Μετά από τέσσερις δεκαετίες σημαντικής προόδου, η εμβολιαστική κάλυψη υποχωρεί σε αρκετές χώρες της Ευρώπης. Αυξάνεται ο κίνδυνος επανεμφάνισης λοιμωδών νοσημάτων.
Ανησυχητικές τάσεις στην εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών καταγράφονται τα τελευταία χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί από τη δεκαετία του 1980. Μελέτη που δημοσιεύεται στο The Lancet Regional Health – Europe δείχνει ότι σε αρκετές χώρες τα ποσοστά παιδικού εμβολιασμού μειώθηκαν μετά την πανδημία Covid-19, δημιουργώντας αυξημένο κίνδυνο επανεμφάνισης λοιμωδών νοσημάτων.
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της UNICEF για τις 27 χώρες της ΕΕ, από το 1980 έως το 2024, εξετάζοντας την πορεία της εμβολιαστικής κάλυψης για επτά εμβολιασμούς κατά τον πρώτο χρόνο ζωής: διφθερίτιδα-τέτανος-κοκκύτης, ηπατίτιδα Β, αιμόφιλος ινφλουέντζας τύπου Β, πολιομυελίτιδα, πνευμονιόκοκκος, ιλαρά και ερυθρά.
Εμβολιασμός: Γιατί αποτελεί «κλειδί» για τη δημόσια υγεία και την οικονομία
Ιστορική πρόοδος, αλλά νέα υποχώρηση
Η εικόνα που προκύπτει χαρακτηρίζεται από τους ερευνητές ως «σύνθετη». Σε βάθος τεσσάρων δεκαετιών, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει σημειώσει σημαντική άνοδο στην εμβολιαστική κάλυψη. Ωστόσο, η πρόσφατη τάση είναι διαφορετική, με τις μειώσεις να εμφανίζονται κυρίως μετά το 2019 και να συμπίπτουν χρονικά με την περίοδο της πανδημίας.
Σύμφωνα με την ανάλυση, 16 χώρες της ΕΕ κατέγραψαν πρόσφατη μείωση στην κάλυψη για τουλάχιστον τέσσερα από τα επτά εμβόλια. Μεταξύ των χωρών που εμφανίζουν ιδιαίτερα δυσμενείς τάσεις περιλαμβάνονται η Βουλγαρία, η Κύπρος, η Ιρλανδία, η Ολλανδία, η Ρουμανία και η Σουηδία.
Δεδομένα από τη Γερμανία και την Ισπανία έδειξαν επίσης μείωση για πέντε από τα επτά παιδικά εμβόλια, ενώ στη Γαλλία και την Ιταλία, η εμβολιαστική κάλυψη αυξήθηκε για τέσσερα εμβόλια και μειώθηκε για τρία άλλα.
Το 2024, το Λουξεμβούργο και η Πορτογαλία είχαν κάλυψη τουλάχιστον 95% και για τα επτά εμβόλια που εξετάστηκαν, ενώ στη Ρουμανία η κάλυψη ήταν κάτω από 80% για όλα τα εμβόλια.
Ποια εμβόλια εμφανίζουν τη μεγαλύτερη πτώση
Οι πιο σημαντικές πρόσφατες μειώσεις έχουν παρατηρηθεί στους παιδικούς εμβολιασμούς κατά της μηνιγγίτιδας Β και της πολιομυελίτιδας – μειωμένοι σε 20 χώρες – ακολουθούμενοι από αυτούς κατά της ηπατίτιδας Β – μειωμένοι σε 18 χώρες – και κατά της διφθερίτιδας, του τετάνου και της πολιομυελίτιδας – μειωμένοι σε 17 χώρες.
Η πανδημία και οι παράγοντες που παραμένουν υπό διερεύνηση
Οι περισσότερες από τις πρόσφατες μειώσεις άρχισαν μεταξύ 2019 και 2022, περίοδο που συμπίπτει με την πανδημία Covid-19. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η πανδημία ενδέχεται να επηρέασε τα προγράμματα εμβολιασμού, καθώς προκάλεσε σοβαρές διαταραχές στη λειτουργία των συστημάτων υγείας.
Η πανδημία Covid-19, παράλληλα συνδέθηκε διεθνώς και με αυξημένη δυσπιστία και παραπληροφόρηση γύρω από τα εμβόλια.
Ωστόσο, η μελέτη δεν επιχειρεί να προσδιορίσει τα αίτια των μεταβολών στην εμβολιαστική συμπεριφορά. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι απαιτείται περαιτέρω δράση ώστε να διασφαλιστεί υψηλή και σταθερή εμβολιαστική κάλυψη και να περιοριστεί ο κίνδυνος επανεμφάνισης ασθενειών που μπορούν να προληφθούν με τον εμβολιασμό.
Περισσότεροι από 154 εκατομμύρια θάνατοι έχουν αποτραπεί
Η σημασία της διατήρησης υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης αποτυπώνεται και στα συνολικά οφέλη των προγραμμάτων ανοσοποίησης. Μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο The Lancet εκτιμά ότι οι εμβολιασμοί μέσω του Παγκόσμιου Προγράμματος Ανοσοποίησης έχουν αποτρέψει περίπου 154 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως από το 1974 έως το 2024, με σχεδόν το 95% αυτών να αφορά παιδιά κάτω των πέντε ετών.
Η νέα ευρωπαϊκή ανάλυση αναδεικνύει έτσι την ανάγκη να διατηρηθούν τα υψηλά επίπεδα εμβολιασμού που επιτεύχθηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες, ώστε να μην χαθούν σημαντικά κέρδη στη δημόσια υγεία.