Για εκατομμύρια ανθρώπους με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου, η ανησυχία για μια πιθανή διάγνωση μπορεί να μοιάζει αναπόφευκτη και συντριπτική. Παρόλο που ο καρκίνος ξεκινά με γενετικές αλλαγές, δεν είναι πάντοτε κληρονομικός. Ειδικοί αποκαλύπτουν 6 τρόπους που μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο, κι ας υπάρχει οικογενειακό ιστορικό.
Το σολάριουμ είναι πάλι στη μόδα – Ειδικοί αποκαλύπτουν τι μπορεί να κάνει στο δέρμα μας
Το οικογενειακό ιστορικό παίζει σημαντικό ρόλο στον κίνδυνο για καρκίνο – Γιατροί αποκαλύπτουν 6 τρόπους για να προστατευτείτε
Οι κληρονομικές μεταλλάξεις μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου. Τα BRCA1 και BRCA2 αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού και των ωοθηκών, όμως δεν συνδέεται κάθε μορφή καρκίνου με ένα μόνο γονίδιο.
Σύμφωνα με το National Cancer Institute, έως και το 10% των καρκίνων οφείλεται σε κληρονομικές γενετικές αλλαγές. Κάθε οικογενειακό ιστορικό αξίζει προσοχής, ιδιαίτερα όταν έχουν νοσήσει κοντινοί συγγενείς.
«Το να έχει ένας ξάδελφος καρκίνο έχει μικρή γενετική επίδραση στον δικό σας κίνδυνο, ενώ αρκετές θείες ή θείοι με τον ίδιο τύπο καρκίνου μπορεί να υποδηλώνουν ένα οικογενές σύνδρομο», δήλωσε η Αμερικανίδα Dr Helen Messier σύμφωνα με το Daily Mail.
Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου, κίνδυνος εμφάνισης της νόσου και αποτελεσματικότητα διαφορετικών μεθόδων για πρόληψη
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο “Modelling the impact of Multi Cancer Early Detection tests: a review of natural history of disease models“, τα σημερινά μοντέλα MCED βασίζονται στην ακρίβεια των εξετάσεων και σε απλουστευτικές παραδοχές, δεν αντιμετωπίζουν πλήρως την αβεβαιότητα και απαιτούν βελτιωμένες προσεγγίσεις ώστε να υποστηρίξουν καλύτερα τις μελλοντικές αποφάσεις για τις πολιτικές προσυμπτωματικού ελέγχου.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι το οικογενειακό ιστορικό εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό τρόπο εντοπισμού ατόμων με αυξημένο κίνδυνο, όμως οι νεότερες προσεγγίσεις μπορούν να βελτιώσουν ακόμη περισσότερο την πρόβλεψη του κινδύνου.
- Το οικογενειακό ιστορικό βοηθά στον σχεδιασμό του προσυμπτωματικού ελέγχου και της πρόληψης, ιδιαίτερα για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του μαστού. Ανασκοπήσεις υποστηρίζουν την κολονοσκόπηση, τον γενετικό έλεγχο και την εξατομικευμένη παρακολούθηση για οικογένειες υψηλού κινδύνου.
- Η αξιολόγηση του κινδύνου για καρκίνο του μαστού στρέφεται προς εξατομικευμένο προσυμπτωματικό έλεγχο με βάση το οικογενειακό ιστορικό και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου.
- Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά μοντέλα κινδύνου μπορούν να συνδυάσουν το οικογενειακό ιστορικό, τα γενετικά δεδομένα και τους παράγοντες του τρόπου ζωής για τη βελτίωση της έγκαιρης ανίχνευσης και της πρόληψης.
- Η συστηματική αξιολόγηση του οικογενειακού ιστορικού μπορεί να βελτιώσει τον στοχευμένο προσυμπτωματικό έλεγχο και την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου στην κλινική πράξη.
Κληρονομικός καρκίνος
Ο κληρονομικός καρκίνος είναι μια σπάνια πάθηση που προκαλείται από κληρονομικές γονιδιακές παραλλαγές που σχετίζονται με τον καρκίνο. Η εμφάνιση του ίδιου τύπου καρκίνου σε αρκετούς συγγενείς μπορεί να είναι προειδοποιητικό σημάδι.
Η Dr Messier ανέφερε ότι οι γιατροί συνήθως συλλέγουν ιστορικό καρκίνου που καλύπτει τρεις γενιές. Εάν εμφανίζονται καρκίνοι σε νεαρή ηλικία, συχνά συνιστώνται γενετική συμβουλευτική και γενετικός έλεγχος.
Καρκίνος του εγκεφάλου: Τα πρώιμα συμπτώματα που αγνόησε η Theo Burrell και έχασε τη ζωή της στα 38
Η γενετική δεν μπορεί να αλλάξει, όμως οι υγιεινές συνήθειες και οι τακτικοί ιατρικοί έλεγχοι μπορούν να μειώσουν τον συνολικό κίνδυνο. Ο Αμερικανός χειρουργός Dr Cedrek McFadden δήλωσε ότι η πρόληψη συνδυάζει αλλαγές στον τρόπο ζωής με προληπτική ιατρική φροντίδα.
1. Ασκηθείτε
Και οι δύο ειδικοί συνιστούν τακτική σωματική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το ποιος τύπος καρκίνου υπάρχει στην οικογένεια. Προτείνουν 150 λεπτά άσκησης την εβδομάδα.
«Αλλά μην αφήνετε το τέλειο να γίνει εχθρός του καλού», συμβούλευσε ο Dr McFadden. «Ακόμη και ένα γρήγορο περπάτημα 20 λεπτών τις περισσότερες ημέρες κάνει τη διαφορά. Απλώς κινηθείτε. Το σώμα σας θα σας ευγνωμονεί γι’ αυτό».
Η Dr Messier δήλωσε ότι η άσκηση βοηθά στη ρύθμιση της ινσουλίνης, στη μείωση της φλεγμονής, στην εξισορρόπηση των ορμονών και στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους. Έρευνες συνέδεσαν τα υψηλότερα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας με χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και του μαστού.
2. Βελτιώστε τη διατροφή σας
Η Dr Messier είπε ότι η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στη μείωση του κινδύνου καρκίνου. Τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου θα πρέπει να αποφεύγουν τα επεξεργασμένα κρέατα και να καταναλώνουν περισσότερες φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης.
Ο Dr McFadden συνιστά επίσης τον περιορισμό του κόκκινου κρέατος. Και οι δύο ειδικοί επαίνεσαν τη μεσογειακή διατροφή, δίνοντας έμφαση στις φυτικές τροφές, το ελαιόλαδο, τις άπαχες πρωτεΐνες και στη μειωμένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, αναψυκτικών με ζάχαρη και αλκοόλ.
Η Dr Messier ανέφερε επίσης ότι τα μούρα, τα σταυρανθή λαχανικά, ο κουρκουμάς και το πράσινο τσάι ενδέχεται να προσφέρουν προστατευτική δράση.
3. Αποφύγετε τις τοξικές ουσίες
Και οι δύο γιατροί συνιστούν την αποφυγή του καπνίσματος, του παθητικού καπνίσματος και όλων των προϊόντων καπνού. Η Dr Messier σημείωσε ότι το παθητικό κάπνισμα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα.
Ενθαρρύνουν επίσης τον έλεγχο των κατοικιών για ραδόνιο, ένα άχρωμο, άοσμο και ραδιενεργό αέριο. Σύμφωνα με την EPA, το ραδόνιο είναι η δεύτερη σημαντικότερη αιτία καρκίνου του πνεύμονα μετά το κάπνισμα.
4. Κάντε γενετικό έλεγχο
Όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου να μιλήσουν με ογκολόγο και σύμβουλο γενετικής, πρότεινε ο ιατρός Dr Charles Oyesile.
Ο γενετικός έλεγχος μπορεί να εντοπίσει κληρονομικές γονιδιακές παραλλαγές, συμπεριλαμβανομένων των γονιδίων BRCA και των μεταλλάξεων του APC που συνδέονται με την οικογενή αδενωματώδη πολυποδίαση και τον αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.
Τα αποτελέσματα μπορεί να καθοδηγήσουν την έναρξη προσυμπτωματικού ελέγχου σε μικρότερη ηλικία, την υιοθέτηση πιο υγιεινού τρόπου ζωής ή την προληπτική θεραπεία.
«Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα γενετικό τεστ μπορεί να μας δείξει ποιες εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου χρειάζεστε πραγματικά και κάθε πότε», είπε ο Dr McFadden.
5. Μιλήστε με τον ιατρό σας για τα προληπτικά χειρουργεία
Η προληπτική χειρουργική επέμβαση μπορεί να είναι κατάλληλη για άτομα που φέρουν μεταλλάξεις υψηλού κινδύνου.
Όσοι έχουν τα BRCA1 ή BRCA2 μπορούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο προληπτικής αφαίρεσης των μαστών ή των ωοθηκών, όπως έκανε η Angelina Jolie όταν έμαθε ότι έφερε το BRCA1. Ο εκτιμώμενος κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού μειώθηκε σημαντικά μετά την επέμβαση.
Η προληπτική κολεκτομή μπορεί επίσης να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου σε επιλεγμένους ασθενείς.
6. Κάντε προληπτικό έλεγχο
Οι εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου δεν μπορούν να αποτρέψουν τον καρκίνο, όμως μπορούν να τον εντοπίσουν νωρίτερα, όταν η θεραπεία είναι συχνά πιο αποτελεσματική.
Η Dr Messier συνιστά να συζητείται το ενδεχόμενο έναρξης μαστογραφιών σε μικρότερη ηλικία όταν στενοί συγγενείς έχουν εμφανίσει καρκίνο του μαστού.
Ενθαρρυντικά δεδομένα νέας θεραπείας σε τοπικά προχωρημένους ή μεταστατικούς συμπαγείς όγκους
Ο Dr McFadden δήλωσε ότι και οι κολονοσκοπήσεις μπορεί να ξεκινούν πριν από τη συνήθη ηλικία, εάν ένας αδελφός ή μία αδελφή εμφάνισε καρκίνο του παχέος εντέρου σε νεαρή ηλικία. Τόνισε ότι τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου πρέπει πάντοτε να εξατομικεύονται.
Πηγές: Daily Mail, ScienceDirect, BJC, Frontiers, PMC, ARXIV