Εξωτερικά μπορεί να μοιάζει με επιτυχία, αλλά η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας είναι ένα βαρύ φορτίο που συχνά κρύβεται πίσω από μια μάσκα υψηλής παραγωγικότητας. Η κατανόηση των ανεπαίσθητων σημαδιών είναι το πρώτο βήμα για την ανάκτηση μιας αυθεντικής αίσθησης χαράς και ευεξίας.
Τι είναι η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας και γιατί περνά συνήθως απαρατήρητη
Αν και δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση, η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας είναι πιο συνηθισμένη από όσο αντιλαμβάνονται πολλοί άνθρωποι. Σε αντίθεση με αυτό που ορισμένοι θεωρούν ως την «τυπική» εικόνα της κατάθλιψης, τα άτομα με κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας συνήθως συνεχίζουν την καθημερινή τους ρουτίνα χωρίς προφανή διαταραχή. Δεν κοιμούνται όλη μέρα, και οι συνάδελφοι ή τα μέλη της οικογένειας μπορεί να μην παρατηρήσουν ότι κάτι δεν πάει καλά.
«Οι δυσκολίες είναι συχνά κρυμμένες πίσω από την επιτυχία και την παραγωγικότητα», εξήγησε η Αμερικανίδα ψυχολόγος Natasha Trujillo. Τα άτομα μπορεί να αποδίδουν καλά επαγγελματικά, να ανταποκρίνονται στις ευθύνες στο σπίτι και ακόμη και να χρησιμοποιούν την παραγωγικότητα ως τρόπο αντιμετώπισης.
Σε πολλές περιπτώσεις, μπορεί ακόμη και οι ίδιοι να μην αναγνωρίζουν ότι βιώνουν κατάθλιψη. Πώς μπορεί λοιπόν κάποιος να αναγνωρίσει τα σημάδια της κατάθλιψης υψηλής λειτουργικότητας και ποια βήματα μπορούν να γίνουν για την αντιμετώπισή της; Ειδικοί ψυχικής υγείας μοιράζονται σημαντικές γνώσεις.
Κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας και άλλοι τύποι κατάθλιψης
Σύμφωνα με άρθρο του 2025 με τίτλο «High-functioning depression: a hidden burden demanding clinical recognition», ο όρος αναφέρεται σε άτομα που βιώνουν επίμονα καταθλιπτικά συμπτώματα ενώ διατηρούν την αποδοτικότητά τους στην εργασία, τις σχέσεις και τις καθημερινές τους ευθύνες. Η εργασία υποστηρίζει ότι επειδή η λειτουργικότητα διατηρείται, η κατάσταση συχνά δεν αναγνωρίζεται, καθυστερώντας τη διάγνωση και την κατάλληλη θεραπεία.
Άλλες πρόσφατες έρευνες καταλήγουν στο ότι η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας (HFD) είναι μία από τις πιο εξουθενωτικές καταθλιπτικές διαταραχές, εστιάζοντας στη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και την καθημερινή λειτουργικότητα. Περιλαμβάνει καταθλιπτικά συμπτώματα όπως κόπωση και ανηδονία χωρίς σημαντική λειτουργική εξασθένηση.
Αντίθετα, η μείζων καταθλιπτική διαταραχή (MDD) περιλαμβάνει σοβαρά συμπτώματα που διαρκούν τουλάχιστον δύο εβδομάδες με σαφή διαταραχή στην καθημερινή ζωή, ενώ η επίμονη καταθλιπτική διαταραχή (PDD) είναι μια χρόνια χαμηλή διάθεση που διαρκεί δύο χρόνια ή περισσότερο.
Πώς να διακόψετε τα αντικαταθλιπτικά χωρίς παρενέργειες, σύμφωνα με νέα μελέτη
Βασικές διαφορές περιλαμβάνουν:
- HFD: Συνεχιζόμενα συμπτώματα αλλά ικανότητα για εργασία και ανταπόκριση στις ευθύνες· η δυσφορία μπορεί να είναι συγκαλυμμένη.
- MDD: Σοβαρή, επεισοδιακή κατάθλιψη με σημαντική εξασθένηση.
- PDD: Μακροχρόνια, χαμηλότερης έντασης κατάθλιψη με διαρκείς δυσκολίες.
Χαρά που δεν διαρκεί: Το μεγαλύτερο σημάδι της κατάθλιψης υψηλής λειτουργικότητας που οι περισσότεροι παραβλέπουν
Η Trujillo λέει ότι το κυριότερο σημάδι κατάθλιψης υψηλής λειτουργικότητας που πρέπει να προσέξετε είναι ότι δεν έχετε αίσθηση χαράς ή ευχαρίστησης που διαρκεί, παρά το γεγονός ότι συμβαίνουν καλά πράγματα. «Οι άνθρωποι με κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας παραμένουν παραγωγικοί, επιτυχημένοι και ικανοί να επιτυγχάνουν», είπε.
«Και όμως, το άτομο μπορεί να μην είναι σε θέση να διατηρήσει μια διάθεση υπερηφάνειας, χαράς ή ευχαρίστησης για πολύ, ή μπορεί να αποδομήσει ένα κομπλιμέντο ή ένα επίτευγμα για να το κάνει κατά κάποιο τρόπο “κατώτερο” ή ανεπαρκές, τονίζοντας ότι μπορεί να μην το αξίζει ή ότι απλά στάθηκε τυχερό».
Η Αμερικανίδα θεραπεύτρια Becca Reed συμφωνεί με τα προαναφερθέντα και προσθέτει, «ένα άτομο με κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας μπορεί να νιώθει αποσυνδεδεμένος, σαν να ακολουθεί απλώς τις τυπικές ρουτίνες του χωρίς ουσιαστική συμμετοχή ή ικανοποίηση», είπε.
Καρκίνος: Ο «αόρατος» κίνδυνος της όψιμης έναρξης κατάθλιψης στους επιζώντες καρκίνου
«Αυτή η αποστασιοποίηση μπορεί να εκδηλωθεί ως έλλειψη ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που κάποτε απολάμβανε, μια αίσθηση εγκλωβισμού σε μια ρουτίνα ή συναισθηματική επιπέδωση ακόμη και σε καταστάσεις που τυπικά θα προκαλούσαν έντονα συναισθήματα». Σύμφωνα με την Trujillo, υπάρχουν και άλλα σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι κάποιος έχει κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας.
Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Το να πιέζουν τον εαυτό τους να είναι κοινωνικοί και να ακολουθούν τη διαδικασία, ακόμη και αν θέλουν να αποσυρθούν.
- Το να κάνουν όλα όσα υποτίθεται ότι πρέπει να κάνουν, αλλά να νιώθουν ότι απαιτείται περισσότερη προσπάθηεια από όση θα έπρεπε.
- Δυσκολία στη συγκέντρωση.
- Αίσθηση κόπωσης, απελπισίας ή αναξιότητας, παρόλο που δεν μπορούν να εξηγήσουν το γιατί.
- Αίσθημα θλίψης τον περισσότερο καιρό, με ελάχιστη ή καθόλου ανακούφιση.
- Αλλαγές στις συνήθειες ύπνου και διατροφής.
Τι να κάνετε αν υποψιάζεστε ότι έχετε εσείς κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας
Η κατάθλιψη υψηλής λειτουργικότητας είναι σοβαρή. Όπως και οι πιο ορατές μορφές κατάθλιψης, τα συμπτώματα που δεν αντιμετωπίζονται μπορούν να οδηγήσουν σε κατάχρηση ουσιών και αυτοκτονικό ιδεασμό. Μάλιστα, ορισμένοι μπορεί να αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο αυτοκτονίας επειδή νιώθουν απομονωμένοι, κι ας μην είναι, προειδοποιεί η Αμερικανίδα θεραπεύτρια γάμου και οικογένειας Saba Harouni Lurie.
Το να ζητήσει κανείς βοήθεια είναι απαραίτητο, δεν είναι αδυναμία. Η Natasha Trujillo ενθαρρύνει όσους νιώθουν έτσι να ανοιχτούν σε ανθρώπους που εμπιστεύονται. «Το να είστε πιο ευάλωτοι μπορεί να σας βοηθήσει να κερδίσετε υποστήριξη και σύνδεση», είπε. «Μπορείτε επίσης να εστιάσετε σε όσα δεν λειτουργούν στη ζωή σας και να αναζητήσετε τρόπους να αλλάξετε αυτό που διατηρεί τα αρνητικά σας αισθήματα ή την κατάθλιψή σας». Προτεραιότητα πρέπει να είναι η υποστήριξη από ειδικό.
«Το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να κάνετε είναι να αναζητήσετε επαγγελματική υποστήριξη», εξήγησε η Lurie, και σημείωσε ότι πολλοί καθυστερούν να ζητήσουν βοήθεια επειδή εξακολουθούν να λειτουργούν. Οι θεραπευτές προσφέρουν εργαλεία αντιμετώπισης και συναισθηματική υποστήριξη.
«Ένας θεραπευτής μπορεί να σας δώσει εργαλεία που θα σας βοηθήσουν να ρυθμίσετε το νευρικό σας σύστημα σε μια προσπάθεια να αυξήσετε την ανθεκτικότητα και τη συνολική διάθεση», δήλωσε η Reed και πρόσθεσ ότι η άσκηση, τα χόμπι και η κοινωνικότητα μπορούν επίσης να βοηθήσουν. Φαρμακευτικές αγωγές όπως τα SSRIs μπορούν επίσης να εξεταστούν σε συνεννόηση με γιατρό.
Πηγές: HuffPost, PubMed, Cambridge University Press, NIH, NIH