Αφότου δήλωσε ο Elon Musk στο Davos ότι η γήρανση φαίνεται ένα «πολύ επιλύσιμο» ζήτημα και ότι η απάντηση μπορεί να είναι κάτι «προφανές», ο καθηγητής του Harvard David Sinclair απάντησε στο X, «η γήρανση έχει μια σχετικά απλή εξήγηση και φαίνεται να είναι αναστρέψιμη».
Λιγότερες από 6 και περισσότερες από 8 ώρες ύπνου συνδέονται με ταχύτερη γήρανση
Η πρώτη δοκιμή σε ανθρώπους με στόχο την αντιστροφή της γήρανσης ξεκινά «σύντομα»
«Οι κλινικές δοκιμές ξεκινούν σύντομα», είπε ο καθηγητής, σύμφωνα με το MIT Technology Review. Η θεραπεία, γνωστή ως ER-100, αναπτύχθηκε από εταιρεία που συνίδρυσε ο Sinclair, και έχει λάβει έγκριση από τον FDA για την πρώτη δοκιμή της σε ανθρώπους.
Η πειραματική θεραπεία θα δοκιμάσει μια τεχνική που ονομάζεται επαναπρογραμματισμός, η οποία επαναφέρει τους επιγενετικούς μηχανισμούς ελέγχου ώστε να αποκαταστήσει τα κύτταρα σε μια πιο υγιή κατάσταση. Η μελέτη θα ξεκινήσει σε περίπου δώδεκα ασθενείς με γλαύκωμα, με τους επιστήμονες να εγχέουν σε ένα μάτι ιούς που μεταφέρουν τρία γονίδια επαναπρογραμματισμού.
Είναι δυνατή η αντιστροφή της γήρανσης;
Όχι πλήρως και όχι για την ώρα. Οι επιστήμονες διερευνούν αν η βιολογική γήρανση μπορεί να αντιστραφεί με την αποκατάσταση των κυττάρων και των ιστών σε μια πιο νεανική κατάσταση. Τα πιο υποσχόμενα αποτελέσματα μέχρι σήμερα προέρχονται από μελέτες σε ζώα και εργαστηριακά μοντέλα, ενώ καμία θεραπεία δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ότι αντιστρέφει τη γήρανση ολόκληρου του σώματος στους ανθρώπους.
Θεοβρωμίνη: Η ένωση της σοκολάτας που συνδέεται με μακροζωία, σύμφωνα με μελέτες
Σύμφωνα με άρθρο του 2026 με τίτλο From the Lab to Lifestyle: Epigenetic Clocks in Personalized Aging and Health, τα επιγενετικά ρολόγια που βασίζονται στη μεθυλίωση του DNA εκτιμούν τη βιολογική ηλικία, εντοπίζουν άτομα που γερνούν ταχύτερα ή βραδύτερα και μπορεί να καθοδηγήσουν την εξατομικευμένη πρόληψη και παρακολούθηση, αλλά απαιτούν τυποποίηση και περαιτέρω επιβεβαίωση πριν από τη συστηματική κλινική χρήση.
Βασικές προσεγγίσεις που μελετώνται περιλαμβάνουν:
- Μερικό επιγενετικό επαναπρογραμματισμό: επαναφέρει αλλαγές στη ρύθμιση των γονιδίων που σχετίζονται με την ηλικία και έχει βελτιώσει τη λειτουργία οργάνων και τη διάρκεια ζωής σε ποντίκια.
- Απομάκρυνση γηρασμένων κυττάρων: απομακρύνει κατεστραμμένα κύτταρα που προκαλούν φλεγμονή και δυσλειτουργία των ιστών.
- Αποκατάσταση των μιτοχονδρίων: βελτιώνει την παραγωγή κυτταρικής ενέργειας και μειώνει την οξειδωτική βλάβη.
- Αναζωογόνηση βλαστοκυττάρων: αποκαθιστά την ικανότητα του σώματος να επιδιορθώνει μύες, αίμα, δέρμα και όργανα.
- Έλεγχο της φλεγμονής: στοχεύει στη χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή που συνδέεται με ασθένειες σχετιζόμενες με την ηλικία.
- Ενίσχυση της πρωτεόστασης: βελτιώνει την ανακύκλωση πρωτεϊνών και αποτρέπει τη συσσώρευση τοξικών πρωτεϊνών.
- Διατήρηση των τελομερών: βοηθά στη διατήρηση της σταθερότητας των χρωμοσωμάτων κατά τη διαίρεση των κυττάρων.
Πώς θα λειτουργήσει η πρώτη δοκιμή αντιστροφής της ηλικίας
Για να μειωθεί ο κίνδυνος υπερβολικής ενεργοποίησης της θεραπείας, τα γονίδια επαναπρογραμματισμού στη θεραπεία ER-100 ελέγχονται από έναν γενετικό διακόπτη που τα ενεργοποιεί μόνο όσο οι ασθενείς λαμβάνουν χαμηλή δόση του αντιβιοτικού δοξυκυκλίνη.
Οι συμμετέχοντες στην πρώτη δοκιμή σε ανθρώπους, περίπου δώδεκα άτομα με γλαύκωμα, θα παίρνουν δοξυκυκλίνη για περίπου δύο μήνες, ενώ οι ερευνητές θα παρακολουθούν στενά τις επιδράσεις.
Τα στελέχη της εταιρείας περιγράφουν τη μελέτη ως ένα ιστορικό ορόσημο. «Είναι μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη για εμάς ως κλάδο», δήλωσε ο Dr Michael Ringel, COO της Life Biosciences. «Θα είναι η πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, μέσα στις χιλιετίες της ανθρώπινης ιστορίας, που αναζητούμε κάτι που αναζωογονεί… Παρακολουθήστε στενά τις εξελίξεις».
Η θεραπεία βασίζεται στη βραβευμένη με Nobel ανακάλυψη ότι ένα μικρό σύνολο γονιδίων, γνωστό ως παράγοντες Yamanaka, μπορεί να επαναφέρει ώριμα κύτταρα σε μια κατάσταση παρόμοια με εκείνη των βλαστοκυττάρων. Τα γονίδια αυτά έχουν συγκριθεί με ένα «εργοστασιακό reset» για τα κύτταρα, αλλά μπορούν επίσης να προκαλέσουν όγκους όταν ενεργοποιούνται πλήρως σε ζωντανούς οργανισμούς.
Ποιο το όραμα του David Sinclair
Για να μειώσουν αυτούς τους κινδύνους, οι επιστήμονες ανέπτυξαν τον «μερικό» ή «παροδικό» επαναπρογραμματισμό, ο οποίος περιορίζει την έκθεση στα γονίδια ή χρησιμοποιεί μόνο ορισμένα από αυτά. Ο στόχος είναι να κάνουν τα κύτταρα να λειτουργούν πιο νεανικά χωρίς να χάνουν την εξειδικευμένη τους ταυτότητα.
5 συνήθειες που μας γερνούν – Ειδικός αποκαλύπτει τι πρέπει να σταματήσουμε σήμερα
Το 2020, ο David Sinclair ανέφερε ότι αυτή η προσέγγιση αποκατέστησε την όραση σε ποντίκια μετά από βλάβη στα οπτικά τους νεύρα. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο εξώφυλλο του Nature με τον τίτλο «Turning Back Time» (ελλ. «γυρνώντας τον χρόνο πίσω»).
Ο Sinclair υποστηρίζει ότι η γήρανση προκαλείται από τη σταδιακή απώλεια επιγενετικών πληροφοριών στα κύτταρα. «Ο Elon φαίνεται πράγματι να παρακολουθεί τον τομέα και να είναι φαινομενικά σε συμφωνία με τη θεωρία μου», δήλωσε ο Sinclair.
Αν και ο Sinclair έχει στο παρελθόν προωθήσει τις σιρτουΐνες και τη ρεσβερατρόλη, επικριτές υποστηρίζουν ότι έχει υπερβάλει σχετικά με την επιστημονική πρόοδο. Άρθρο της Wall Street Journal το 2024 τον περιέγραψε ως «γκουρού της αντιστροφής της γήρανσης», του οποίου οι εταιρείες «δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα».
Οι υποσχέσεις και οι κίνδυνοι του επαναπρογραμματισμού
Η Life Biosciences, που ιδρύθηκε το 2017, άλλαξε την κατεύθυνσή της το 2021 υπό τον CEO Jerry McLaughlin, ώστε να προωθήσει την έρευνα του Sinclair για την αποκατάσταση της όρασης σε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Η εταιρεία βλέπει επίσης πιθανές εφαρμογές σε όργανα όπως ο εγκέφαλος, αν και οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αυτό απέχει πολύ από μια «πηγή νεότητας».
«Το αισιόδοξο σενάριο είναι ότι αυτό θα λύσει ορισμένα προβλήματα τύφλωσης για κάποιους ανθρώπους και θα επιταχύνει την έρευνα σε άλλες ενδείξεις», δήλωσε ο επενδυτής Karl Pfleger. «Δεν σημαίνει ότι ο γιατρός σας θα σας γράφει μια συνταγή για ένα χάπι που θα σας αναζωογονεί».
Ορισμένοι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ο διακόπτης που ελέγχεται από αντιβιοτικό, ο οποίος έχει κατασκευαστεί με γενετικά στοιχεία από το E. coli και τον ιό του έρπητα, δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ σε ανθρώπους και θα μπορούσε να προκαλέσει ανοσολογικές αντιδράσεις.
Πηγές: MIT Technology Review, ScienceDirect, npj, Nature, WILEY, PubMed, Spandidos Publications, Springer