Μετά την κατάρρευσή της έξω από το σπίτι της στη Βιρτζίνια και την απώλεια των αισθήσεών της στο νοσοκομείο εξαιτίας μιας απειλητικής για τη ζωή καρδιακής πάθησης λίγο μετά τον τοκετό, η νοσηλεύτρια και μητέρα έξι παιδιών Miasha Gilliam-El λέει ότι βίωσε κάτι εξαιρετικό. Τι είδε όταν έφτασε κοντά στον θάνατο. Επιστήμονες εξηγούν τι είναι οι επιθανάτιες εμπειρίες.
Περνάει πράγματι η ζωή μπροστά από τα μάτια κάποιου όταν πεθαίνει; Τι απαντούν οι έρευνες
Μητέρα έξι παιδιών μιλά για την εμπειρία της κοντά στον θάνατο – Τι λέει ότι είδε
Θυμήθηκε ότι βρισκόταν έξω από το σώμα της, παρακολουθώντας το ιατρικό προσωπικό να πραγματοποιεί θωρακικές συμπιέσεις, πριν νιώσει σαν να είχε «μεταφερθεί σε ένα άλλο μέρος» και «ρουφηχτεί πίσω σε ένα τούνελ», όπου ένιωσε την απόλυτη γαλήνη ενώ άκουγε τη φράση από την Αγία Γραφή: «Και εν κοιλάδι σκιάς θανάτου εάν περιπατήσω…».
Η αφήγησή της είναι μία από τις πολλές εμπειρίες κοντά στον θάνατο που συνεχίζουν να τροφοδοτούν την επιστημονική συζήτηση, καθώς οι ερευνητές προσπαθούν να εξηγήσουν τέτοιες αναφορές μέσω της νευροβιολογίας, ενώ άλλοι αμφισβητούν κατά πόσο τα σημερινά μοντέλα μπορούν να τις ερμηνεύσουν πλήρως.
Είναι πραγματικές οι εμπειρίες κοντά στον θάνατο ή πρόκειται για παραισθήσεις; Πού καταλήγει η επιστήμη
Οι επιστήμονες δεν διαθέτουν ακόμη μια πλήρη εξήγηση για τις εμπειρίες κοντά στον θάνατο (NDEs). Παρότι μελετώνται όλο και περισσότερο ως πραγματικό φαινόμενο, δεν υπάρχουν σήμερα επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι είναι απόδειξη ύπαρξης μεταθανάτιας ζωής.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο «Near-death experience during cardiac arrest and consciousness beyond the brain: a narrative review», ορισμένες αναφερόμενες εμπειρίες κοντά στον θάνατο συνέβησαν όταν η λειτουργία του εγκεφάλου φαινόταν να έχει υποστεί σοβαρή διαταραχή. Οι συγγραφείς κατέληξαν ότι ούτε οι εξηγήσεις που βασίζονται στον εγκέφαλο ούτε οι εναλλακτικές ερμηνείες έχουν αποδειχθεί οριστικά.
Οι ερευνητές συνεχίζουν να διερευνούν πώς μπορεί να λειτουργεί η συνείδηση κατά τη διάρκεια γεγονότων απειλητικών για τη ζωή.
- Τα κοινά χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν αισθήσεις εξόδου από το σώμα, εμπειρίες τούνελ, αισθήματα γαλήνης, ανασκοπήσεις ζωής και έντονη επίγνωση
- Οι ερευνητές έχουν συνδέσει τις εμπειρίες κοντά στον θάνατο με εγκεφαλικές διεργασίες όπως η στέρηση οξυγόνου, οι αλλαγές στους νευροδιαβιβαστές και η μεταβολή της συνδεσιμότητας του εγκεφάλου
- Ορισμένες μελέτες συμπεραίνουν ότι συνειδητές εμπειρίες μπορεί να συμβούν κατά την ανάνηψη, αλλά δεν δείχνουν ότι η συνείδηση υπάρχει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλο
- Τα πρότυπα εγκεφαλικής δραστηριότητας που έχουν παρατηρηθεί κοντά στον θάνατο περιλαμβάνουν αυξημένες ταλαντώσεις γάμμα, ισχυρότερη συνδεσιμότητα και σύντομες εκρήξεις οργανωμένης ηλεκτρικής δραστηριότητας, αν και η σημασία τους παραμένει ασαφής
Επιστημονική διαμάχη για το τι μπορεί να σημαίνουν οι εμπειρίες κοντά στον θάνατο
Παρά τις σημαντικές προόδους στη νευροεπιστήμη, οι εμπειρίες κοντά στον θάνατο (NDEs) παραμένουν ένα από τα πιο δύσκολα μυστήρια στη μελέτη της συνείδησης. Πέρυσι, μια ομάδα με επικεφαλής τη Βελγίδα νευροεπιστήμονα Charlotte Martial δημοσίευσε μια ανασκόπηση στο Nature Reviews Neurology που ανέλυσε περίπου 300 επιστημονικές δημοσιεύσεις για τις NDEs.
Οι ερευνητές εξέτασαν κοινά χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν από ανθρώπους που βρέθηκαν κοντά στον θάνατο, συμπεριλαμβανομένων των εξωσωματικών εμπειριών, των ταξιδιών μέσα από τούνελ προς ένα έντονο φως και των βαθιών αισθημάτων γαλήνης.
Η εργασία τους οδήγησε σε ένα νέο πλαίσιο γνωστό ως NEPTUNE, ένα μοντέλο που επιχειρεί να εξηγήσει τις NDEs μέσω αλλαγών στην εγκεφαλική δραστηριότητα και τη φυσιολογία.
Γιατί τόσοι πολλοί νέοι πατέρες πεθαίνουν; Αμερικανική μελέτη συσχετίζει την πατρότητα με το ρίσκο
Οι ερευνητές επεσήμαναν παράγοντες όπως τα μειωμένα επίπεδα οξυγόνου, η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα, οι αλλαγές στη χημεία του εγκεφάλου και η δραστηριότητα σε περιοχές που σχετίζονται με την αυτογνωσία και την αντίληψη.
Επικαλέστηκαν επίσης μελέτες που δείχνουν ότι η ηλεκτρική διέγερση της κροταφοβρεγματικής συμβολής, μιας εγκεφαλικής περιοχής που συμμετέχει στην επεξεργασία αισθητηριακών πληροφοριών και στη διάκριση του εαυτού από τους άλλους, μπορεί να προκαλέσει αισθήσεις που μοιάζουν με εξωσωματικές εμπειρίες.
Η ομάδα σημείωσε ότι οι NDEs μπορούν να συμβούν σε ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένης της καρδιακής ανακοπής, της εισαγωγής σε μονάδα εντατικής θεραπείας, των τραυματικών εγκεφαλικών κακώσεων, των περιστατικών παρ’ ολίγον πνιγμού, της ηλεκτροπληξίας και των επιπλοκών στον τοκετό.
Σύμφωνα με τη Martial, αυτές οι εμπειρίες συχνά έχουν διαρκή επίδραση σε όσους τις αναφέρουν. «Για τους περισσότερους από αυτούς, πρόκειται για μια εμπειρία που μεταμορφώνει τη ζωή τους», είπε. Πολλοί συμμετέχοντες αναφέρουν μειωμένο φόβο για τον θάνατο, μεγαλύτερη πνευματικότητα και αυξημένη ενσυναίσθηση.
Δεν συμφωνούν όλοι ότι οι σημερινές νευροβιολογικές εξηγήσεις είναι επαρκείς. Οι ερευνητές του University of Virginia, Bruce Greyson και Marieta Pehlivanova, επαίνεσαν το NEPTUNE ως «μια αξιοθαύμαστη στρατηγική», αλλά υποστήριξαν ότι ορισμένες πτυχές των NDEs δεν μπορούν να εξηγηθούν πλήρως μόνο από τη φυσιολογία του εγκεφάλου.
Αμφισβήτησαν κατά πόσο οι ψευδαισθήσεις που προκαλούνται σε εργαστηριακό περιβάλλον είναι πραγματικά συγκρίσιμες με τις έντονες εμπειρίες που περιγράφουν πολλοί ασθενείς και υποστήριξαν ότι δεν πρέπει να αγνοούνται στοιχεία που δεν ταιριάζουν με τις υπάρχουσες θεωρίες.
Τα αναπάντητα ερωτήματα
Η συζήτηση επεκτείνεται πέρα από τα επιστημονικά περιοδικά, επειδή αγγίζει θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τη συνείδηση και το αν συμβαίνει κάτι και τι συμβαίνει κατά τον θάνατο. Ο Jeffrey Long, ο οποίος έχει μελετήσει πάνω από 4.000 αναφορές NDEs, δήλωσε ότι αυτά τα ερωτήματα έχουν σημασία για όλους.
«Έχουμε κάποια στοιχεία;», ρώτησε. «Και πόσο ισχυρά είναι αυτά τα στοιχεία ότι υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο, ότι η συνείδησή μας επιβιώνει από τον σωματικό θάνατο;»
Οι Greyson και Pehlivanova αναγνώρισαν ότι οι NDEs συχνά προκαλούνται από φυσιολογικά γεγονότα, αλλά υποστήριξαν ότι αυτοί οι εκλυτικοί παράγοντες δεν εξηγούν απαραίτητα ολόκληρη την εμπειρία. Επίσης, επέκριναν την απόρριψη των μαρτυριών των ασθενών και των αναφορών από το ιατρικό προσωπικό που ενδέχεται να υποστηρίζουν ορισμένες λεπτομέρειες που περιγράφουν οι ασθενείς κατά την ανάνηψη.
Οι ερευνητές καταγράφουν αναφορές NDEs εδώ και πάνω από έναν αιώνα, αλλά η επιστημονική μελέτη τους παραμένει δύσκολη. Οι περισσότερες μελέτες βασίζονται στην ανάκληση γεγονότων από τους ανθρώπους μετά την ανάρρωσή τους, δημιουργώντας την πιθανότητα προκαταλήψεων που σχετίζονται με τη μνήμη.
Για να αντιμετωπιστεί αυτό, η Martial και οι συνεργάτες της διεξάγουν μια προοπτική μελέτη που παρακολουθεί ασθενείς από τη στιγμή που εισέρχονται σε αίθουσα ανάνηψης νοσοκομείου. Το έργο περιλαμβάνει βιντεοσκοπήσεις και τεχνολογία παρακολούθησης του εγκεφάλου για τη συλλογή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Η Martial τόνισε ότι ο θάνατος είναι μια διαδικασία και όχι μία μόνο στιγμή. «Όταν πεθαίνουμε, αυτό είναι μια διαδικασία – δεν είναι απλώς ένα γεγονός», είπε, σημειώνοντας ότι η εγκεφαλική δραστηριότητα μπορεί μερικές φορές να αυξηθεί προσωρινά πριν τελικά φτάσει σε επίπεδο μηδενικής δραστηριότητας.
Το απλό τεστ ευλυγισίας που μπορεί να αποκαλύψει αν κινδυνεύετε από πρόωρο θάνατο
Εν τω μεταξύ, άνθρωποι όπως η Miasha Gilliam-El συνεχίζουν να περιγράφουν εμπειρίες που αφήνουν μόνιμο αποτύπωμα. Θυμήθηκε ότι επέστρεψε στο σώμα της αφού άκουσε μια ισχυρή φωνή να λέει «Όχι ακόμη», αλλά αρχικά φοβόταν ότι οι άλλοι δεν θα πίστευαν όσα είχε βιώσει.
Πηγές: Washington Post, PMC, PMC, ScienceDirect, ResearchGate