Οι Βραζιλιάνοι που ξεπερνούν τα 110 φαίνεται να φέρουν στο αίμα τους ένα «αντίδοτο» του χρόνου, με τους επιστήμονες να εξηγούν πώς η γενετική και ο τρόπος ζωής τους συμβάλλουν στην εντυπωσιακή τους μακροζωία.
Μακροζωία: 9 superfoods που θα προσθέσουν χρόνια στη ζωή σας, σύμφωνα με ειδικούς
Το πέπλο μυστηρίου πίσω από τη μακροζωία ορισμένων Βραζιλιάνων
Η γενετική παίζει ρόλο στη μακροζωία, αλλά όχι τον «κύριο». Για παράδειγμα, σε μια μεγάλη μελέτη σε Δανούς διδύμους, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι περίπου το 23–26% της διαφοράς στο πόσο ζει ο καθένας σχετίζεται με κληρονομικούς (γενετικούς) παράγοντες, ενώ το υπόλοιπο εξηγείται κυρίως από ατομικούς περιβαλλοντικούς/τρόπου ζωής παράγοντες που δεν είναι ίδιοι μέσα στην οικογένεια (π.χ. διαφορετικές συνήθειες, εκθέσεις, ασθένειες, τύχη). Ωστόσο, φαίνεται πως καμία μελέτη δεν θα μπορούσε να προβλέψει αυτό που συμβαίνει στη Βραζιλία.
Τρεις Βραζιλιάνοι υπεραιωνόβιοι επέζησαν από την COVID-19 το 2020 πριν διατεθούν τα εμβόλια. Η Sister Inah, μια Βραζιλιάνα μοναχή που απεβίωσε τον Απρίλιο του 2025, έζησε μέχρι την ηλικία των 116 και αναγνωρίστηκε ως το γηραιότερο άτομο στον κόσμο. Μια Βραζιλιάνικη οικογένεια υπερηφανεύεται για την 109χρονη γιαγιά τους με τρεις ανιψιές ηλικίας 100, 104 και 106 ετών. Οι επιστήμονες που μελετούν τους υπεραιωνόβιους της Βραζιλίας (άτομα που φτάνουν τα 110 ή περισσότερα χρόνια ζωής) συνεχίζουν να εντοπίζουν πρότυπα που παρέχουν εξαιρετικά πολύτιμες πληροφορίες για τη γήρανση και την ανθεκτικότητα στις ασθένειες.
Η Βραζιλία συγκαταλέγεται στις κορυφαίες χώρες για άνδρες υπεραιωνόβιους, με τρεις από τους δέκα γηραιότερους άνδρες στον κόσμο. Η χώρα ξεπερνά επίσης μεγαλύτερα και πλουσιότερα κράτη όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά τις γυναίκες υπεραιωνόβιες ανάμεσα στις 15 μακροβιότερες γυναίκες παγκοσμίως. Πολλοί ζούσαν σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη, προσφέροντας στους ερευνητές μια εικόνα της βιολογικής ανθεκτικότητας ανεξάρτητα από τη σύγχρονη ιατρική.
Οι περισσότερες μελέτες μακροζωίας επικεντρώνονται σε γενετικά ομοιογενείς πληθυσμούς από την Ευρώπη και την Ανατολική Ασία. Ο πληθυσμός της Βραζιλίας αναπτύχθηκε διαφορετικά. Η Πορτογαλική αποικιοκρατία ξεκίνησε το 1500, ακολουθούμενη από περίπου 4 εκατομμύρια Αφρικανούς σκλάβους μεταξύ του 17ου και 19ου αιώνα, και στη συνέχεια κύματα Ευρωπαίων μεταναστών και τη μεγαλύτερη Ιαπωνική διασπορά εκτός Ιαπωνίας.
Μια πρόσφατη μελέτη εντόπισε πάνω από 8 εκατομμύρια μη περιγεγραμμένες γονιδιακές παραλλαγές στους Βραζιλιάνους, εκ των οποίων περισσότερες από 36.000 θεωρούνται δυνητικά επιβλαβείς. Αυτή η ποικιλομορφία σημαίνει ότι οι υπεραιωνόβιοι της Βραζιλίας ενδέχεται να φέρουν προστατευτικές παραλλαγές που είναι αόρατες σε άλλους πληθυσμούς.
Μια μελέτη από το Human Genome and Stem Cell Research Center του University of São Paulo, που δημοσιεύτηκε στο Genomic Psychiatry, συγκρότησε ένα εθνικό δείγμα με πάνω από 100 αιωνόβιους, συμπεριλαμβανομένων 20 υπεραιωνόβιων. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από διάφορες περιοχές της Βραζιλίας με ποικίλο κοινωνικό, πολιτισμικό και περιβαλλοντικό υπόβαθρο. Η ομάδα συνέλεξε κλινικά δεδομένα και βιολογικά δείγματα για πλήρη ανάλυση γονιδιώματος και δημιούργησε κυτταρικές σειρές για λειτουργικά τεστ και πολυ-ομικές αναλύσεις (μελέτες που εξετάζουν ταυτόχρονα πολλαπλά βιολογικά συστήματα).
Τρεις υπεραιωνόβιοι που επέζησαν από την COVID-19 το 2020, πριν διατεθούν τα εμβόλια, παρουσίασαν υψηλά επίπεδα αντισωμάτων έναντι του SARS-CoV-2, μαζί με πρωτεΐνες πλάσματος και μεταβολίτες που σχετίζονται με την έμφυτη ανοσολογική απόκριση. Κατά την επικοινωνία με τους ερευνητές, ορισμένοι συμμετέχοντες παρέμεναν διαυγείς και ανεξάρτητοι σε καθημερινές δραστηριότητες όπως η αυτοσίτιση.
Το δείγμα περιλαμβάνει εξαιρετικές οικογενειακές περιπτώσεις. Μια γυναίκα 109 ετών έχει ανιψιές ηλικίας 100, 104 και 106 ετών. Αυτή η οικογενειακή συγκέντρωση υπερηλίκων ευθυγραμμίζεται με τα δεδομένα που δείχνουν ότι τα αδέλφια αιωνόβιων είναι 5 έως 17 φορές πιο πιθανό να φτάσουν και αυτά τα 100 έτη ή περισσότερο.
Το 2026 θα είμαστε πιο υγιείς και δυνατοί από ποτέ – 8 tips για να το πετύχουμε
Ανοσοποιητικά συστήματα προσαρμοσμένα για μακροζωία
Καθώς οι άνθρωποι γερνούν, το ανοσοποιητικό τους σύστημα επιβραδύνεται και γίνεται λιγότερο αποτελεσματικό. Αλλά οι υπεραιωνόβιοι είναι διαφορετικοί.
Τα ανοσοκύτταρά τους διατηρούν την ίδια ικανότητα «καθαρισμού» όπως και σε άτομα δεκαετίες νεότερα. Συγκεκριμένα, είναι εξαιρετικά στην αποδόμηση κατεστραμμένων πρωτεϊνών, το κυτταρικό ισοδύναμο του να πετάς τα σκουπίδια πριν συσσωρευτούν και προκαλέσουν προβλήματα.
Οι επιστήμονες που εξέτασαν μεμονωμένα κύτταρα ανακάλυψαν κάτι ασυνήθιστο. Οι υπεραιωνόβιοι διαθέτουν έναν ειδικό τύπο ανοσοκυττάρου (γνωστό ως CD4+ Τ κύτταρο) που δρα ως κύτταρο-δολοφόνος. Κανονικά, τα CD4+ κύτταρα λειτουργούν ως «συντονιστές» που δίνουν εντολές σε άλλα κύτταρα. Αλλά σε άτομα άνω των 110 ετών, πολλά από αυτά τα κύτταρα-συντονιστές έχουν μετατραπεί σε μαχητές που μπορούν να εξοντώνουν απευθείας μολυσμένα ή κατεστραμμένα κύτταρα. Αυτή η πολεμική μορφή των CD4+ κυττάρων σχεδόν δεν υπάρχει σε νεότερους ανθρώπους.
Οι υπεραιωνόβιοι έχουν επίσης περισσότερα φυσικά κύτταρα-δολοφόνους, τα οποία είναι οι πρώτοι ανταποκριτές του σώματος που περιπολούν για απειλές. Αυτός ο συνδυασμός πιθανότατα τους βοηθά να αντιμετωπίζουν χρόνιες λοιμώξεις που εξαντλούν το ανοσοποιητικό σύστημα των περισσότερων ανθρώπων.
Οι επιστήμονες μελέτησαν ένα άτομο που έζησε μέχρι τα 112 (ονομαζόμενο M116 στις επιστημονικές δημοσιεύσεις) και εντόπισαν σπάνιες παραλλαγές σε γονίδια που ελέγχουν το ανοσοποιητικό σύστημα. Αυτές οι παραλλαγές επηρεάζουν το πώς το σώμα αναγνωρίζει απειλές και διατηρεί υγιή ανοσοκύτταρα με την πάροδο του χρόνου. Άτομα με αυτές τις συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές τείνουν να έχουν λιγότερα φλεγμονώδη και αυτοάνοσα προβλήματα όσο γερνούν.
Μακροζωία: Μελέτη 20 ετών αποκαλύπτει το μυστικό που μπορεί να προσθέσει έως και 4 χρόνια ζωής
«Αυτοφαγία» και παραλλαγές στο DNA
Πέρα από τα γονίδια του ανοσοποιητικού, το γονιδίωμα του M116 αποκάλυψε σπάνιες παραλλαγές σε γονίδια που λειτουργούν σαν το συνεργείο συντήρησης του σώματος.
Ορισμένα γονίδια βοηθούν στην αυτοφαγία, ουσιαστικά το πρόγραμμα ανακύκλωσης των κυττάρων μας. Όταν οι πρωτεΐνες καταστραφούν ή διπλωθούν λανθασμένα, η αυτοφαγία τις διασπά και επαναχρησιμοποιεί τα συστατικά τους. Είναι σαν να διαθέτουν ένα εξαιρετικό σύστημα ανακύκλωσης αντί να αφήνουν τα σκουπίδια να συσσωρευτούν.
Άλλες σπάνιες παραλλαγές γονιδίων βοηθούν τα μιτοχόνδρια να λειτουργούν αποτελεσματικά. Τα μιτοχόνδρια είναι τα «εργοστάσια παραγωγής ενέργειας» των κυττάρων μας, που μετατρέπουν την τροφή σε ενέργεια. Η σωστή λειτουργία τους εξασφαλίζει ότι τα κύτταρα δεν ξεμένουν από «καύσιμα».
Επιπλέον παραλλαγές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο τα γονίδια ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται (γονιδιακή ρύθμιση), καθώς και το πώς τα κύτταρα επιδιορθώνουν το κατεστραμμένο DNA. Όλα αυτά μαζί δημιουργούν ένα σύστημα συντήρησης που διατηρεί τα κύτταρα σε καλή λειτουργία για πολύ περισσότερο από το συνηθισμένο.
Σε ηλικιωμένους Βραζιλιάνους, οι ερευνητές εντόπισαν πάνω από 2.000 γονιδιακά στοιχεία, 5 εκατομμύρια «γράμματα» DNA και 140 παραλλαγές στο ανοσοποιητικό σύστημα που δεν εμφανίζονται στις παγκόσμιες γονιδιακές βάσεις δεδομένων. Αυτά δεν είναι σφάλματα, είναι μοναδικές προσαρμογές που ίσως εξηγούν γιατί ορισμένοι Βραζιλιάνοι φτάνουν σε τόσο ακραία ηλικία.
Μακροζωία: Μελέτη 20 ετών αποκαλύπτει το μυστικό που μπορεί να προσθέσει έως και 4 χρόνια ζωής
Η μεγάλη εικόνα
Οι υπεραιωνόβιοι δεν ζουν περισσότερο απλώς από τύχη. Τα σώματά τους αντιστέκονται στη φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης. Αντί να αναπτύξουν καρδιοπάθειες, καρκίνο ή άνοια στις συνήθεις ηλικίες, καθυστερούν ή αποφεύγουν αυτές τις παθήσεις μέσω ενός συνδυασμού προστατευτικών γονιδίων και περιβαλλοντικών παραγόντων. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν αυτά τα «συστήματα συντήρησης» θα μπορούσε να βοηθήσει τους ερευνητές να αναπτύξουν στρατηγικές ώστε περισσότεροι άνθρωποι να γερνούν υγιώς.