Η διατροφή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τον κίνδυνο νεφρολιθίασης. Ειδικοί εξηγούν ποιες τροφές προστατεύουν από τις πέτρες στα νεφρά, γιατί το ασβέστιο δεν είναι απαραίτητα εχθρός και ποιες καθημερινές συνήθειες χρειάζονται προσοχή.
Πώς σχηματίζονται οι πέτρες στα νεφρά;
Οι πέτρες στα νεφρά μπορούν να προκαλέσουν εξαιρετικά έντονο πόνο. Περίπου ένας στους δέκα ανθρώπους θα εμφανίσει νεφρολιθίαση κάποια στιγμή στη ζωή του, ενώ σύμφωνα με το National Kidney Foundation, τα περιστατικά αυξάνονται.
Οι λίθοι σχηματίζονται όταν ουσίες όπως το ασβέστιο, τα οξαλικά και το ουρικό οξύ συσσωρεύονται στα ούρα, δημιουργώντας κρυστάλλους. Η αφυδάτωση, η κληρονομικότητα και παθήσεις όπως ο διαβήτης, η ουρική αρθρίτιδα και η υπέρταση μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Ωστόσο, η κατάλληλη διατροφή μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη, χωρίς να απαιτείται ο αποκλεισμός πολλών υγιεινών τροφίμων.
Πέτρες στα νεφρά: Πόσο νερό πρέπει να πίνετε για να μειώσετε τον κίνδυνο νεφρολιθίασης
Το λάθος με το αλάτι που αυξάνει τον κίνδυνο
Η υπερβολική κατανάλωση νατρίου αποτελεί σημαντικό διατροφικό παράγοντα κινδύνου για τη νεφρολιθίαση.
Η νεφρολόγος Raeeda Gheewala, M.D., ιδρύτρια της Sports Nephrology, συστήνει μέσω του Eating Well περιορισμό του νατρίου στα 2.000 χιλιοστόγραμμα ημερησίως, ιδιαίτερα όταν προέρχεται από επεξεργασμένα τρόφιμα.
«Είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για να μειώσετε τον κίνδυνο εμφάνισης πέτρας στα νεφρά», επισημαίνει.
Προσοχή χρειάζονται και τα πρόσθετα σάκχαρα. Έρευνες δείχνουν ότι όσοι λαμβάνουν λιγότερο από το 5% των θερμίδων τους από πρόσθετα σάκχαρα εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο συγκριτικά με όσους λαμβάνουν το 25%.
Οι 5 τροφές που βοηθούν στην πρόληψη της πέτρας στα νεφρά
Οι ειδικοί ξεχωρίζουν πέντε επιλογές που μπορούν να ενταχθούν στην καθημερινή διατροφή:
- Γιαούρτι: Παρέχει ασβέστιο, το οποίο δεσμεύει τα οξαλικά στο πεπτικό σύστημα, περιορίζοντας την απορρόφησή τους.
- Κεφίρ: Συνδυάζει ασβέστιο και προβιοτικά, που ενδέχεται να επηρεάζουν ευνοϊκά τον μεταβολισμό των οξαλικών.
- Πορτοκάλια: Περιέχουν κιτρικά, τα οποία δυσκολεύουν τον σχηματισμό ορισμένων νεφρικών λίθων.
- Λαχανικά: Προσφέρουν φυτικές ίνες και συμβάλλουν στη διατήρηση ευνοϊκότερης σύστασης των ούρων.
- Ρεβίθια και φακές: Παρέχουν φυτική πρωτεΐνη και φυτικές ίνες, αποτελώντας εναλλακτική επιλογή αντί ορισμένων ζωικών πρωτεϊνών.
Γιαούρτι: Γιατί το ασβέστιο μπορεί να προστατεύει
Παρότι οι συχνότεροι νεφρικοί λίθοι αποτελούνται από οξαλικό ασβέστιο, ο περιορισμός των γαλακτοκομικών δεν αποτελεί απαραίτητα σωστή στρατηγική.
«Το ασβέστιο δεσμεύει τα οξαλικά στο στομάχι, εμποδίζοντας έτσι την απορρόφησή τους στο αίμα και τη διέλευσή τους από τα νεφρά», εξηγεί η διαιτολόγος Jen Hernandez.
Η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν καταναλώνονται τροφές πλούσιες σε οξαλικά, όπως σπανάκι, αμύγδαλα και παντζάρια.
Οι οδηγίες της European Association of Urology επισημαίνουν ότι το διατροφικό ασβέστιο δεν πρέπει γενικά να περιορίζεται σε ασθενείς με λίθους ασβεστίου. Αντίθετα, τα συμπληρώματα χρειάζονται εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Πέτρες στα νεφρά: Ειδικοί αποκαλύπτουν 5 τρόπους για να τις προλάβετε
Κεφίρ: Πώς συνδέεται το έντερο με τα νεφρά
Το κεφίρ προσφέρει ασβέστιο και προβιοτικά, ενώ νεότερα επιστημονικά δεδομένα εξετάζουν τη σχέση του εντερικού μικροβιώματος με τη νεφρολιθίαση.
«Τα βακτήρια που ζουν στο έντερό σας μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της απορρόφησης των οξαλικών, καθώς και στον περιορισμό της φλεγμονής στα νεφρά, η οποία μπορεί να οδηγήσει στον σχηματισμό πέτρας», αναφέρει η διαιτολόγος Melanie Betz.
Επιστημονική ανασκόπηση για τον άξονα εντέρου-νεφρών εξετάζει τον ρόλο των εντερικών βακτηρίων στον μεταβολισμό των οξαλικών. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί ότι η κατανάλωση προβιοτικών προλαμβάνει από μόνη της τη νεφρολιθίαση.
Το κεφίρ μπορεί να συνδυαστεί με μπανάνα, ροδάκινο ή μάνγκο σε smoothies.
Πορτοκάλια: Η σημασία των κιτρικών
Τα πορτοκάλια περιέχουν κιτρικά, τα οποία μπορούν να περιορίσουν τον σχηματισμό και την ανάπτυξη κρυστάλλων στα ούρα.
Σύμφωνα με τη Hernandez, τα κιτρικά συμβάλλουν στη δημιουργία λιγότερο ευνοϊκών συνθηκών για τη νεφρολιθίαση.
Μελέτη συνέδεσε τον χυμό πορτοκαλιού και, σε μικρότερο βαθμό, τον χυμό λεμονιού με προστατευτική δράση. Αντίθετα, ο χυμός γκρέιπφρουτ συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο.
Το ολόκληρο πορτοκάλι προσφέρει επιπλέον φυτικές ίνες, επομένως αποτελεί προτιμότερη επιλογή από τον χυμό.
Λαχανικά: Τι έδειξε μελέτη για τις φυτικές ίνες
Οι φυτικές ίνες δεν ωφελούν μόνο το πεπτικό σύστημα. Έχουν συσχετιστεί και με χαμηλότερο κίνδυνο νεφρολιθίασης.
«Μια μελέτη του 2024 διαπίστωσε ότι για κάθε 5 γραμμάρια φυτικών ινών που καταναλώνετε, μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο εμφάνισης πέτρας στα νεφρά κατά 10%», αναφέρει η Betz.
Η συσχέτιση αυτή δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
«Τα φρούτα και τα λαχανικά βοηθούν στην εξισορρόπηση των επιπέδων οξύτητας των ούρων και αυξάνουν τα κιτρικά στα ούρα, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη των λίθων ασβεστίου στα νεφρά», προσθέτει.
Ωστόσο, άτομα με αυξημένα οξαλικά στα ούρα μπορεί να χρειάζεται να περιορίζουν συγκεκριμένες τροφές, όπως σπανάκι, παντζάρια και σέσκουλα.
Ρεβίθια και φακές αντί για περισσότερη ζωική πρωτεΐνη
«Η αντικατάσταση μέρους των ζωικών πρωτεϊνών, όπως το μοσχάρι, το χοιρινό, το κοτόπουλο, τα ψάρια και τα θαλασσινά, με ολόκληρες φυτικές τροφές πλούσιες σε πρωτεΐνη μπορεί επίσης να βοηθήσει στην πρόληψη της πέτρας στα νεφρά», αναφέρει η Betz.
Οι πουρίνες που περιέχουν ορισμένες ζωικές τροφές μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή ουρικού οξέος.
Τα ρεβίθια και οι φακές προσφέρουν φυτική πρωτεΐνη, φυτικές ίνες και σχετικά χαμηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες και οξαλικά.
Πέτρες στα νεφρά: Πώς θα τις προλάβουμε – Τα συμπτώματα που θα μας ανησυχήσουν
Πόσο νερό πρέπει να πίνετε καθημερινά;
Η επαρκής ενυδάτωση παραμένει το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης.
Η Hernandez προτείνει 2,5 έως 3 λίτρα υγρών ημερησίως. Ο καφές και το τσάι χωρίς ζάχαρη συνυπολογίζονται στην πρόσληψη υγρών, ενώ λίγο λεμόνι στο νερό προσφέρει κιτρικό οξύ.
Οι ευρωπαϊκές ουρολογικές οδηγίες συστήνουν επίσης επαρκή πρόσληψη υγρών, με στόχο περίπου 2-2,5 λίτρα ούρων ημερησίως, εφόσον δεν υπάρχουν ιατρικοί περιορισμοί.
Γιατί έχει σημασία ο τύπος της πέτρας
Δεν έχουν όλοι οι νεφρικοί λίθοι την ίδια σύσταση. Εκτός από τους λίθους οξαλικού ασβεστίου, υπάρχουν λίθοι ουρικού οξέος και άλλοι τύποι.
Επομένως, οι διατροφικές οδηγίες πρέπει να προσαρμόζονται στο ιστορικό, στον τύπο του λίθου και στα αποτελέσματα των εξετάσεων.
Η πρόληψη βασίζεται τελικά σε επαρκή ενυδάτωση, περιορισμό του αλατιού και των πρόσθετων σακχάρων, ισορροπημένη πρόσληψη ασβεστίου και μεγαλύτερη ποικιλία φυτικών τροφών.
Πηγές: