Η αυξημένη κορτιζόλη δεν εμφανίζεται πάντα ως αίσθημα υπερβολικής πίεσης ή άγχους. Ειδικοί λένε ότι το πιο απρόσμενο προειδοποιητικό σημάδι είναι μια σωματική αλλαγή που πολλοί άνθρωποι παραβλέπουν, ακόμη και όταν η διατροφή και οι συνήθειές τους δεν έχουν αλλάξει.
Η αυξημένη κορτιζόλη συνήθως δεν συνοδεύεται από συμπτώματα – Ποιο το Νο1 κρυφό σημάδι
Η κορτιζόλη συχνά αποκαλείται η βασική ορμόνη του στρες του σώματος, αλλά παίζει επίσης βασικό ρόλο στον μεταβολισμό, στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα, στην αρτηριακή πίεση και στη φλεγμονή. Γι’ αυτό μπορεί να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το πιο ξεκάθαρο σημάδι της υψηλής κορτιζόλης δεν είναι πάντα το στρες. «Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι χρόνια αυξημένα, ουσιαστικά σημαίνει ότι το σώμα βρίσκεται σε μια συνεχή κατάσταση στρες», εξηγεί η Αμερικανίδα Brynna Connor, M.D., γιατρός οικογενειακής ιατρικής στο Austin του Τέξας.
«Το επίμονο στρες και τα χρόνια αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης μπορούν να έχουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία σας», προσθέτει. Αυτές οι επιπτώσεις μπορούν να εμφανιστούν σε πολλά συστήματα του σώματος, θέτοντας ένα σημαντικό ερώτημα. Ποιο είναι το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της υψηλής κορτιζόλης;
Τι προκαλεί την αύξηση της κορτιζόλης;
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο “Chronic Stress and Autoimmunity: The Role of HPA Axis and Cortisol Dysregulation”, το χρόνιο στρες διαταράσσει τη φυσιολογική ρύθμιση του άξονα HPA, οδηγώντας σε διαταραγμένη σηματοδότηση της κορτιζόλης αντί για σταθερά αποτελεσματικό έλεγχο του στρες. Αυτή η δυσρρύθμιση της κορτιζόλης συνδέεται με μεταβολές στις ανοσολογικές αποκρίσεις που μπορεί να προάγουν τη φλεγμονή και να αυξήσουν τον κίνδυνο αυτοάνοσων νοσημάτων.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η κορτιζόλη αυξάνεται κυρίως όταν το σύστημα στρες του σώματος παραμένει ενεργό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό το σύστημα, που ονομάζεται άξονας HPA, ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στο στρες, στη στέρηση ύπνου, στη φλεγμονή και στις σωματικές προκλήσεις. Όταν το στρες γίνεται χρόνιο, η κορτιζόλη μπορεί να παραμένει αυξημένη αντί να επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τον ύπνο, το ανοσοποιητικό και τη συνολική υγεία.
Έντονο στρες και αυξημένη κορτιζόλη: Πώς να τα μειώσετε φυσικά, σύμφωνα με το Cleveland
Οι κύριοι παράγοντες που έχουν εντοπιστεί από την έρευνα:
- Το χρόνιο ψυχολογικό στρες διατηρεί τον άξονα HPA ενεργοποιημένο, οδηγώντας σε επίμονα υψηλή κορτιζόλη και σε αλλαγές σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη διάθεση και τη μνήμη.
- Οι διαταραχές ύπνου μεταβάλλουν τους φυσιολογικούς ρυθμούς της κορτιζόλης, προκαλώντας συχνά υψηλότερα πρωινά επίπεδα ή παρατεταμένα επίπεδα κατά τη διάρκεια της ημέρας.
- Η φλεγμονή και τα ανοσολογικά σήματα μπορούν να παρεμβαίνουν στην ανάδραση της κορτιζόλης, ιδιαίτερα σε περιόδους παρατεταμένου στρες.
- Ιατρικές παθήσεις, όπως το σύνδρομο Cushing, προκαλούν μη φυσιολογικά υψηλή κορτιζόλη λόγω ορμονικής ανισορροπίας.
Ανεξήγητη αύξηση βάρους: Το Νο1 σημάδι που μπορεί να δείχνει ότι έχετε αυξημένη κορτιζόλη
«Το Νο1 σημάδι ότι μπορεί να έχετε χρόνια αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης είναι η ανεξήγητη αύξηση βάρους γύρω από τη μέση, που οφείλεται στο σπλαχνικό λίπος», δήλωσε η Dr. Connor. «Όταν τα επίπεδα κορτιζόλης είναι αυξημένα, το σώμα αρχίζει φυσικά να αποθηκεύει λίπος στην κοιλιακή χώρα ως μηχανισμό επιβίωσης που έχει σχεδιαστεί για να προστατεύει τα εσωτερικά όργανα, ιδιαίτερα το ήπαρ, τα νεφρά και τα έντερα, ως τρόπο προστασίας από το σοκ, δηλαδή το αντιλαμβανόμενο στρες».
Με άλλα λόγια, τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης σηματοδοτούν στο σώμα ότι υπάρχει κάποιο είδος σωματικής απειλής για την ευεξία σας. Ως αποτέλεσμα, ενεργοποιείται για να προστατεύσει τα πιο σημαντικά μέρη του οργανισμού. «Αυτή η αύξηση βάρους λόγω χρόνια υψηλών επιπέδων κορτιζόλης συχνά εμφανίζεται χωρίς καμία αλλαγή στη διατροφή ή και στην άσκηση που θα μπορούσε να δικαιολογήσει την αύξηση», πρόσθεσε η Dr. Connor. Η υψηλή κορτιζόλη μπορεί επίσης να μειώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, αυξάνοντας περαιτέρω την πιθανότητα αύξησης βάρους.
Το Νο1 cortisol mocktail που μειώνει το άγχος – Πώς να το φτιάξετε γρήγορα στο σπίτι;
Αν και οι παρατεταμένες περίοδοι στρες αποτελούν συχνή αιτία της υψηλής κορτιζόλης και της σχετιζόμενης αύξησης βάρους, η κορτιζόλη μπορεί να αυξηθεί και για διάφορους άλλους λόγους. «Τα επίπεδα κορτιζόλης μπορούν επίσης να επηρεαστούν από σωματική ασθένεια, πυρετό, στέρηση ύπνου, φλεγμονή, εγκυμοσύνη και συναισθηματικούς παράγοντες», εξήγησε ο Αμερικανός David Cutler, M.D., γιατρός οικογενειακής ιατρικής.
«Εκτός από εσωτερικούς παράγοντες, εξωτερικοί παράγοντες όπως η διατροφή, το αλκοόλ, η καφεΐνη, η συνταγογραφούμενη φαρμακευτική αγωγή και τα συμπληρώματα διατροφής μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα κορτιζόλης». Αν αντιμετωπίζετε ανεξήγητη αύξηση βάρους μαζί με οποιεσδήποτε αλλαγές στην υγεία ή στην καθημερινότητά σας που θα μπορούσαν να ενταχθούν σε κάποια από αυτές τις κατηγορίες, αξίζει να μιλήσετε με τον γιατρό σας, ο οποίος μπορεί να κάνει μια αξιολόγηση.
Πώς να μειώσετε την κορτιζόλη, σύμφωνα με έρευνες
Έρευνες δείχνουν ότι η κορτιζόλη μπορεί να μειωθεί μέσω δομημένων παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής και ψυχολογικών προσεγγίσεων που υποστηρίζονται από κλινικά δεδομένα. Μελέτες συνδέουν σταθερά τη μείωση του στρες, τη σωματική δραστηριότητα και την υγεία του εντέρου με μετρήσιμες βελτιώσεις στη ρύθμιση της κορτιζόλης και όχι με γρήγορες λύσεις ή τάσεις χωρίς επιστημονική βάση.
Μπορούν οι Δευτέρες να μας βλάψουν; Τι αποκαλύπτει νέα έρευνα για στρες και καρδιά
Μπορείτε να μειώσετε τα επίπεδα κορτιζόλης σας με:
- Ενσυνειδητότητα, διαλογισμός και τεχνικές χαλάρωσης μειώνουν σημαντικά την κορτιζόλη, ιδιαίτερα την απόκριση αφύπνισης της κορτιζόλης, σύμφωνα με μετα-ανάλυση του 2024 για παρεμβάσεις διαχείρισης του στρες.
- Τακτική σωματική δραστηριότητα μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης και βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου, η οποία παίζει ρόλο στη ρύθμιση της κορτιζόλης.
- Συμπληρώματα διατροφής με προβιοτικά δείχνουν μια μέτρια μείωση της κορτιζόλης, πιθανότατα μέσω του άξονα εντέρου–εγκεφάλου, βάσει συστηματικής ανασκόπησης και μετα-ανάλυσης του 2024.
Έρευνα για τον εγκέφαλο και την κορτιζόλη αναδεικνύει τη βιολογική σύνδεση μεταξύ της αντίληψης του στρες και των αποκρίσεων της κορτιζόλης, ενισχύοντας το γιατί οι παρεμβάσεις που στοχεύουν στο στρες είναι αποτελεσματικές.
Πηγές: Prevention, PMC, ScienceDirect, MDPI, NIH, PubMed, PubMed, MDPI, Arxiv