Η πρόληψη του καρκίνου δεν έχει να κάνει με το να έχουμε μόνο υγιεινές συνήθειες – έχει να κάνει και με την κατανόηση του τι πραγματικά αυξάνει τον κίνδυνο και τη λήψη ρεαλιστικών μέτρων που μπορεί να κάνουν ουσιαστική διαφορά. Η επιστήμη δείχνει πλέον ότι πολλές καθημερινές επιλογές μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο για καρκίνο και η κατανόηση του γιατί το κάνουν είναι το πρώτο βήμα για πρόληψη.
Το ύπουλο σύμπτωμα όταν τρώμε που μπορεί να σχετίζεται με τον καρκίνο του οισοφάγου
Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο να διαγνωστούν με καρκίνο; Τι μπορείτε να κάνετε για να τον προλάβετε;
Η πιθανότητα διάγνωσης καρκίνου δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στον πληθυσμό, αλλά ακολουθεί σαφή βιολογικά και δημογραφικά μοτίβα. Η ηλικία παραμένει ο ισχυρότερος παράγοντας κινδύνου, με τα ποσοστά καρκίνου να αυξάνονται απότομα στους μεγαλύτερους ενήλικες, ενώ οι άνδρες συνολικά διαγιγνώσκονται συχνότερα από τις γυναίκες και τείνουν να έχουν χειρότερες εκβάσεις. Παράλληλα, ορισμένοι νεότεροι ενήλικες, ιδιαίτερα γυναίκες σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες και τύπους καρκίνου, εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης.
Η εθνικότητα, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η γενετική, παράγοντες τρόπου ζωής όπως το κάπνισμα ή η παχυσαρκία, χρόνιες παθήσεις, λοιμώξεις και η πρόσβαση σε προληπτικό έλεγχο παίζουν σημαντικό ρόλο στο ποιοι διαγιγνώσκονται, πότε γίνεται η διάγνωση και πώς διαφέρει το βάρος του καρκίνου μεταξύ των πληθυσμών.
Τι αυξάνει τον κίνδυνο;
Σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο Risk factors and lifestyle factors in the development and prevention of cancer, η ανάπτυξη του καρκίνου συνδέεται με έναν συνδυασμό παραγόντων τρόπου ζωής, περιβαλλοντικών και βιολογικών παραγόντων όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η κακή διατροφή, η σωματική αδράνεια, η έκθεση στη ρύπανση, οι λοιμώξεις, το στρες και οι μεταβολικές διαταραχές. Η μελέτη καταλήγει ότι η υιοθέτηση πιο υγιεινών συνηθειών – όπως η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική σωματική δραστηριότητα και η αποφυγή επιβλαβών συμπεριφορών – μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη του καρκίνου.
Πρόσφατες μελέτες και ανασκοπήσεις δείχνουν ότι ο κίνδυνος καρκίνου συνδέεται στενά με καθημερινές επιλογές τρόπου ζωής, τη διατροφή, τις περιβαλλοντικές εκθέσεις και ορισμένους βιολογικούς παράγοντες. Τα ισχυρότερα δεδομένα προέρχονται από μεγάλες αναλύσεις με αξιολόγηση από ομοτίμους, ενώ νεότερη έρευνα διερευνά τον ρόλο της φλεγμονής, του στρες και της γενετικής.
- Το κάπνισμα και η χρήση καπνού παραμένουν ο ισχυρότερος τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου για τον καρκίνο του πνεύμονα και συνδέονται επίσης με αρκετούς άλλους καρκίνους.
- Η τακτική κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται σταθερά με αυξημένο κίνδυνο καρκίνων όπως του μαστού και του παχέος εντέρου.
- Η παχυσαρκία και τα μεταβολικά προβλήματα συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο πολλών καρκίνων, συμπεριλαμβανομένων του καρκίνου του παχέος εντέρου, του μαστού, της μήτρας, του ήπατος και του παγκρέατος.
- Η σωματική αδράνεια και τα παρατεταμένα διαστήματα καθιστικής ζωής αναγνωρίζονται ως τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου καρκίνου.
- Η υψηλή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, συμπεριλαμβανομένων αλλαγών που σχετίζονται με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
- Διατροφές πλούσιες σε κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και φτωχές σε φυτικές ίνες συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.
- Η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι ρύποι του εσωτερικού χώρου συμβάλλουν στον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, ακόμη και πέρα από τις επιδράσεις του καπνίσματος.
- Το οικογενειακό ιστορικό και η γενετική προδιάθεση αυξάνουν τον κίνδυνο αρκετών καρκίνων, συμπεριλαμβανομένου του πρώιμης έναρξης καρκίνου του παχέος εντέρου.
- Η χρόνια φλεγμονή και η κακή διατροφική κατάσταση συνδέονται με την επικράτηση του καρκίνου σε αναλύσεις βασισμένες σε δεδομένα.
- Το χρόνιο στρες και η καταστολή του ανοσοποιητικού αποτελούν αναδυόμενους τομείς έρευνας που ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου, αν και η αιτιότητα εξακολουθεί να μελετάται.
Το σημάδι στα κόπρανα που μπορεί να είναι σύμπτωμα καρκίνου του προστάτη
Πώς να μειώσετε τον κίνδυνο για καρκίνο
Κόψτε το κάπνισμα
Κάθε τζούρα καπνού περιέχει 250 επιβλαβείς χημικές ουσίες. Σχεδόν 70 από αυτές προκαλούν καρκίνο. Και δεν πρόκειται μόνο για τον καρκίνο του πνεύμονα. Τα τσιγάρα συνδέονται με 12 ακόμη τύπους, όπως του στομάχου, της ουροδόχου κύστης, των νεφρών, του στόματος και του λαιμού. Όσο νωρίτερα σταματήσετε, τόσο το καλύτερο. Ζητήστε από τον γιατρό σας συμβουλές για μεθόδους διακοπής καπνίσματος.
Φάτε περισσότερο μπρόκολο
Τα φρούτα και τα λαχανικά προσφέρουν αντικαρκινική προστασία επειδή είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και φυτικές ίνες και χαμηλά σε λιπαρά. Δοκιμάστε μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, λάχανο, λαχανίδα, νεροκάρδαμο ή άλλα σταυρανθή λαχανικά. Προστατεύουν από βλάβες στο DNA που μπορούν να μετατρέψουν τα κύτταρα σε καρκινικά. Εναλλακτικά, καταναλώστε πολύχρωμα μούρα, τα οποία περιέχουν χημικές ουσίες που προστατεύουν τα κύτταρα από βλάβες.
Χάστε λίγα κιλά
Το περίσσειο λίπος στην κοιλιακή χώρα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου, ιδιαίτερα του μαστού, του παχέος εντέρου, της μήτρας, του παγκρέατος, του οισοφάγου και της χοληδόχου κύστης. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι ένας λόγος είναι πως τα λιποκύτταρα απελευθερώνουν ουσίες που ενθαρρύνουν την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων.
Περιορίστε το αλκοόλ
Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου. Το αλκοόλ συνδέεται με καρκίνους του στόματος, του μαστού, του ήπατος και του οισοφάγου. Όσο περισσότερο πίνετε, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος. Αν πίνετε, κάντε το με μέτρο. Οι γυναίκες έως ένα ποτό την ημέρα και οι άνδρες έως δύο.
Μειώστε τα επεξεργασμένα κρέατα
Σκεφτείτε το καλά πριν βάλετε λουκάνικα στη σχάρα. Μελέτες δείχνουν ότι τα επεξεργασμένα κρέατα, όπως hot dogs, μπέικον και λουκάνικα, περιέχουν νιτρώδη και νιτρικά άλατα που ενδέχεται να συνδέονται με τον καρκίνο. Έρευνες δείχνουν επίσης ότι η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος μπορεί να αυξήσει μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Επιλέξτε πιο ασφαλείς εναλλακτικές, όπως κοτόπουλο ή ψάρι.
Σηκωθείτε από τον καναπέ
Η υπερβολική καθιστική ζωή αποτελεί λόγο για να κινηθείτε περισσότερο. Η άσκηση καταπολεμά την παχυσαρκία και μειώνει τα επίπεδα ορμονών όπως τα οιστρογόνα και η ινσουλίνη, που έχουν συνδεθεί με τον καρκίνο. Στόχος είναι 30 λεπτά αερόβιας άσκησης τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας.
Στα νύχια των ποδιών μπορεί να κρύβεται ο κίνδυνος για καρκίνο του πνεύμονα – Τι έδειξε μελέτη
Χρησιμοποιήστε αντηλιακό
Η υπερβολική έκθεση στον ήλιο μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο δέρμα που οδηγούν σε καρκίνο. Μπορεί να πάθετε έγκαυμα μέσα σε μόλις 15 λεπτά. Χρησιμοποιήστε αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF 30 ή υψηλότερο πριν βγείτε έξω και ανανεώστε το όταν ιδρώνετε ή κολυμπάτε. Φορέστε καπέλο με φαρδύ γείσο και γυαλιά ηλίου.
Ασφαλέστερες σεξουαλικές πρακτικές
Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα δεν είναι ο μόνος κίνδυνος. Ορισμένες λοιμώξεις αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου. Περίπου το 70% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας ξεκινούν από τύπους HPV 16 και 18. Ορισμένοι τύποι ηπατίτιδας μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο του ήπατος. Χρησιμοποιείτε προφυλακτικό λατέξ σε κάθε επαφή.
Εμβολιαστείτε
Ορισμένα εμβόλια προστατεύουν και από τον καρκίνο. Τα εμβόλια HPV προλαμβάνουν καρκίνους του τραχήλου της μήτρας, του αιδοίου, του κόλπου και του πρωκτού. Η κατάλληλη ηλικία εμβολιασμού είναι μεταξύ 9 και 26 ετών. Το εμβόλιο της ηπατίτιδας Β προστατεύει από τον ιό που προκαλεί καρκίνο του ήπατος.
Αποφύγετε τοξικές χημικές ουσίες
Οι καρκινογόνες ουσίες προκαλούν βλάβες στο DNA και αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου όταν εισέρχονται στον οργανισμό μέσω επαφής, τροφής ή εισπνοής. Ο αμίαντος, το ραδόνιο και το βενζόλιο είναι μερικά παραδείγματα. Ορισμένες χημικές ουσίες σε ζιζανιοκτόνα, πλαστικά και προϊόντα οικιακής χρήσης μπορεί επίσης να είναι επικίνδυνες.
Γνωρίστε το οικογενειακό σας ιστορικό
Κληρονομείτε περισσότερα από εξωτερικά χαρακτηριστικά. Ορισμένα γονίδια δεν επιδιορθώνουν σωστά το κατεστραμμένο DNA, επιτρέποντας την ανάπτυξη καρκίνου. Μάθετε το ιατρικό ιστορικό της οικογένειάς σας και ρωτήστε τον γιατρό σας αν χρειάζεται γενετικός έλεγχος.
Μείνετε συνεπείς με τον προληπτικό έλεγχο
Οι προληπτικές εξετάσεις εντοπίζουν τον καρκίνο νωρίς ή ακόμη και πριν ξεκινήσει. Η κολονοσκόπηση μπορεί να βρει πολύποδες πριν εξελιχθούν σε καρκίνο. Το τεστ Παπανικολάου εντοπίζει προκαρκινικά και καρκινικά κύτταρα στον τράχηλο της μήτρας. Οι μαστογραφίες και η αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης ελέγχουν για πρώιμο καρκίνο μαστού και πνεύμονα.
Λάβετε φάρμακα αν χρειάζεται
Ορισμένα φάρμακα μειώνουν τον κίνδυνο συγκεκριμένων καρκίνων. Η ταμοξιφαίνη και η ραλοξιφένη μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού αλλά ενδέχεται να έχουν σοβαρές παρενέργειες. Η ασπιρίνη μπορεί να προστατεύει από καρκίνο του παχέος εντέρου και του προστάτη. Να είστε προσεκτικοί με τα συμπληρώματα διατροφής που υπόσχονται πρόληψη.
Καρκίνος του παγκρέατος: Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και της εξειδικευμένης φροντίδας
Προσοχή στην ορμονοθεραπεία
Η ορμονική θεραπεία μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης και να προστατεύσει τα οστά, αλλά ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού και να δυσκολέψει την ανίχνευσή του. Συζητήστε με τον γιατρό σας πριν ξεκινήσετε.
Πηγές: WebMD, PMC, BRS, MDPI, Nature, SN Link, MDPI, ARXIV, ARXIV, ResearchGate, eClinicalMedicine, WHO, PMC, MDPI, WILEY