Η Ευρώπη εντείνει τη δράση της για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα από τα προγράμματα εμβολιασμού κατά του HPV.
Δεκαπέντε χρόνια μετά την εφαρμογή προγραμμάτων εμβολιασμού κατά του HPV, η Ευρώπη καταγράφει σημαντική πρόοδο στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.
Σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), με αφορμή την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Εμβολιασμού (19-25 Απριλίου), η εμβολιαστική κάλυψη αυξάνεται σταθερά, με χώρες όπως η Ισλανδία, η Πορτογαλία και η Νορβηγία να πετυχαίνουν το στόχο του εμβολιασμού κατά του HPV, καθώς το 90% των κοριτσιών έως 15 ετών έχουν εμβολιαστεί.
Εμβολιασμός HPV: Η άρση των ανισοτήτων θα μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου
Αποτελέσματα μελετών
Μελέτες μεγάλης κλίμακας από ευρωπαϊκές χώρες (π.χ. Σουηδία, Ολλανδία και Δανία), καθώς και από άλλα μέρη του κόσμου, έδειξαν σημαντικές μειώσεις στις λοιμώξεις από HPV και στις προκαρκινικές αλλοιώσεις, καθώς και μείωση των ποσοστών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μεταξύ των εμβολιασμένων γυναικών.
Μια σουηδική μελέτη έδειξε ότι ο εμβολιασμός κοριτσιών πριν από τα 17α γενέθλιά τους μείωσε τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας κατά 88%.
Εφικτός στόχος η εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας
«Η εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στην ΕΕ/ΕΟΧ καθίσταται εφικτός στόχος, χάρη στα προγράμματα εμβολιασμού κατά του HPV. Η πρόοδος που παρατηρούμε σε όλη την Ευρώπη καταδεικνύει τι μπορεί να επιτευχθεί όταν οι χώρες επενδύουν με συνέπεια σε αποτελεσματικές στρατηγικές ανοσοποίησης», δήλωσε ο Bruno Ciancio, Επικεφαλής του Τμήματος Άμεσα Μεταδιδόμενων και Προλαμβανόμενων με Εμβόλια Νοσημάτων του ECDC.
Η έκθεση του ECDC έδειξε ότι τα προγράμματα εμβολιασμού και οι στοχευμένες παρεμβάσεις αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την επίτευξη υψηλών επιπέδων κάλυψης εμβολιασμού κατά του HPV. Για παράδειγμα, στοιχεία από όλη την Ευρώπη έδειξαν ότι τα προγράμματα εμβολιασμού σε σχολεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά και τείνουν να επιτυγχάνουν υψηλότερα επίπεδα κάλυψης τόσο στα κορίτσια όσο και στα αγόρια.
Ο εμβολιασμός απαιτεί συνεχείς προσπάθειες χρόνο με το χρόνο για να διατηρηθεί η προστασία στην κοινότητα αναφέρει το ECDC. Όταν επιτευχθεί και διατηρηθεί υψηλή εμβολιαστική κάλυψη, ο εμβολιασμός κατά του HPV έχει τη δυνατότητα να εξαλείψει τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ως πρόβλημα δημόσιας υγείας, σημειώνει. Παρά την πρόοδο τους εμβολιασμού τα προγράμματα προληπτικού ελέγχου είναι απαραίτητα και λειτουργούν συμπληρωματικά αναφέρει το ECDC.
Ο στόχος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Ο ΠΟΥ έχει θέσει σε εφαρμογή από το 2020 στρατηγική για την επιτάχυνση της εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως πρόβλημα δημόσιας υγείας μέσω της Στρατηγικής 90-70-90, έως το 2030.
Αυτή η παγκόσμια στρατηγική για την εξάλειψή του, προβλέπει το 90% των κοριτσιών να έχουν εμβολιαστεί πλήρως με το εμβόλιο έναντι του HPV μέχρι την ηλικία των 15 ετών, το 70% των γυναικών να υποβάλλονται σε έλεγχο υψηλής απόδοσης έως την ηλικία των 35 ετών και ξανά έως την ηλικία των 45 ετών και το 90% των γυναικών που διαγιγνώσκονται με νόσο του τραχήλου της μήτρας να λαμβάνουν θεραπεία (το 90% των γυναικών με προκαρκινική νόσο να λαμβάνουν θεραπεία και το 90% των γυναικών με διηθητικό καρκίνο να αντιμετωπίζονται).
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2025, η παγκόσμια εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τον στόχο του 90%.
Στοιχεία για την Ελλάδα
Υψηλό παραμένει το φορτίο νοσηρότητας και θνησιμότητας που προκαλεί στην Ελλάδα ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων. Ο HPV ευθύνεται αιτιολογικά για μεγάλο ποσοστό 11 διαφορετικών τύπων καρκίνου στην πρωκτογεννητική περιοχή (τραχήλου μήτρας, αιδοίου, κόλπου, πρωκτού, πέους) και στην περιοχή κεφαλής τραχήλου (ρινοφάρυγγα στοματικής κοιλότητας, στοματοφάρυγγα, φάρυγγα, υποφάρυγγα, λάρυγγα), επηρεάζοντας και τα δύο φύλα. 443 θάνατοι ετησίως αποδίδονται στον HPV, εκ των οποίων 372 σε γυναίκες και 71 σε άνδρες.
Σαφή, αλλά ανεπαρκή, βελτίωση για τον εμβολιασμό δείχνουν τα ευρήματα της μελέτης με τίτλο «HPV vaccination coverage among children and adolescents in Greece using national prescription data», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Vaccine.
Ειδικότερα, η έναρξη του εμβολιασμού (τουλάχιστον μία δόση) σε παιδιά 9-15 ετών αυξάνεται σταθερά: από 34,7% το 2022 σε 41,4% το 2024 στα κορίτσια και από 10,8% σε 31,4% στα αγόρια, μετά και την ένταξη των αγοριών στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων.
Ωστόσο, όταν εξετάζεται η ηλικία, στην οποία ξεκινά ο εμβολιασμός, προκύπτει σαφής καθυστέρηση σε σχέση με τις εθνικές συστάσεις.
Στην ηλικιακή ομάδα 9-11 ετών (που είναι η συνιστώμενη ηλικία έναρξης), το 2024 είχε λάβει τουλάχιστον μία δόση το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών.
Παράλληλα, στα κορίτσια που συμπληρώνουν το 15ο έτος ζωής σε κάθε ημερολογιακό έτος της ανάλυσης, σταθερά περίπου 6 στα 10 έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση HPV εμβολίου, ενώ στα αγόρια καταγράφεται ταχεία βελτίωση, με το ποσοστό εκείνων που έχουν ξεκινήσει εμβολιασμό πριν από τα 15 να φτάνει κοντά στο 40% το 2024.
Αντίστοιχα, η πλήρης εμβολιαστική κάλυψη με δύο δόσεις μέχρι τα 15 έτη, στα κορίτσια αυξάνεται από 47,7% το 2022 σε περίπου 52,5% το 2024, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια δεν έχει ολοκληρώσει το σχήμα.
Στα αγόρια της ίδιας ηλικίας, η πρόοδος είναι εντυπωσιακή -από 1,0% σε 27,7% την ίδια περίοδο- αλλά ακόμη μόλις 1 στα 4 αγόρια είναι πλήρως εμβολιασμένο στα 15 του.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η έγκαιρη χορήγηση του εμβολίου HPV παρέχει την υψηλότερη προστασία και είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική όταν γίνεται νωρίς, σε παιδιά ηλικίας 9-12 ετών, εξασφαλίζοντας την καλύτερη δυνατή ανοσολογική απόκριση.