Μελέτη στο Stanford δείχνει ότι ένα καινοτόμο ενδορρινικό εμβόλιο ενεργοποιεί έμφυτη και προσαρμοστική ανοσία, προσφέροντας ευρεία και παρατεταμένη προστασία σε ποντίκια.
Κοινό εμβόλιο καταπολεμά τη φλεγμονή και βοηθά στην αντιγήρανση
Καθολικό ρινικό εμβόλιο: Ένα όραμα που πλησιάζει την πραγματικότητα
Ένα σημαντικό βήμα προς το «καθολικό εμβόλιο» ανακοίνωσαν ερευνητές του Stanford Medicine, παρουσιάζοντας ένα πειραματικό ρινικό σπρέι που σε μελέτη σε ποντίκια προστάτευσε από πολλαπλούς ιούς, βακτήρια και ακόμη και αλλεργιογόνα, με διάρκεια δράσης που φτάνει τους μήνες.
Για δεκαετίες, η επιστημονική κοινότητα επιδίωκε ένα εμβόλιο ικανό να καλύπτει σχεδόν κάθε μολυσματική απειλή. Η ιδέα έμοιαζε φιλόδοξη έως και ουτοπική.
Σήμερα, ερευνητές του Stanford Medicine και οι συνεργάτες τους παρουσιάζουν δεδομένα που δείχνουν πως αυτό το σενάριο ίσως δεν είναι τόσο μακρινό.
Σε πειραματική μελέτη σε ποντίκια, ανέπτυξαν ένα ενδορρινικό εμβόλιο ευρείας δράσης, το οποίο προσφέρει προστασία στους πνεύμονες για αρκετούς μήνες.
Προστασία από ιούς, βακτήρια και αλλεργιογόνα
Τα αποτελέσματα της μελέτης, που δημοσιεύθηκαν στις 19 Φεβρουαρίου στο περιοδικό Science, έδειξαν ότι τα εμβολιασμένα ποντίκια εμφάνισαν ανθεκτικότητα απέναντι σε διαφορετικές απειλές του αναπνευστικού.
Συγκεκριμένα, το πειραματικό εμβόλιο παρείχε προστασία από:
- Τον SARS-CoV-2 και άλλους κορωνοϊούς
- Τα βακτήρια Staphylococcus aureus
- Το Acinetobacter baumannii, που σχετίζεται με ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις
- Τα ακάρεα οικιακής σκόνης, ένα κοινό αλλεργιογόνο
Σύμφωνα με τον κύριο συγγραφέα Bali Pulendran, PhD, το εύρος της προστασίας ξεπέρασε τις αρχικές προσδοκίες της ομάδας. Πρώτος συγγραφέας της μελέτης είναι ο Haibo Zhang, PhD, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ίδιο εργαστήριο.
Εάν παρόμοια αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και στον άνθρωπο, ένα μόνο εμβόλιο θα μπορούσε να περιορίσει την ανάγκη για πολλαπλές ετήσιες δόσεις κατά των εποχικών λοιμώξεων και να λειτουργήσει ως άμεση άμυνα σε περίπτωση νέας πανδημίας.
Ποια κοινά εμβόλια μπορεί να προστατεύουν από καρκίνο, άνοια και άλλες χρόνιες παθήσεις
Γιατί τα σημερινά εμβόλια χρειάζονται συχνές επικαιροποιήσεις
Το νέο εμβόλιο διαφοροποιείται ριζικά από τη συμβατική προσέγγιση που κυριαρχεί εδώ και περισσότερα από 200 χρόνια.
Από την εποχή του Edward Jenner, τα εμβόλια βασίζονται στην «ειδικότητα αντιγόνου». Δηλαδή, παρουσιάζουν στο ανοσοποιητικό ένα χαρακτηριστικό τμήμα ενός παθογόνου, όπως η πρωτεΐνη ακίδα του SARS-CoV-2, ώστε ο οργανισμός να το αναγνωρίζει σε μελλοντική έκθεση.
«Αυτό είναι το κυρίαρχο παράδειγμα της εμβολιολογίας τα τελευταία 230 χρόνια», δήλωσε ο Pulendran.
Ωστόσο, η ταχεία μετάλλαξη πολλών ιών μειώνει την αποτελεσματικότητα των υπαρχόντων εμβολίων. Έτσι εξηγείται η ανάγκη για επικαιροποιημένες δόσεις κατά του COVID-19 και τα ετήσια αντιγριπικά εμβόλια.
«Γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι πολλά παθογόνα μπορούν να μεταλλάσσονται γρήγορα. Όπως η παροιμιώδης λεοπάρδαλη που αλλάζει τις κηλίδες της, ένας ιός μπορεί να αλλάξει τα αντιγόνα στην επιφάνειά του», ανέφερε.
Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες προσπάθειες επικεντρώνονταν σε εμβόλια που καλύπτουν ολόκληρες οικογένειες ιών. Η ιδέα προστασίας από πολλαπλά, άσχετα μεταξύ τους παθογόνα θεωρούνταν ανέφικτη.
«Μας ενδιέφερε αυτή η ιδέα επειδή ακουγόταν κάπως εξωφρενική», ανέφερε ο Pulendran. «Νομίζω ότι κανείς δεν πίστευε σοβαρά ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε ποτέ να είναι εφικτό».
Το CDC δεν συστήνει πλέον το εμβόλιο ηπατίτιδας Β στα νεογέννητα – Αντιδράσεις από τους παιδιάτρους
Η νέα στρατηγική: Ενεργοποίηση ολοκληρωμένης ανοσίας
Αντί να μιμείται ένα τμήμα ιού ή βακτηρίου, το νέο εμβόλιο αναπαράγει τα σήματα επικοινωνίας των ανοσοκυττάρων κατά τη διάρκεια λοίμωξης.
Με αυτόν τον τρόπο, επιτυγχάνει ταυτόχρονη ενεργοποίηση της έμφυτης και της προσαρμοστικής ανοσίας, δημιουργώντας μια πιο συντονισμένη και παρατεταμένη άμυνα.
Η προσαρμοστική ανοσία παράγει αντισώματα και εξειδικευμένα Τ κύτταρα με μακροχρόνια μνήμη. Αντίθετα, η έμφυτη ανοσία δρα άμεσα και γενικά, κινητοποιώντας κύτταρα όπως δενδριτικά, ουδετερόφιλα και μακροφάγα, αλλά συνήθως εξασθενεί μέσα σε λίγες ημέρες.
Η ερευνητική ομάδα αξιοποίησε την ευελιξία της έμφυτης ανοσίας, διερευνώντας πώς μπορεί να διατηρηθεί ενεργή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Το παράδειγμα του BCG και η διασταυρούμενη προστασία
Έμπνευση αποτέλεσε το εμβόλιο Bacillus Calmette-Guérin (BCG) κατά της φυματίωσης, το οποίο χορηγείται σε περίπου 100 εκατομμύρια νεογνά κάθε χρόνο.
Μελέτες είχαν δείξει ότι ενδέχεται να μειώνει θανάτους από άλλες λοιμώξεις, υποδηλώνοντας διασταυρούμενη προστασία, αν και ο μηχανισμός παρέμενε ασαφής.
Το 2023, η ομάδα του Pulendran έδειξε σε ποντίκια ότι το BCG ενεργοποιεί τόσο την έμφυτη όσο και την προσαρμοστική ανοσία, με την έμφυτη απόκριση να διατηρείται ενεργή για μήνες.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα Τ κύτταρα που κατευθύνονται στους πνεύμονες στέλνουν σήματα τα οποία κρατούν ενεργά τα έμφυτα ανοσοκύτταρα.
«Αυτά τα Τ κύτταρα παρείχαν ένα κρίσιμο σήμα για να διατηρηθεί η ενεργοποίηση του έμφυτου συστήματος, το οποίο συνήθως διαρκεί λίγες ημέρες ή μία εβδομάδα, αλλά σε αυτή την περίπτωση μπορούσε να διαρκέσει τρεις μήνες», ανέφερε.
Όσο η αυξημένη έμφυτη δραστηριότητα παρέμενε, τα ποντίκια προστατεύονταν από τον SARS-CoV-2 και άλλους κορωνοϊούς.
Οι επιστήμονες εντόπισαν ότι τα σήματα αυτά ήταν κυτοκίνες που ενεργοποιούν υποδοχείς αναγνώρισης παθογόνων (toll-like receptors) στα έμφυτα ανοσοκύτταρα.
«Σε εκείνη τη δημοσίευση, υποθέσαμε ότι, αφού πλέον γνωρίζουμε πώς το εμβόλιο κατά της φυματίωσης διαμεσολαβεί τη διασταυρούμενη προστασία του, θα ήταν δυνατό να δημιουργηθεί ένα συνθετικό εμβόλιο, ίσως ένα ρινικό σπρέι, που να διαθέτει τον σωστό συνδυασμό ερεθισμάτων των toll-like receptors και κάποιο αντιγόνο ώστε να οδηγήσει τα Τ κύτταρα στους πνεύμονες», ανέφερε.
Γιατί τα εμβόλια «δουλεύουν» λιγότερο στους ηλικιωμένους-πρωτοποριακή μελέτη
«Δύομισι χρόνια μετά, δείξαμε ότι ακριβώς αυτό που είχαμε υποθέσει είναι εφικτό στα ποντίκια». κατέληξε.