Η βουλωμένη μύτη είναι ένα από τα πιο ενοχλητικά συμπτώματα του κρυολογήματος ή των εποχικών αλλεργιών, καθώς δυσκολεύει – και μερικές φορές καθιστά αδύνατη – την αναπνοή και από τα δύο ρουθούνια. Τι μπορεί να το προκαλεί;
Ρινική συμφόρηση: Ποια μικρόβια που την προκαλούν και πώς να την αντιμετωπίσετε σωστά
Γιατί είναι το ένα ρουθούνι μπουκωμένο – Τι είναι ο ρινικός κύκλος
Ακόμη κι όταν είστε απολύτως υγιείς, μπορεί να παρατηρήσετε ότι μόνο το ένα ρουθούνι δουλεύει «καλά» όταν παίρνετε μια βαθιά ανάσα. Αυτό είναι στην πραγματικότητα μια φυσιολογική λειτουργία του σώματος.
Αρκετές φορές την ημέρα, το σώμα σας αλλάζει φυσικά τη ροή του αέρα έτσι ώστε το ένα ρουθούνι να γίνεται κυρίαρχο – μια διαδικασία γνωστή ως ρινικός κύκλος. Όταν είστε ξύπνιοι, αυτή η αλλαγή μπορεί να συμβαίνει περίπου κάθε δύο ώρες, ενώ κατά τη διάρκεια του ύπνου συμβαίνει λιγότερο συχνά, καθώς η αναπνοή επιβραδύνεται και η ποσότητα του αέρα που εισέρχεται και εξέρχεται από το σώμα μειώνεται.
Γιατί υπάρχει «κυρίαρχο» ρουθούνι;
Η αίσθηση ότι το ένα ρουθούνι είναι πιο ανοιχτό από το άλλο οφείλεται σε μια φυσική διαδικασία που ονομάζεται ρινικός κύκλος. Μέσα στη μύτη υπάρχουν μαλακοί ιστοί γεμάτοι με αιμοφόρα αγγεία που διογκώνονται και συρρικνώνονται απαλά με την πάροδο του χρόνου.
Άνοια: Πρωτοποριακό τεστ στη μύτη εντοπίζει τη νόσο δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα
Καθώς η ροή του αίματος αλλάζει από τη μία πλευρά στην άλλη, το ένα ρουθούνι γίνεται ελαφρώς πιο συμφoρημένο, ενώ το άλλο ανοίγει περισσότερο, δημιουργώντας ένα «κυρίαρχο» ρουθούνι. Αυτή η εναλλαγή συμβαίνει αυτόματα και συνήθως αλλάζει κάθε 25 λεπτά έως λίγες ώρες.
Η διαδικασία ελέγχεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ρυθμίζει τη διαστολή και τη σύσπαση των αιμοφόρων αγγείων στις ρινικές διόδους. Ορισμένες μελέτες δείχνουν επίσης ότι ο κύκλος μπορεί να αλληλεπιδρά με τη δραστηριότητα του εγκεφάλου και τις αυτόνομες καταστάσεις του οργανισμού, αν και ο ακριβής του ρόλος εξακολουθεί να μελετάται.
Επιπλέον, μελέτη του 2025 με τίτλο “The effects of unilateral nostril breathing on brain functional network activity: a pilot study” διαπίστωσε ότι η αναπνοή μόνο από το ένα ρουθούνι μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν διαφορετικά εγκεφαλικά δίκτυα και να τροποποιήσει διάφορους τύπους εγκεφαλικών κυμάτων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι αυτές οι επιδράσεις δεν σχετίζονταν με το φυσικά κυρίαρχο ρουθούνι, γεγονός που δείχνει ότι οι αλλαγές στον εγκέφαλο μπορεί να εξαρτώνται περισσότερο από τη φυσική δομή κάθε ρινικής διόδου.
Το σύμπτωμα στη μύτη που μπορεί να σχετίζεται με υπέρταση
Με λίγα λόγια, έρευνες δείχνουν ότι:
- Το κυρίαρχο ρουθούνι προκαλείται από τον ρινικό κύκλο, ένα φυσιολογικό μοτίβο εναλλασσόμενης ροής αέρα.
- Οι ρινικοί ιστοί διογκώνονται στη μία πλευρά ενώ η άλλη αποσυμφορείται, μεταβάλλοντας την κυριαρχία της ροής του αέρα.
- Ο κύκλος ρυθμίζεται από το αυτόνομο νευρικό σύστημα.
- Συνήθως αλλάζει πλευρά κάθε περίπου 25 λεπτά έως μερικές ώρες.
- Πιθανοί ρόλοι περιλαμβάνουν τη συντήρηση των αεραγωγών, την ανίχνευση οσμών και πιθανές συνδέσεις με τους ρυθμούς του εγκεφάλου.
Πώς λειτουργεί ο ρινικός κύκλος και ποια η χρήση του
Ο ρινικός κύκλος έχει δύο βασικές φάσεις:
- συμφόρηση και
- αποσυμφόρηση.
Κατά τη φάση της συμφόρησης, το ένα ρουθούνι επιτρέπει λιγότερη ροή αέρα ενώ το άλλο ανοίγει, επιτρέποντας σε περισσότερο αέρα να περάσει.
Σκαλίζετε τη μύτη σας; Ανησυχητική μελέτη δείχνει ότι μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για Αλτσχάιμερ
Το πιο ανοιχτό ρουθούνι «εργάζεται» πιο σκληρά – ο αέρας που περνά από αυτό μπορεί να ξηράνει την επένδυση της μύτης και να την εκθέσει σε παθογόνους μικροοργανισμούς – γι’ αυτό το σώμα αλλάζει τακτικά το κυρίαρχο ρουθούνι.
Αυτή η αυτόματη διαδικασία ελέγχεται από τον υποθάλαμο στον εγκέφαλο, αν και ορισμένοι, όπως όσοι έχουν διαταραχές του υποθαλάμου, μπορεί να μην εμφανίζουν ρινικό κύκλο. Ορισμένα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι το αριστερό ρουθούνι μπορεί να είναι πιο συχνά κυρίαρχο, ιδιαίτερα στους δεξιόχειρες.
Μελέτες σχετικά με τη ρινική αναπνοή δείχνουν ότι όταν κυριαρχεί το δεξί ρουθούνι το σώμα μπορεί να βρίσκεται σε πιο ενεργή ή στρεσογόνα κατάσταση, ενώ το αριστερό συνδέεται με πιο ήρεμη κατάσταση. Ο κύκλος προστατεύει επίσης τη μύτη, η οποία φιλτράρει περίπου 12.000 λίτρα αέρα καθημερινά, βοηθώντας τη να παραμένει υγρή, να επιδιορθώνεται και να αμύνεται απέναντι σε παθογόνους μικροοργανισμούς.
Τι μπορεί να διαταράξει τον ρινικό κύκλο και να προκαλέσει μπούκωμα
Πολλοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τη φυσιολογική λειτουργία του ρινικού κύκλου. Οι αναπνευστικές λοιμώξεις, όπως το κρυολόγημα και η γρίπη, αυξάνουν την παραγωγή βλέννας, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει την εναλλαγή της ροής αέρα μεταξύ των ρουθουνιών.
Τα αλλεργιογόνα, όπως η γύρη ή τα ακάρεα σκόνης, μπορούν επίσης να προκαλέσουν έντονη φλεγμονή στους ρινικούς ιστούς, διαταράσσοντας περαιτέρω τον κύκλο. Ορισμένα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της υψηλής αρτηριακής πίεσης, μπορεί να ερεθίσουν την επένδυση της μύτης επειδή επηρεάζουν τα αιμοφόρα αγγεία σε όλο το σώμα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη μύτη.
Η υπερβολική χρήση αποσυμφορητικών ρινικών σπρέι για περισσότερο από πέντε ημέρες μπορεί να οδηγήσει σε φαρμακευτική ρινίτιδα, μια μορφή «αντίστροφης» συμφόρησης που προκαλείται από ξαφνικό πρήξιμο στους ρινικούς ιστούς.
Δομικά προβλήματα μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη φυσιολογική αναπνοή. Οι ρινικοί πολύποδες, που επηρεάζουν έως και το 4% των ανθρώπων, είναι αναπτύξεις στον ρινικό βλεννογόνο που μπορούν να μπλοκάρουν τη ροή αέρα και στα δύο ρουθούνια. Ένα στραβό ρινικό διάφραγμα, όπου το τοίχωμα μεταξύ των ρουθουνιών δεν είναι στο κέντρο, μπορεί επίσης να προκαλέσει συνεχή συμφόρηση και μερικές φορές απαιτεί χειρουργική επέμβαση για τη βελτίωση της αναπνοής και του ύπνου.
Ακόμη και οι καθημερινές συνήθειες παίζουν ρόλο. Το να ξαπλώνετε ή να καμπουριάζετε μπορεί να προκαλέσει συγκέντρωση αίματος στη μύτη και μετατόπιση των υγρών των ιγμορείων προς το ρουθούνι που βρίσκεται πιο κοντά στο μαξιλάρι.
Γιατί βουλώνει η μύτη το βράδυ; Ειδικός του Cleveland απαντά τι να κάνουμε
Αν ένα ρουθούνι παραμένει βουλωμένο για πάνω από δύο εβδομάδες – ιδιαίτερα αν συνοδεύεται και από ασυνήθιστη έκκριση – είναι σκόπιμο να ζητήσετε ιατρική συμβουλή.
Πηγές: The Conversation, PLOS One, Intechopen, ScienceDirect, PMC, Springer, Springer