Η μακροχρόνια οικονομική πίεση και το επίμονα χαμηλό εισόδημα συνδέθηκαν με χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις και περισσότερες ενδείξεις γήρανσης στον εγκέφαλο αργότερα στη ζωή.
Αλτσχάιμερ: Το «σιωπηλό» σημάδι που εμφανίζεται στον εγκέφαλο 7 χρόνια πριν φανεί στις εξετάσεις
Οικονομική πίεση και γνωστική γήρανση
Τα οικονομικά προβλήματα που επιμένουν για χρόνια ενδέχεται να αφήνουν το αποτύπωμά τους και στον εγκέφαλο. Νέα έρευνα του University College London (UCL) συνδέει τη μακροχρόνια οικονομική δυσχέρεια στην πρώιμη και μέση ενήλικη ζωή με χειρότερες γνωστικές επιδόσεις μετά τα 50 και με δείκτες φτωχότερης εγκεφαλικής υγείας σε μεγαλύτερη ηλικία.
Η επίμονη οικονομική δυσχέρεια ενδέχεται να επιταχύνει τη γνωστική έκπτωση που σχετίζεται με την ηλικία, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Innovation in Aging.
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία από 2.759 ανθρώπους στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίοι συμμετείχαν επί δεκαετίες στο MRC National Survey of Health and Development, γνωστό και ως μελέτη της βρετανικής κοόρτης του 1946.
Όσοι αντιμετώπιζαν συνεχιζόμενα οικονομικά προβλήματα ή είχαν σταθερά χαμηλό εισόδημα κατά την πρώιμη και μέση ενήλικη ζωή παρουσίαζαν χειρότερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ στην ηλικία των 53 ετών.
Σε υποομάδα συμμετεχόντων που υποβλήθηκε αργότερα σε απεικονιστικές εξετάσεις, το επίμονα χαμηλό εισόδημα συνδέθηκε και με χειρότερη εγκεφαλική υγεία στις ηλικίες 69 έως 71 ετών, συμπεριλαμβανομένης μεγαλύτερης συρρίκνωσης του εγκεφάλου.
Η σχέση παρέμεινε ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν παράγοντες όπως η γνωστική ικανότητα στην παιδική ηλικία, η εκπαίδευση και οι δυσμενείς συνθήκες στα παιδικά χρόνια.
Άνοια: Το απλό τεστ με 3 κινήσεις των χεριών που αποκαλύπτει αν κινδυνεύετε από την πάθηση
Γιατί έχει σημασία η διάρκεια των οικονομικών προβλημάτων
Ο corresponding author Dr. Jacques Wels (Unit for Lifelong Health & Ageing at UCL) δήλωσε:
«Οι περισσότερες μελέτες σχετικά με τη γνωστική γήρανση εξετάζουν τις οικονομικές δυσκολίες μόνο σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Η μελέτη μας, χρησιμοποιώντας δεδομένα αρκετών δεκαετιών, μας επιτρέπει να δούμε ότι είναι η συσσώρευση των δυσκολιών κατά τη διάρκεια πολλών ετών που συνδέεται με τα χειρότερα αποτελέσματα για τη γνωστική υγεία και όχι τα περιστασιακά επεισόδια αντιξοότητας».
Η senior author Professor, Praveetha Patalay, πρόσθεσε:
«Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι η υποστήριξη των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και η μείωση της χρόνιας φτώχειας θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στην πρόληψη της γνωστικής έκπτωσης και περιστατικών άνοιας στο μέλλον».
Ποιοι φάνηκε να επηρεάζονται περισσότερο
Η σύνδεση μεταξύ οικονομικών αντιξοοτήτων και χειρότερης εγκεφαλικής υγείας ήταν ιδιαίτερα έντονη σε συγκεκριμένες ομάδες:
- στους άνδρες
- σε όσους είχαν βιώσει δυσμενείς συνθήκες στην παιδική ηλικία
- σε όσους έφεραν το APOE-ε4, γενετική παραλλαγή που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ
Οι άνδρες με επίμονες οικονομικές δυσκολίες είχαν επίσης χειρότερες γνωστικές επιδόσεις στα 53 σε σχέση με τις γυναίκες που αντιμετώπιζαν αντίστοιχες συνθήκες.
Μία πιθανή εξήγηση, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι ότι οι μειονεκτούντες άνδρες αυτής της γενιάς ήταν πιθανότερο να υιοθετούν ανθυγιεινές συμπεριφορές, όπως κάπνισμα και κατάχρηση αλκοόλ.
Παράλληλα, επειδή πρόκειται για ανθρώπους που γεννήθηκαν το 1946, οι άνδρες ήταν συχνότερα οι κύριοι οικονομικοί υποστηρικτές της οικογένειας και επομένως ενδέχεται να βίωναν διαφορετικά την οικονομική πίεση.
Το αόρατο σημάδι στον ύπνο που μπορεί να προειδοποιήσει για άνοια
Πώς το οικονομικό στρες μπορεί να επηρεάζει τον εγκέφαλο
Οι επιστήμονες εξετάζουν διάφορους βιολογικούς και ψυχολογικούς μηχανισμούς που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τη σχέση.
Ένας από αυτούς είναι η φλεγμονή. Το χρόνιο στρες μπορεί να την ενισχύσει και η φλεγμονή έχει συνδεθεί με ταχύτερη γήρανση του εγκεφάλου.
Παράλληλα, η συνεχής ανησυχία για χρήματα, λογαριασμούς και καθημερινές υποχρεώσεις μπορεί να αυξάνει το γνωστικό φορτίο, καταναλώνοντας νοητικούς πόρους που διαφορετικά θα ήταν διαθέσιμοι για άλλες γνωστικές λειτουργίες.
Οι ερευνητές εντόπισαν και ένα φαινομενικά παράδοξο εύρημα. Παρότι όσοι είχαν οικονομικές δυσκολίες εμφάνιζαν χαμηλότερες γνωστικές επιδόσεις στα 53, οι βαθμολογίες τους σε τεστ μνήμης μειώνονταν πιο αργά από τα 53 έως τα 69.
Η πιθανή εξήγηση είναι ότι είχαν ήδη υποστεί σημαντικότερες γνωστικές απώλειες μέχρι τα 53, αφήνοντας μικρότερο περιθώριο περαιτέρω έκπτωσης.
Άνοια: Η βιταμίνη που μπορεί να προστατέψει τη μνήμη, αλλά μόνο σε μια συγκεκριμένη δόση
Πώς καταγράφηκαν εισόδημα και οικονομικές δυσκολίες
Το οικογενειακό εισόδημα καταγράφηκε στις ηλικίες των 26, 43 και 53 ετών. Ως επίμονα χαμηλό εισόδημα ορίστηκε η παρουσία στο χαμηλότερο 20% της ομάδας τουλάχιστον δύο φορές. Στην κατηγορία αυτή ανήκε περίπου το 16% των συμμετεχόντων.
Ξεχωριστά εξετάστηκε η καθημερινή οικονομική πίεση, όπως η δυσκολία διαχείρισης του εισοδήματος ή πληρωμής λογαριασμών. Περίπου το 12% χαρακτηρίστηκε ως ομάδα με επίμονες οικονομικές δυσκολίες μεταξύ 36 και 53 ετών.
Τι έδειξαν οι εξετάσεις του εγκεφάλου
Οι γνωστικές δοκιμασίες αξιολόγησαν τη λεκτική μνήμη και την ταχύτητα επεξεργασίας, ενώ οι μαγνητικές τομογραφίες χρησιμοποιήθηκαν για την εξέταση δεικτών όπως η εγκεφαλική ατροφία και η διεύρυνση των κοιλιών.
Η ώρα που τρώμε το τελευταίο γεύμα μπορεί να προστατεύσει τον εγκέφαλο από την άνοια μετά τα 50
Η βρετανική μελέτη κοόρτης του 1946, που φιλοξενείται από το UCL, αποτελεί τη μακροβιότερη μελέτη κοόρτης γεννήσεων που διεξάγεται συνεχώς στον κόσμο. Οι συμμετέχοντες εντάχθηκαν σε αυτή κατά τη γέννησή τους και φέτος συμπλήρωσαν τα 80 τους χρόνια.
Σε διαφορετική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 στο American Journal of Epidemiology, ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από 7.676 άτομα ηλικίας 50 ετών και άνω, εξετάζοντας τη σχέση μεταξύ της οικονομικής ευημερίας και της μνήμης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν και εκεί ότι η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης συνδεόταν με ταχύτερη έκπτωση της μνήμης με την πάροδο του χρόνου. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα ενισχύουν την υπόθεση πως οι οικονομικές δυσκολίες, ιδιαίτερα όταν επιδεινώνονται στη μέση και μεγαλύτερη ηλικία, μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά τη γνωστική υγεία, χωρίς ωστόσο μια τέτοια παρατηρητική συσχέτιση να αποδεικνύει από μόνη της σχέση αιτίας και αποτελέσματος.