οι Blue Zones αποτελούν αντικείμενο έρευνας
Η μελέτη της υγιούς γήρανσης είναι ιδιαίτερα σύνθετη, καθώς επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η γενετική προδιάθεση, το περιβάλλον, οι κοινωνικές συνθήκες και ο τρόπος ζωής.
Για τον λόγο αυτό, οι ερευνητές ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τις λεγόμενες Blue Zones, όπου οι κάτοικοι φαίνεται να ζουν περισσότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο και να εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά ορισμένων ασθενειών.
Η ερευνητική ομάδα επικεντρώθηκε στη Σαρδηνία, εξετάζοντας εάν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας συνδέονται με την ψυχολογική ευημερία και την ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία, έναν δείκτη που αποτυπώνει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική κατάσταση ενός ατόμου.
Προηγούμενες μελέτες είχαν ήδη δείξει ότι οι κάτοικοι των Blue Zones εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα αισιοδοξίας, ψυχικής ανθεκτικότητας και ευημερίας. Ωστόσο, η προσωπικότητα δεν είχε διερευνηθεί σε βάθος.
Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα
Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 125 άτομα ηλικίας από 71 έως 101 ετών.
Από αυτούς, οι 55 ζούσαν στη Blue Zone της Σαρδηνίας, ενώ οι υπόλοιποι 70 κατοικούσαν σε γειτονική περιοχή εκτός της ζώνης μακροζωίας.
Οι δύο κοινότητες επιλέχθηκαν επειδή έχουν παρόμοια κοινωνικοοικονομικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, ενώ οι κάτοικοί τους απολαμβάνουν τις ίδιες υπηρεσίες υγείας μέσω του ιταλικού δημόσιου συστήματος.
Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια, υποβλήθηκαν σε συνεντεύξεις και αξιολογήσεις που αφορούσαν τη σωματική και ψυχική τους υγεία, τις καθημερινές τους δραστηριότητες, τα χόμπι τους και τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας.
Το χαρακτηριστικό που ξεχώρισε
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας ήταν ότι οι κάτοικοι της Blue Zone δεν εμφάνισαν σημαντικά καλύτερη ποιότητα ζωής σε σχέση με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες.
Παρουσίασαν όμως αισθητά υψηλότερα επίπεδα δεκτικότητας σε νέες εμπειρίες, ενός από τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας.
Η συγκεκριμένη ιδιότητα συνδέεται με την περιέργεια, τη διάθεση για μάθηση, την αναζήτηση νέων γνώσεων και την προθυμία να δοκιμάζει κανείς διαφορετικές εμπειρίες.
Τα βασικά χαρακτηριστικά που παρατηρήθηκαν στους κατοίκους της Blue Zone
- Μεγαλύτερη περιέργεια για νέες γνώσεις και εμπειρίες.
- Εντονότερο ενδιαφέρον για συνεχή μάθηση.
- Καλύτερες δεξιότητες διαχείρισης δυσκολιών.
- Υψηλότερη συναισθηματική επάρκεια.
- Περισσότερος χρόνος αφιερωμένος σε πνευματικά ή σωματικά απαιτητικές δραστηριότητες αναψυχής.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύονται από μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neurobiology of Aging, η οποία διαπίστωσε ότι τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας με υψηλότερα επίπεδα «δεκτικότητας σε νέες εμπειρίες» παρουσίαζαν καλύτερες γνωστικές επιδόσεις και βραδύτερη γνωστική έκπτωση με την πάροδο του χρόνου.
Μακροζωία: Τα δυο πιο αποτελεσματικά μυστικά των υπεραιωνοβίων, σύμφωνα με μελέτη
Οι συνδέσεις ανάμεσα στην προσωπικότητα και την ευημερία
Όταν οι ερευνητές ανέλυσαν τα δεδομένα όλων των συμμετεχόντων ως μία ενιαία ομάδα, προέκυψαν επιπλέον ενδιαφέροντα συμπεράσματα.
Τα άτομα με υψηλότερη δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες εμφάνιζαν καλύτερη ψυχολογική ευημερία και αφιέρωναν περισσότερο χρόνο σε χόμπι και δραστηριότητες.
Παράλληλα, όσοι είχαν υψηλότερα επίπεδα ευσυνειδησίας δήλωναν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή τους και διέθεταν αποτελεσματικότερους μηχανισμούς αντιμετώπισης των δυσκολιών.
Στον αντίποδα, τα άτομα με αυξημένο νευρωτισμό ανέφεραν χαμηλότερη ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία.
Η προσωπικότητα δεν εγγυάται τη μακροζωία
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως η προσωπικότητα από μόνη της οδηγεί σε μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
Αντίθετα, εκτιμούν ότι επηρεάζει τις επιλογές και τις συμπεριφορές που μπορούν να υποστηρίξουν την υγιή γήρανση.
Ένα άτομο που διατηρεί ζωντανή την περιέργειά του για τον κόσμο είναι πιθανότερο να αναζητά νέες εμπειρίες, να συμμετέχει σε κοινωνικές δραστηριότητες, να αποκτά νέα ενδιαφέροντα και να παραμένει σωματικά και πνευματικά ενεργό.
Με άλλα λόγια, η προσωπικότητα μπορεί να λειτουργεί ως παράγοντας που ενθαρρύνει συνήθειες οι οποίες σχετίζονται με καλύτερη υγεία καθώς περνούν τα χρόνια.
Χρειάζονται περισσότερα δεδομένα
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η μελέτη ήταν σχετικά μικρή και παρατηρησιακή, γεγονός που δεν επιτρέπει την απόδειξη σχέσης αιτίας και αποτελέσματος.
Μακροζωία: Το κοινό χαρακτηριστικό που εντοπίστηκε σε οικογένειες που ζουν περισσότερα χρόνια
Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα ενισχύουν τη διαρκώς αυξανόμενη επιστημονική βιβλιογραφία που υποστηρίζει ότι ψυχολογικοί παράγοντες, όπως η αίσθηση σκοπού, η προσαρμοστικότητα και η προσωπικότητα, ενδέχεται να συμβάλλουν στη μακροζωία μαζί με πιο γνωστούς παράγοντες όπως η σωστή διατροφή, η άσκηση και οι κοινωνικές σχέσεις.