Νέα βρετανική μελέτη αποκαλύπτει ότι δύο στα τρία ζευγάρια που χωρίζουν επιλέγουν να απορρίψουν τα έμβρυα που έχουν φυλάξει μετά την εξωσωματική γονιμοποίηση. Πώς αντιμετωπίζεται το ίδιο ζήτημα στην Ελλάδα και ποιος αποφασίζει για το μέλλον τους;
Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή: Τα διλήμματα για τα ηλικιακά όρια και τις νέες τεχνολογίες
Ποιος αποφασίζει για τα κατεψυγμένα έμβρυα μετά τον χωρισμό;
Ένα διαζύγιο μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος μιας σχέσης, αλλά όταν υπάρχουν κατεψυγμένα έμβρυα, οι αποφάσεις γίνονται πολύ πιο περίπλοκες. Ποιος έχει δικαίωμα να τα χρησιμοποιήσει; Τι συμβαίνει όταν οι πρώην σύντροφοι διαφωνούν; Και μπορεί ένα έμβρυο να παραμείνει αποθηκευμένο για χρόνια χωρίς κοινή απόφαση; Νέα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν μια λιγότερο ορατή πλευρά της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Η εξωσωματική γονιμοποίηση δίνει στα ζευγάρια τη δυνατότητα να καταψύξουν έμβρυα για μελλοντική χρήση. Εάν ένας κύκλος θεραπείας αποτύχει ή εάν επιθυμούν να αποκτήσουν ακόμη ένα παιδί, μπορούν να αξιοποιήσουν τα έμβρυα που έχουν ήδη δημιουργηθεί.
Όμως, όταν η σχέση τελειώσει, η κοινή απόφαση για τη δημιουργία οικογένειας μπορεί να μην ισχύει πλέον. Ο ένας σύντροφος ενδέχεται να επιθυμεί την απόκτηση παιδιού, ενώ ο άλλος να μη θέλει να αποκτήσει παιδί με τον πρώην σύντροφό του.
Αυτή η σύγκρουση επιθυμιών δημιουργεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο ζήτημα, στο οποίο συναντώνται η αναπαραγωγική αυτονομία, η συναίνεση και η συναισθηματική διαχείριση του χωρισμού.
Γέννησε στα 54 της από έμβρυο που είχε κρυοσυντηρηθεί πριν από 22 χρόνια- Διεθνής πρωτιά
Τι ισχύει στην Ελλάδα για τα κατεψυγμένα έμβρυα;
Στην Ελλάδα, η ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ρυθμίζεται κυρίως από τους νόμους 3089/2002 και 3305/2005, όπως έχουν τροποποιηθεί, μεταξύ άλλων, με τον νόμο 4958/2022.
Η νομοθεσία προβλέπει ειδικούς κανόνες για τη συναίνεση των συντρόφων και την τύχη του κρυοσυντηρημένου γεννητικού υλικού.
Στην περίπτωση κοινών γονιμοποιημένων ωαρίων, η χρήση τους δεν αποτελεί μονομερή απόφαση του ενός συντρόφου. Η απαιτούμενη συναίνεση και οι δυνατότητες ανάκλησής της έχουν καθοριστική σημασία.
Επιπλέον, το ελληνικό δίκαιο προβλέπει ότι οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δηλώσουν εγγράφως τις επιλογές τους για την τύχη του κρυοσυντηρημένου υλικού, σύμφωνα με τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Επομένως, ένα διαζύγιο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα αποθηκευμένα έμβρυα καταστρέφονται. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τις συναινέσεις, το στάδιο της διαδικασίας και τις εφαρμοστέες νομικές διατάξεις.
Σύμφωνα με την Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ), σε περιπτώσεις διαζυγίου, διάστασης ή διαφωνίας για τη χρήση των εμβρύων, η τύχη τους μπορεί να καθοριστεί με απόφαση της Αρχής, κατόπιν αιτήματος της Τράπεζας Κρυοσυντήρησης.
Οι προβλεπόμενες δυνατότητες περιλαμβάνουν τη διατήρηση, τη χρήση για ερευνητικούς ή θεραπευτικούς σκοπούς ή την καταστροφή τους, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Πόσο συχνά συμβαίνει αυτό στην Ελλάδα;
Τα διαθέσιμα ελληνικά δεδομένα αποτυπώνουν τη μεγάλη έκταση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, όχι όμως ειδικά τις αποφάσεις που λαμβάνονται μετά από διαζύγιο.
Το 2022 καταγράφηκαν 42.558 κύκλοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, από τους οποίους 9.527 ήταν κύκλοι από απόψυξη. Οι συνολικές γεννήσεις ανήλθαν σε 7.216, σύμφωνα με την ΕΑΙΥΑ.
Δεν εντοπίστηκαν δημοσιευμένα πανελλαδικά στοιχεία για τον αριθμό των εμβρύων που καταστρέφονται ειδικά λόγω χωρισμού. Συνεπώς, το βρετανικό ποσοστό δεν μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό της Ελλάδας.
Η μελέτη που αποκαλύπτει τι επιλέγουν τα ζευγάρια
Η νέα έρευνα της London Women’s Clinic, που δημοσιεύθηκε στο Reproductive BioMedicine Online, εξέτασε 141 ζευγάρια τα οποία είχαν χωρίσει μεταξύ Ιανουαρίου 2019 και Δεκεμβρίου 2025, ενώ διατηρούσαν κρυοσυντηρημένα έμβρυα.
Οι αποφάσεις τους παρουσίασαν σημαντικές διαφοροποιήσεις:
- 66% (93 ζευγάρια) επέλεξαν την απόρριψη των εμβρύων.
- 21,3% (30 ζευγάρια) αποφάσισαν να τα διατηρήσουν για πιθανή μελλοντική χρήση.
- 4,2% (6 ζευγάρια) επέλεξαν τη δωρεά στον πρώην σύντροφο.
- 0,7% (1 ζευγάρι) επέλεξε τη δωρεά σε άλλα άτομα για αναπαραγωγική χρήση.
- 7,8% (11 ζευγάρια) διέθεσαν τα έμβρυα για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
Τα ποσοστά αφορούν ζευγάρια και όχι τον συνολικό αριθμό εμβρύων που απορρίφθηκαν.
Γιατί η απόφαση μπορεί να είναι συναισθηματικά δύσκολη
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η διακοπή μιας σχέσης ενδέχεται να μετατρέψει τα αποθηκευμένα έμβρυα σε αντικείμενο διαφωνίας.
Όπως αναφέρουν, «Όταν τα ζευγάρια χωρίζουν, τα κρυοσυντηρημένα έμβρυα συχνά μετατρέπονται σε πηγές σύγκρουσης… με τα περισσότερα ζευγάρια να επιλέγουν την απόρριψη των αποθηκευμένων εμβρύων αντί της δωρεάς ή της διατήρησής τους».
Η επιλογή μπορεί να συνδέεται με την ανάγκη να κλείσει οριστικά ένα κεφάλαιο. Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι το τέλος μιας σχέσης «μπορεί να μοιάζει με μια διαδικασία αποχωρισμού», ενώ η απόρριψη των εμβρύων ενδέχεται να προκαλεί «μια βαθύτερη, πιο προσωπική αίσθηση ότι τερματίζεται μια πιθανή ζωή».
Μια παλαιότερη αμερικανική μελέτη, με συνεντεύξεις από 77 οικογένειες, έδειξε ότι η απόφαση επηρεάζεται από προσωπικές αξίες, οικογενειακές συνθήκες και τον τρόπο με τον οποίο οι ενδιαφερόμενοι αντιλαμβάνονται τα έμβρυα. Το 63% εξακολουθούσε να τα διατηρεί έπειτα από πέντε χρόνια.
Πόσα χρόνια μπορούν να παραμείνουν κατεψυγμένα;
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το κανονιστικό πλαίσιο επιτρέπει αποθήκευση έως 55 χρόνια, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Οι Βρετανοί ερευνητές προειδοποιούν:
«Με τις κανονιστικές αλλαγές που επιτρέπουν την αποθήκευση για έως και 55 χρόνια, οι κλινικοί γιατροί βρίσκονται ολοένα και συχνότερα αντιμέτωποι με σύνθετες καταστάσεις που αφορούν τη μακροπρόθεσμη αναπαραγωγική δυνατότητα, τις μεταβαλλόμενες δυναμικές μεταξύ των συντρόφων και τη νομική συναίνεση».
Στην Ελλάδα, η ΕΑΙΥΑ αναφέρει αρχική διάρκεια κρυοσυντήρησης πέντε ετών για γονιμοποιημένα ωάρια, με δυνατότητα παράτασης σύμφωνα με τις νόμιμες διαδικασίες.
Τι ισχύει για τη δωρεά γεννητικού υλικού από γνωστό δότη
Τι πρέπει να γνωρίζουν τα ζευγάρια πριν από την εξωσωματική
Η απόφαση για τα έμβρυα δεν χρειάζεται να τίθεται για πρώτη φορά όταν μια σχέση διαλύεται.
Η American Society for Reproductive Medicine τονίζει τη σημασία των γραπτών οδηγιών και της ενημερωμένης συναίνεσης πριν από την κρυοσυντήρηση. Συνιστά επίσης την επανεξέταση των επιλογών όταν αλλάζουν οι οικογενειακές συνθήκες.
Οι συντάκτες της βρετανικής μελέτης καταλήγουν:
«Οι κλινικές θα πρέπει να παρέχουν συμβουλευτική υποστήριξη σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης και ειδικά τη στιγμή της διάλυσης μιας σχέσης».
Η σημασία αυτής της υποστήριξης γίνεται μεγαλύτερη όσο αυξάνεται η χρήση της εξωσωματικής.
Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η κρυοσυντήρηση δεν αφορά μόνο μια μελλοντική εγκυμοσύνη. Συνεπάγεται αποφάσεις που μπορεί να χρειαστεί να επανεξεταστούν ακόμη και πολλά χρόνια αργότερα.
Πηγές: