Το βότανο των αρχαιοελληνικών ναών είναι ένα ισχυρό μεσογειακό αρωματικό με μεγάλη ιστορία στη μαγειρική αλλά και την παραδοσιακή ιατρική. Εκτιμάται για το έντονο άρωμά του, τη χαρακτηριστική γεύση του αλλά και για τα πιθανά οφέλη του για την υγεία. Φαίνεται να ενισχύει το ανοσοποιητικό, το αναπνευστικό και να έχει αντιμικροβιακή δράση μεταξύ άλλων.
Ποιο είναι το βότανο των αρχαιοελληνικών ναών και ποια τα οφέλη του για την υγεία
Το θυμάρι είναι ένα παραδοσιακό, αρωματικό βότανο με πάνω από 400 είδη, γνωστό για την έντονη, ελαφρώς καυτερή γεύση του και την ευρεία χρήση του στη μαγειρική και την ιατρική, ιδιαίτερα στη Μεσόγειο. Στην Ελλάδα είναι κοινό το Thymus capitatus, ενώ στη Δυτική Μεσόγειο καλλιεργείται ευρέως το T. vulgaris, και όλοι οι τύποι είναι θάμνοι με ροζ-μωβ άνθη που ανθίζουν το καλοκαίρι και προσελκύουν μέλισσες.
Χρησιμοποιείται φρέσκο ή αποξηραμένο σε κρέας, πουλερικά, ψάρια, σάλτσες όπως το πέστο και ακόμη και σε λικέρ, ενώ εκτιμάται επίσης για τις αντισηπτικές, αντιβακτηριακές, αντιμυκητιασικές και αποχρεμπτικές του ιδιότητες, την πλούσια περιεκτικότητά του σε βιταμίνες, μέταλλα και αιθέρια έλαια, καθώς και την παραδοσιακή χρήση του ως τσάι ή θεραπεία για αναπνευστικές, φαρυγγικές, μυκητιασικές και φλεγμονώδεις παθήσεις.
Τοπικές εφαρμογές εκχυλισμάτων θυμαριού
Σύμφωνα με άρθρο του 2025 με τίτλο «Liposome-Based Encapsulation of Extract from Wild Thyme (Thymus serpyllum L.) Tea Processing Residues for Delivery of Polyphenols», τα λιποσώματα εμπλουτισμένα με χοληστερίνη ή β-σιτοστερόλη, ειδικά σε ποσοστό 10 mol %, πέτυχαν τη μεγαλύτερη απόδοση εγκλεισμού πολυφαινολών άγριου θυμαριού και παρουσίασαν αυξημένη σταθερότητα και ελεγχόμενη απελευθέρωση πολυφαινολών σε σύγκριση με λιποσώματα χωρίς στερόλες.
Πρόσφατες μελέτες δείχνουν αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα εκχυλίσματα θυμαριού για τοπική χρήση στο δέρμα, ιδιαίτερα για φλεγμονή, ακμή και παθήσεις που σχετίζονται με τραύματα. Οι ερευνητές δοκίμασαν σύγχρονες συνθέσεις σε μορφή γέλης και νανοσωματιδίων για να βελτιώσουν τη σταθερότητα, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα κατά την εφαρμογή στο δέρμα.
Μάραθος: Το αρωματικό που μπορεί να βοηθήσει με την απώλεια βάρους και να αντιμετωπίσει την αναιμία
- Μελέτη του 2024 στο Gels διαπίστωσε ότι νανοσωματίδια ελαίου θυμαριού σε υδρογέλη ήταν ασφαλή για το ανθρώπινο δέρμα και βοήθησαν στη μείωση της φλεγμονής, των βακτηρίων και των συμπτωμάτων που σχετίζονται με την ακμή.
- Μελέτη του 2025 στο Pharmaceutics έδειξε ότι γέλες με έλαιο θυμαριού, ειδικά όταν συνδυάζονται με CBD ή CBG, μείωσαν το πρήξιμο και τη φλεγμονή του δέρματος πιο αποτελεσματικά από το θυμάρι μόνο του.
- Ανασκόπηση του 2025 στο Molecules εξήγησε πώς η θυμόλη, μια βασική ένωση του θυμαριού, υποστηρίζει αντιφλεγμονώδεις και επουλωτικές δράσεις στο δέρμα.
Διατροφική αξία του θυμαριού
Μέγεθος μερίδας: 100 g
- Θερμίδες: 101
- Συνολικά λιπαρά: 1,68 g – 2% της ΣΗΠ
- Κορεσμένα λιπαρά: 0,467 g – 2% της ΣΗΠ
- Τρανς λιπαρά: –
- Πολυακόρεστα λιπαρά: 0,532 g
- Μονοακόρεστα λιπαρά: 0,081 g
- Χοληστερόλη: 0 mg – 0% της ΣΗΠ
- Νάτριο: 9 mg – 0% της ΣΗΠ
- Συνολικοί υδατάνθρακες: 24,45 g – 9% της ΣΗΠ
- Φυτικές ίνες: 14 g – 50% της ΣΗΠ
- Σάκχαρα: –
- Πρωτεΐνη: 5,56 g
Φασκόμηλο: Το βότανο που μπορεί να ενισχύσει τον εγκέφαλο και να μειώσει την οδοντική πλάκα
Θυμάρι: Οφέλη για την υγεία
1. Μπορεί να καταπραΰνει από την ακμή
Όταν το θυμάρι εμβαπτίζεται σε αλκοόλ για ημέρες ή εβδομάδες, μετατρέπεται σε διάλυμα γνωστό ως βάμμα. Σε μελέτη του 2010, το αιθέριο έλαιο θυμαριού βρέθηκε να έχει αντιβακτηριακή δράση έναντι του P. acnes, του βακτηρίου που σχετίζεται με δερματικές παθήσεις στην ακμή. Σε έρευνα του 2012, επιστήμονες στο Leeds Metropolitan University στο Ηνωμένο Βασίλειο δοκίμασαν τις επιδράσεις του βάμματος θυμαριού στην ακμή. Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν σε συνέδριο της Society for General Microbiology και ήταν εντυπωσιακά. Αυτό το φυσικό φυτικό παρασκεύασμα καταπολεμά τα βακτήρια που προκαλούν ακμή καλύτερα από συνταγογραφούμενα προϊόντα.
Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η μελέτη αυτή ήταν εργαστηριακή. Πολλά φυτά έχουν ανασταλτική δράση στην ανάπτυξη βακτηρίων, μυκήτων και ιών in vitro, αλλά δεν υπάρχουν πολλές κλινικές αποδείξεις για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά τους στη θεραπεία της ακμής.
2. Μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση από την ατοπική δερματίτιδα
Σύμφωνα με μελέτη του 2018 στο International Immunopharmacology, η εφαρμογή θυμόλης στο δέρμα ατόμων με ατοπική δερματίτιδα έχει άμεση φυσιολογική απόκριση. Εκτός από την αναστολή των φλεγμονωδών ενώσεων που είναι γνωστές ως κυτταροκίνες, η θυμόλη βοηθά στη συρρίκνωση των διογκωμένων δερματικών και επιδερμικών στιβάδων του δέρματος που είναι χαρακτηριστικές της δερματίτιδας.
Επιπλέον, η θυμόλη μπόρεσε να αποτρέψει δευτερογενείς λοιμώξεις που προκαλούνται από το βακτήριο Staphyloccocus aureus. Αυτή η πολύ συχνή επιπλοκή εμφανίζεται όταν οι διογκωμένοι ιστοί επιτρέπουν στο S. aureus να μετακινηθεί από την επιφάνεια του δέρματος και να σχηματίσει εστίες κάτω από αυτήν. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αντιφλεγμονώδεις και αντιβακτηριακές δράσεις της θυμόλης μπορεί να παίζουν ρόλο στη διαχείριση της χρόνιας ατοπικής δερματίτιδας.
Ρίγανη: Το βότανο που μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή και να έχει αντικαρκινική δράση
3. Μπορεί να έχει αποχρεμπτική δράση
Το θυμάρι χρησιμοποιείται συχνά ως φυσικό μέσο για τον βήχα και τη φυσική συμφόρηση στο στήθος. Μόνο του ή σε συνδυασμό με άλλα βότανα, είναι ένα από τα πιο συχνά προτεινόμενα βότανα στην Ευρώπη για τη θεραπεία του ξηρού, σπασμωδικού βήχα και του κοκκύτη. Αν και το φρέσκο θυμάρι θεωρείται ότι έχει καλύτερα αποτελέσματα, τα έλαια θυμαριού μπορούν επίσης να είναι ωφέλιμα.
Λόγω της χαμηλής τοξικότητας του βοτάνου, έχει γίνει αγαπημένο για τη θεραπεία του βήχα σε μικρά παιδιά. Σε μελέτη, ο συνδυασμός θυμαριού και φύλλων κισσού βοήθησε στην ανακούφιση του βήχα και άλλων συμπτωμάτων της οξείας βρογχίτιδας.
4. Μπορεί να έχει αντιβακτηριακή δράση ως στοματικό διάλυμα
Σύμφωνα με μελέτη του 2015 στο BMC Complementary and Alternative Medicine, οι ερευνητές πιστεύουν ότι η θυμόλη ανέστειλε την παραγωγή εργοστερόλης, μιας ουσίας παρόμοιας με τη χοληστερίνη που είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της ανάπτυξης των μυκήτων. Σημειώνεται ότι οι αντιφλεγμονώδεις δράσεις της θυμόλης έχουν τεκμηριωθεί σε αρκετές μελέτες. Η θυμόλη είναι αποτελεσματική στη μείωση των λοιμώξεων και αυτό την καθιστά ωφέλιμη για τη στοματική υγεία. Έτσι, αποτελεί συστατικό πολλών οδοντιατρικών προϊόντων, όπως σε γνωστά στοματικά διαλύματα.
5. Μπορεί να ενισχύσει το ανοσοποιητικό
Το έλαιο θυμαριού είναι αποτελεσματικό έναντι ανθεκτικών στελεχών βακτηρίων όπως Staphylococcus, Enterococcus, Escherichia και Pseudomonas. Η θυμόλη που περιέχει είναι δραστική έναντι βακτηρίων όπως η σαλμονέλα και ο σταφυλόκοκκος. Αυτό καθιστά το θυμάρι χρήσιμο τονωτικό για το ανοσοποιητικό σε χρόνιες λοιμώξεις. Το φυτό έχει χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία σκουληκιών στα παιδιά. Είναι χρήσιμο σε εντερικές λοιμώξεις και λοιμώξεις από gram-θετικά και gram-αρνητικά βακτήρια, μύκητες όπως η Candida albicans.
6. Δρα ως εντομοαπωθητικό
Η θυμόλη αποτελεί συστατικό πολλών φυτοφαρμάκων. Μελέτη έδειξε ότι το εκχύλισμα θυμαριού μπορεί να απωθεί κουνούπια όπως το κουνούπι τίγρης. Το κουνούπι τίγρης προέρχεται από τις τροπικές περιοχές της Νοτιοανατολικής Ασίας και έχει εξαπλωθεί παγκοσμίως από τη δεκαετία του 1990, μεταδίδοντας τον ιό του Δυτικού Νείλου, τον δάγκειο πυρετό και άλλες ασθένειες. Ερευνητική ομάδα στη Νότια Κορέα ανέφερε ότι ο συνδυασμός θυμόλης, άλφα-τερπινένιου και καρβακρόλης ήταν αποτελεσματικός στην εξόντωση των προνυμφών του.
Για καλύτερα αποτελέσματα απώθησης εντόμων, τρίψτε φύλλα θυμαριού ανάμεσα στα χέρια σας. Σημειώνεται ότι οι Ρωμαίοι έκαιγαν και σκόρπιζαν θυμάρι στο πάτωμα για να απομακρύνουν σκορπιούς. Μπορείτε να φτιάξετε σπιτικό εντομοαπωθητικό αναμειγνύοντας 4 σταγόνες αιθέριου ελαίου θυμαριού σε κάθε κουταλάκι του γλυκού ελαιόλαδο ή 5 σταγόνες σε περίπου 4 κουταλιές της σούπας νερό.
Πιθανές παρενέργειες
Το θυμάρι είναι ασφαλές όταν καταναλώνεται ως τρόφιμο. Δεν υπάρχουν επαρκείς πληροφορίες για να διαπιστωθεί αν είναι ασφαλές σε από του στόματος θεραπευτικές δόσεις. Σε ορισμένα άτομα μπορεί να προκαλέσει δυσπεψία, πονοκέφαλο ή ζάλη. Απαιτείται προσοχή στην ποσότητα που λαμβάνεται, καθώς η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων μπορεί να σκοτώσει τα καλά βακτήρια του εντέρου και να διαταράξει τη χλωρίδα του.
Μπορεί επίσης να επιβραδύνει την πήξη του αίματος και να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας όταν χρησιμοποιείται σε μεγάλες ποσότητες. Για τον λόγο αυτό, μην χρησιμοποιείτε θυμάρι τουλάχιστον δύο εβδομάδες πριν από προγραμματισμένη χειρουργική επέμβαση. Το έλαιο θυμαριού μπορεί να ερεθίσει τους βλεννογόνους, επομένως θα πρέπει πάντα να αραιώνεται καλά. Έχει αναφερθεί περιστατικό στην Τουρκία όπου η κατάποση 25 ml ελαίου προκάλεσε ηπατοτοξικότητα.
Skullcap: Το βότανο που μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση και να προστατεύσει εγκέφαλο και καρδιά
Μην καταναλώνετε μεγάλες ποσότητες ως αφέψημα για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Το θυμάρι είναι πιθανότατα ασφαλές κατά την εγκυμοσύνη σε κανονικές δόσεις, ωστόσο αποφύγετε τη λήψη θεραπευτικών δόσεων εάν είστε έγκυος ή θηλάζετε. Ορισμένα άτομα που είναι αλλεργικά σε φυτά της οικογένειας Lamiaceae μπορεί επίσης να είναι αλλεργικά στο θυμάρι. Τέλος, το φυτό μπορεί να δρα ως οιστρογόνο στο σώμα. Εάν έχετε πάθηση που μπορεί να επιδεινωθεί από την έκθεση σε οιστρογόνα, μην το χρησιμοποιείτε. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρί σας πριν ξεκινήσετε τοπική ή από του στόματος χρήση.
Πηγές: PubMed, PubMed, JAB Online, EMAT, MDPI, MDPI, Molecules, MDPI, Fatsecret