Η περιφερική νευροπάθεια εμφανίζεται όταν τα περιφερικά νεύρα έξω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό υποστούν βλάβη. Αυτά τα νεύρα μεταφέρουν σήματα μεταξύ του κεντρικού νευρικού συστήματος και του υπόλοιπου σώματος, συμβάλλοντας στον έλεγχο της κίνησης και στη μεταφορά αισθητικών πληροφοριών από το δέρμα, τις αρθρώσεις και τα όργανα.
Τι είναι η περιφερική νευροπάθεια – Τι την προκαλεί και με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλωθεί
Η πάθηση μπορεί να προκαλέσει αδυναμία, μούδιασμα και πόνο, συχνά στα χέρια και τα πόδια, ενώ μπορεί επίσης να επηρεάσει λειτουργίες όπως η πέψη και η ούρηση. Η περιφερική νευροπάθεια μπορεί να αναπτυχθεί λόγω τραυματισμών, λοιμώξεων, μεταβολικών και αυτοάνοσων νοσημάτων, κληρονομικών παθήσεων, έκθεσης σε τοξικές ουσίες και διαβήτη, ο οποίος αποτελεί μία από τις πιο κοινές αιτίες.
Τα συμπτώματα συχνά περιγράφονται ως αίσθημα καύσου, διαξιφιστικός πόνος ή μυρμήγκιασμα, ενώ η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση του πόνου, ιδιαίτερα όταν μπορεί να αντιμετωπιστεί η υποκείμενη αιτία.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Η περιφερική νευροπάθεια (PN) είναι μια κοινή διαταραχή των νεύρων που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.
Σύμφωνα με άρθρο του 2026 με τίτλο Diabetic Peripheral Neuropathy: Current Epidemiology, Diagnostic Advances, Biomarkers, and Management Strategies, η διαβητική περιφερική νευροπάθεια επηρεάζει το 22,1%–35,0% των ατόμων με διαβήτη, ενώ η επώδυνη διαβητική περιφερική νευροπάθεια επηρεάζει το 14,5%–20,0%. Σε ορισμένες μεγάλες ομάδες ατόμων με διαβήτη τύπου 2, το 57,2% παρουσίασε επώδυνη νευροπάθεια.
Άλλες πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι ο επιπολασμός της διαφέρει ανάλογα με την ηλικία, την ύπαρξη διαβήτη και τον πληθυσμό που μελετάται, με τους ηλικιωμένους και τα άτομα με διαβήτη να εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά.
- Η περιφερική νευροπάθεια επηρεάζει περίπου το 13%–15% των ενηλίκων ηλικίας 40 ετών και άνω στις πληθυσμιακές μελέτες.
- Ο επιπολασμός αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία, φτάνοντας το 26%–42% ή και περισσότερο σε ενήλικες ηλικίας 70 ετών και άνω.
- Ορισμένες μελέτες αναφέρουν ότι περισσότερο από το 60% των πολύ ηλικιωμένων ενηλίκων εμφανίζουν σημεία περιφερικής νευροπάθειας.
- Ο διαβήτης αποτελεί τον κυριότερο παράγοντα κινδύνου, με περίπου το ένα τρίτο έως το μισό των ασθενών να αναπτύσσουν νευροπάθεια.
- Οι διαφορές που σχετίζονται με την ηλικία παρατηρούνται πιο σταθερά σε σύγκριση με τις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Συμπτώματα
Κάθε νεύρο στο περιφερικό νευρικό σύστημα έχει έναν συγκεκριμένο ρόλο. Τα συμπτώματα της περιφερικής νευροπάθειας εξαρτώνται από τους τύπους των νεύρων που έχουν επηρεαστεί.
Τα νεύρα χωρίζονται σε:
- Αισθητικά νεύρα, τα οποία λαμβάνουν πληροφορίες αισθήσεων, όπως θερμοκρασία, πόνο, δόνηση ή αφή, από το δέρμα.
- Κινητικά νεύρα, τα οποία ελέγχουν την κίνηση των μυών.
- Αυτόνομα νεύρα, τα οποία ελέγχουν λειτουργίες όπως η αρτηριακή πίεση, η εφίδρωση, ο καρδιακός ρυθμός, η πέψη και η λειτουργία της ουροδόχου κύστης.
Τα συμπτώματα της περιφερικής νευροπάθειας μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Σταδιακή εμφάνιση μουδιάσματος, τσιμπημάτων ή μυρμηγκιάσματος στα πόδια ή τα χέρια. Αυτές οι αισθήσεις μπορεί να επεκταθούν προς τα πάνω στα πόδια και τα χέρια.
- Οξύ, διαξιφιστικό, παλλόμενο ή καυστικό πόνο.
- Υπερβολική ευαισθησία στην αφή.
- Πόνο κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων που φυσιολογικά δεν προκαλούν πόνο, όπως πόνος στα πόδια κατά τη φόρτιση του βάρους ή όταν καλύπτονται με κουβέρτα.
- Έλλειψη συντονισμού και πτώσεις.
- Μυϊκή αδυναμία.
- Αίσθηση ότι φοράτε γάντια ή κάλτσες ενώ δεν φοράτε.
- Απώλεια της ικανότητας κίνησης εάν έχουν επηρεαστεί τα κινητικά νεύρα.
Μουδιάσματα και τσιμπήματα στα πόδια: Πότε είναι ανησυχητικά και τι μπορεί να σημαίνουν
Εάν έχουν επηρεαστεί τα αυτόνομα νεύρα, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Δυσανεξία στη ζέστη.
- Υπερβολική εφίδρωση ή αδυναμία εφίδρωσης.
- Προβλήματα στο έντερο, την ουροδόχο κύστη ή το πεπτικό σύστημα.
- Πτώσεις της αρτηριακής πίεσης που προκαλούν ζάλη ή αίσθημα λιποθυμίας.
Εάν η περιφερική νευροπάθεια επηρεάζει ένα νεύρο, ονομάζεται μονονευροπάθεια. Εάν επηρεάζει δύο ή περισσότερα νεύρα σε διαφορετικές περιοχές, ονομάζεται πολλαπλή μονονευροπάθεια. Εάν επηρεάζει πολλά νεύρα σε ολόκληρο το σώμα, ονομάζεται πολυνευροπάθεια. Το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα αποτελεί παράδειγμα μονονευροπάθειας. Οι περισσότεροι άνθρωποι με περιφερική νευροπάθεια έχουν πολυνευροπάθεια.
Αιτίες
Η περιφερική νευροπάθεια είναι βλάβη των νεύρων που προκαλείται από διάφορες παθήσεις. Οι παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν περιφερική νευροπάθεια περιλαμβάνουν:
- Αυτοάνοσα νοσήματα. Περιλαμβάνουν το σύνδρομο Sjogren, τον λύκο, τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, το σύνδρομο Guillain-Barré, τη χρόνια φλεγμονώδη απομυελινωτική πολυνευροπάθεια και τις αγγειίτιδες. Επίσης, ορισμένοι καρκίνοι που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα μπορούν να προκαλέσουν πολυνευροπάθεια. Αυτές αποτελούν μορφή αυτοάνοσης διαταραχής που ονομάζεται παρανεοπλασματικό σύνδρομο.
- Διαβήτης και μεταβολικό σύνδρομο. Αποτελούν τις συχνότερες αιτίες. Μεταξύ των ατόμων με διαβήτη, περισσότεροι από τους μισούς αναπτύσσουν κάποιο είδος νευροπάθειας.
- Λοιμώξεις. Περιλαμβάνουν ορισμένες ιογενείς ή βακτηριακές λοιμώξεις, όπως η νόσος Lyme, ο έρπητας ζωστήρας, η ηπατίτιδα Β και C, η λέπρα, η διφθερίτιδα και ο HIV.
- Κληρονομικές παθήσεις. Παθήσεις όπως η νόσος Charcot-Marie-Tooth είναι κληρονομικοί τύποι νευροπαθειών που εμφανίζονται σε οικογένειες.
- Όγκοι. Κακοήθεις ή καλοήθεις όγκοι μπορεί να αναπτυχθούν πάνω στα νεύρα ή να τα πιέζουν.
- Παθήσεις του μυελού των οστών. Περιλαμβάνουν μονοκλωνικές γαμμαπάθειες που προκαλούνται από μια πρωτεΐνη στο αίμα η οποία συνήθως δεν υπάρχει. Άλλες παθήσεις είναι το λέμφωμα, η σπάνια νόσος αμυλοείδωση και μια σπάνια μορφή μυελώματος που επηρεάζει τα οστά.
- Άλλες ιατρικές παθήσεις. Περιλαμβάνουν μεταβολικές παθήσεις όπως η νεφρική ή η ηπατική νόσος και ο υποθυρεοειδισμός.
Επίμονη φαγούρα στα πόδια: Με ποιες παθήσεις μπορεί να σχετίζεται – Πότε να απευθυνθείτε σε ειδικό
Άλλες αιτίες περιφερικής νευροπάθειας περιλαμβάνουν:
- Διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Οι λιγότερο υγιεινές διατροφικές επιλογές και η μειωμένη απορρόφηση βιταμινών λόγω κατανάλωσης αλκοόλ μπορεί να οδηγήσουν σε χαμηλά επίπεδα απαραίτητων βιταμινών στον οργανισμό.
- Έκθεση σε δηλητήρια. Οι τοξικές ουσίες περιλαμβάνουν βιομηχανικά χημικά και βαρέα μέταλλα όπως ο μόλυβδος και ο υδράργυρος.
- Φάρμακα. Ορισμένα φάρμακα, ιδιαίτερα η χημειοθεραπεία για τη θεραπεία του καρκίνου, μπορούν να προκαλέσουν περιφερική νευροπάθεια.
- Τραυματισμοί ή πίεση στα νεύρα. Τραυματισμοί από τροχαία ατυχήματα, πτώσεις ή αθλητικές κακώσεις μπορούν να διακόψουν ή να βλάψουν τα περιφερικά νεύρα. Η πίεση στα νεύρα μπορεί να προκύψει από γύψο, χρήση πατερίτσας ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις, όπως η συχνή πληκτρολόγηση.
- Χαμηλά επίπεδα βιταμινών. Οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β, συμπεριλαμβανομένων των Β1, Β6 και Β12, καθώς και ο χαλκός και η βιταμίνη Ε, είναι απαραίτητα για την υγεία των νεύρων.
Πηγές: Mayo Clinic, Taylor & Francis, PMC, AGS, ScienceDirect, PMC