Πόσο αξιόπιστα είναι τα μυστικά της μακροζωίας που υπόσχονται περισσότερα χρόνια ζωής; Από την Okinawa μέχρι την Ελλάδα, ο επιστήμονας Saul Justin Newman αμφισβητεί τα στοιχεία στα οποία βασίζονται δημοφιλείς θεωρίες για τους αιωνόβιους, υποστηρίζοντας ότι ορισμένα συμπεράσματα ενδέχεται να στηρίζονται σε λανθασμένες ηλικιακές καταγραφές.
Μπλε Ζώνες: Οι αντιφάσεις πίσω από τη μακροζωία
Οι Μπλε Ζώνες (Blue Zones) θεωρούνται περιοχές όπου οι άνθρωποι έχουν αυξημένες πιθανότητες να ζήσουν περισσότερο από 100 χρόνια. Η διατροφή, η κοινωνικότητα και οι καθημερινές συνήθειες των κατοίκων τους έχουν αποτελέσει αντικείμενο βιβλίων και οδηγών ευζωίας.
Ωστόσο, ο επιστήμονας Saul Justin Newman αμφισβητεί την αξιοπιστία ορισμένων στοιχείων που στηρίζουν αυτές τις θεωρίες.
Στο βιβλίο του «Morbid: Debunking Modern Longevity Science» (MIT Press), υποστηρίζει ότι οι λανθασμένες καταγραφές ηλικίας μπορεί να έχουν επηρεάσει την έρευνα για τη μακροζωία και τις συμβουλές που βασίζονται σε αυτήν.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Okinawa, του ιαπωνικού νησιού που έχει συνδεθεί με την εξαιρετικά μεγάλη διάρκεια ζωής.
Επικαλούμενος κυβερνητικά στοιχεία, ο Newman αναφέρει ότι οι κάτοικοι του νησιού καταλαμβάνουν την πρώτη θέση στην Ιαπωνία στην κατανάλωση Kentucky Fried Chicken.
«Οι γηραιότεροι κάτοικοι της Okinawa έχουν επίσης τον χειρότερο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) στην Ιαπωνία», γράφει.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι το 93,4% των κατοίκων είναι άθεοι, ενώ η συμμετοχή σε θρησκευτική κοινότητα αποτελεί βασική σύσταση των οδηγών των Μπλε Ζωνών.
Η κατανάλωση λαχανικών εμφανίζεται επίσης χαμηλότερη από τη συνιστώμενη.
«Και πάλι, αυτές δεν είναι νέες ή πρόσφατες τάσεις», σημειώνει, «και πραγματικά θα έπρεπε να τρώνε περισσότερα πράσινα λαχανικά».
Το παράδοξο της Σιγκαπούρης
Ανάλογα ερωτήματα δημιουργεί η Σιγκαπούρη, η οποία εντάχθηκε στις Μπλε Ζώνες παρά τον διαφορετικό τρόπο ζωής των κατοίκων της.
Ο υπουργός Υγείας της χώρας δήλωσε ότι οι πολίτες «έχουν τα αντίθετα χαρακτηριστικά από εκείνα των άλλων πέντε Μπλε Ζωνών», περιγράφοντας μια καθημερινότητα με έντονο άγχος και διατροφή πλούσια σε ζάχαρη και αλάτι.
Για τον Newman, το παράδειγμα αυτό αμφισβητεί την ιδέα ότι συγκεκριμένες συνήθειες μπορούν να εξηγήσουν τη μακροζωία διαφορετικών πληθυσμών.
Επιστημονική ανασκόπηση στο περιοδικό Aging and Disease, ωστόσο, αναγνωρίζει υψηλούς δείκτες μακροζωίας σε ορισμένες Μπλε Ζώνες, επισημαίνοντας ότι η συμβολή επιμέρους παραγόντων χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Κόκκινο κρασί και αντιγήρανση: Οι υποσχέσεις που δεν επιβεβαιώθηκαν
Η μέτρια κατανάλωση κόκκινου κρασιού, ιδιαίτερα στη Σαρδηνία, έχει επίσης προβληθεί ως συνήθεια που συνδέεται με τη μακροζωία.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η ρεσβερατρόλη, ουσία που περιέχεται στο κρασί και μελετήθηκε για πιθανές αντιγηραντικές ιδιότητες.
Ο ερευνητής του Harvard, David Sinclair, την είχε χαρακτηρίσει «ό,τι πιο κοντινό σε ένα θαυματουργό μόριο μπορείτε να βρείτε».
Το 2008, η GlaxoSmithKline εξαγόρασε έναντι περίπου 720 εκατομμυρίων δολαρίων τη Sirtris, εταιρεία στην ίδρυση της οποίας είχε συμμετάσχει ο Sinclair.
Ωστόσο, οι θεραπευτικές προσδοκίες δεν επιβεβαιώθηκαν επαρκώς.
«Ποια είναι η πραγματική χρησιμότητά της για τους ανθρώπους μένει ακόμη να ανακαλυφθεί», δήλωσε ερευνητής, σύμφωνα με τον Newman.
Το 2013, η GSK έκλεισε τις εγκαταστάσεις της Sirtris στο Cambridge, ενσωματώνοντας την ερευνητική δραστηριότητά της.
Συστηματική ανασκόπηση του 2024 στο International Journal of Molecular Sciences επισημαίνει ότι τα κλινικά δεδομένα παραμένουν ανεπαρκή για να συστηθεί η ρεσβερατρόλη ως θεραπεία.
Η Ιαπωνία και ο αιωνόβιος που είχε πεθάνει πριν από 30 χρόνια
Το 2010, οι κοινωνικές υπηρεσίες του Τόκιο επιχείρησαν να επισκεφθούν τον Sogen Kato για τα 111α γενέθλιά του.
Η οικογένειά του αρνούνταν επανειλημμένα την επίσκεψη, υποστηρίζοντας ότι δεν δεχόταν επισκέπτες ή ότι ταξίδευε.
Όταν η αστυνομία μπήκε στο σπίτι, ανακάλυψε τα μουμιοποιημένα λείψανά του στο κρεβάτι. Ο Kato είχε πεθάνει τουλάχιστον 30 χρόνια νωρίτερα, ενώ η σύνταξή του συνέχιζε να καταβάλλεται.
Η οικογένεια ισχυρίστηκε ότι είχε απομονωθεί για να γίνει ζωντανός Βούδας. Μετά την έναρξη των ερευνών είχαν αποσυρθεί 2,7 εκατομμύρια γιεν, περίπου 31.000 δολάρια τότε.
«Αυτό ώθησε το ιαπωνικό Υπουργείο Δικαιοσύνης να ελέγξει και άλλους αιωνόβιους, όχι μόνο στο Τόκιο αλλά σε ολόκληρη την Ιαπωνία», γράφει ο Newman.
Ο έλεγχος εντόπισε 234.354 καταχωρισμένους ανθρώπους άνω των 100 ετών, εφόσον ζούσαν, των οποίων η τύχη δεν μπορούσε να επιβεβαιωθεί.
Ο Newman υπολόγισε ότι αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το 82% του καταγεγραμμένου πληθυσμού αιωνόβιων.
«Φανταστείτε αν το 82% των άστρων που παρατηρεί το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble αποδεικνυόταν ότι ήταν σκόνη πάνω στον φακό», γράφει.
«Στην αστρονομία ή σε οποιαδήποτε άλλη επιστήμη, αυτό θα είχε προκαλέσει ένα τεράστιο σκάνδαλο. Στην επιστήμη της γήρανσης δεν υπήρξε ούτε καν μια αντίδραση αδιαφορίας».
Άλλοι ερευνητές, πάντως, αμφισβήτησαν την ερμηνεία του, υποστηρίζοντας ότι οι αγνοούμενοι ήταν μόλις 600.
Ελλάδα και Ιταλία: Οι αιωνόβιοι των μητρώων
Ο Newman αναφέρει ότι στην Ελλάδα τουλάχιστον το 72% των αιωνόβιων εξαφανίστηκε από τις καταγραφές μετά την απογραφή του 2011, εν μέσω ερευνών για συνταξιοδοτικές απάτες.
«Όπως και ο Sogen Kato, οι Έλληνες αιωνόβιοι ήταν ζωντανοί μόνο την ημέρα πληρωμής της σύνταξης», γράφει.
Στην Ιταλία, αστυνομικοί βρήκαν την Irma Borgoglio, που φερόταν να είναι 103 ετών, παγωμένη στην κουζίνα της. Ο γιος της ισχυρίστηκε ότι είχε μόλις πεθάνει, αν και ο καταψύκτης όπου είχε διατηρηθεί υποδήλωνε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Το 2016, η Adele Dunlap ανακηρύχθηκε γηραιότερη Αμερικανίδα σε ηλικία 113 ετών. Όταν ρωτήθηκε πώς αισθανόταν, απάντησε: «Είμαι 104».
Η USA Today αποδέχθηκε, ωστόσο, την ηλικία που είχε επιβεβαιώσει το Gerontology Research Group.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τη μακροζωία
Οι περιπτώσεις αυτές αναδεικνύουν ορισμένα σημαντικά ζητήματα:
- Αξιοπιστία ηλικίας: Οι καταγραφές χρειάζονται διασταύρωση με ανεξάρτητα έγγραφα.
- Διατροφή: Οι συνήθειες ενός πληθυσμού δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι προκαλούν μακροζωία.
- Μπλε Ζώνες: Οι διαφορετικοί τρόποι ζωής δυσκολεύουν την εξαγωγή ενιαίων συμπερασμάτων.
- Αντιγηραντικές θεραπείες: Οι εργαστηριακές ενδείξεις δεν υποκαθιστούν τις κλινικές αποδείξεις.
Σε επιστημονική δημοσίευση του 2025 στο The Gerontologist, οι Steven N. Austad και Giovanni M. Pes υπερασπίστηκαν τη δημογραφική τεκμηρίωση τεσσάρων Μπλε Ζωνών, διαφωνώντας με τη γενικευμένη αμφισβήτησή τους.
Το πείραμα που διπλασίασε τη ζωή του σολομού
Ο Newman παραμένει γοητευμένος από πειράματα που μεταβάλλουν πραγματικά τη διάρκεια ζωής.
Σε μελέτη του 1961, η αφαίρεση των γονάδων από σολομούς kokanee απέτρεψε τον φυσιολογικό θάνατό τους μετά την αναπαραγωγή. Ορισμένα ψάρια έζησαν περισσότερο από το διπλάσιο.
«Μπορούμε να κάνουμε τους σολομούς kokanee να ξεπεράσουν κατά το διπλάσιο τα φυσιολογικά όρια επιβίωσής τους με ψαλίδι και ράμματα», γράφει.
Το αποτέλεσμα δεν προσφέρει αντίστοιχη λύση για τους ανθρώπους. Μάλιστα, το πείραμα είχε απρόσμενη κατάληξη: «Μια συμμορία από ρακούν εισέβαλε και έφαγε πολλά από τα πειραματόζωα».
Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιοι άνθρωποι φτάνουν τα 100, αλλά ποιες παρεμβάσεις αποδεικνύεται επιστημονικά ότι μπορούν να παρατείνουν τη ζωή.
Ποιες παρεμβάσεις υποστηρίζουν πραγματικά τη μακροζωία, σύμφωνα με μελέτες
Παρά τις αμφισβητήσεις γύρω από τις Μπλε Ζώνες, υπάρχουν παρεμβάσεις που έχουν συνδεθεί με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής και χαμηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου σε μεγάλες επιστημονικές μελέτες.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα αποτελεί ένα από τα πιο καλά τεκμηριωμένα παραδείγματα. Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο British Journal of Sports Medicine έδειξε ότι ακόμη και 75 λεπτά μέτριας έντασης άσκησης την εβδομάδα συνδέονται με 23% χαμηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου σε σύγκριση με την πλήρη αδράνεια.
Εξίσου σημαντική είναι η αποφυγή του καπνίσματος. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine διαπίστωσε ότι όσοι διακόπτουν το κάπνισμα μεταξύ 25 και 34 ετών κερδίζουν κατά μέσο όρο περίπου δέκα χρόνια ζωής σε σύγκριση με όσους συνεχίζουν να καπνίζουν.
Η υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών προτύπων, όπως η μεσογειακή διατροφή, συνδέεται επίσης με καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία. Η κλινική μελέτη PREDIMED έδειξε ότι η μεσογειακή διατροφή, εμπλουτισμένη με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο ή ξηρούς καρπούς, μειώνει τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων σε άτομα υψηλού κινδύνου.
Τα ευρήματα αυτά δεν αποτελούν εγγύηση ότι κάποιος θα φτάσει τα 100 χρόνια. Δείχνουν, όμως, ότι ορισμένες καθημερινές επιλογές μπορούν να μειώσουν σημαντικούς κινδύνους για την υγεία, χωρίς να χρειάζεται να βασιστούμε σε ανεπιβεβαίωτες υποσχέσεις αντιγήρανσης.
Πηγές:
- Aging and Disease
- International Journal of Molecular Sciences
- The Gerontologist
- British Journal of Sports Medicine
- New England Journal of Medicine
- New England Journal of Medicine
- Saul Justin Newman, Morbid: Debunking Modern Longevity Science, MIT Press.