Το αλκοόλ είναι τοξίνη, αλλά η σχέση μας μαζί του είναι πιο σύνθετη από την αφήγηση που βασίζεται στον φόβο. Τι άλλα ανατρεπτικά λέει ένας γιατρός μακροζωίας;
Ένας γιατρός μακροζωίας μας λέει γιατί δεν θα σταματήσει να πίνει αλκοόλ
Η επιστημονική αναφέρει ότι η σχέση μεταξύ αλκοόλ και υγείας είναι πολυπαραγοντική. Μεγάλη ανάλυση δεδομένων από τη μελέτη Global Burden of Disease που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το αλκοόλ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για σειρά ασθενειών, ιδιαίτερα όταν καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες, επισημαίνοντας ότι οι κίνδυνοι αυξάνονται όσο μεγαλώνει η κατανάλωση. Παράλληλα όμως, η έρευνα αναγνωρίζει ότι οι επιπτώσεις εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία, το φύλο, η συνολική υγεία και οι κοινωνικές συνθήκες.
Ο Dr Simon Feldhaus, επικεφαλής ιατρικός διευθυντής του ελβετικού κέντρου του The Balance Rehab Clinic και πρόεδρος της Swiss Society for Anti Ageing Medicine and Prevention (SSAAMP), έχει περάσει 15 χρόνια εξειδίκευσης στη μακροζωία. Σε αντίθεση με τη σύγχρονη αντίληψη ότι η αποχή αποτελεί την καλύτερη επιλογή για την υγεία, ο 58χρονος απολαμβάνει περιστασιακά να πίνει μπύρα και κρασί με φίλους. Ζει στο Brunnen με τη σύζυγό του και έχει τέσσερα παιδιά, ηλικίας από 8 έως 22 ετών.
Η προσπάθεια για καλή υγεία είναι απολύτως λογική, ποιος δεν θέλει να απολαμβάνει τη ζωή όσο το δυνατόν περισσότερο; Ωστόσο, ποιο είναι το νόημα μιας μακράς ζωής αν αυτή χαρακτηρίζεται από περιορισμούς και αποχή αντί για χαρά, αναρωτιέται ο ίδιος.
Στην ηλικία των 58 ετών, πολλές από τις πιο όμορφες στιγμές με φίλους έχουν συνδεθεί με κρασί ή μπύρα. Ο χρόνος που περνά με φαγητό, ποτό, γέλιο και ανταλλαγή ιστοριών έχει προσφέρει μεγάλη ευχαρίστηση όλα αυτά τα χρόνια, γι’ αυτό και δεν υπάρχει πρόθεση διακοπής από πλευράς του.
Παρότι δεν υποστηρίζει ότι το αλκοόλ είναι απαραίτητο ή χωρίς κινδύνους, η σχέση των ανθρώπων μαζί του είναι πιο σύνθετη από την αφήγηση που βασίζεται στον φόβο και έχει γίνει δημοφιλής τα τελευταία χρόνια.
Μεγάλο μέρος της σύγχρονης ιατρικής καθοδηγείται από τον φόβο. Φόβος για το φαγητό, φόβος για το αλκοόλ, φόβος για τη ζωή. Ωστόσο, τρεις δεκαετίες ιατρικής εμπειρίας δείχνουν ότι από όλα τα συναισθήματα που βιώνει ο άνθρωπος, ο ίδιος ο φόβος μπορεί να είναι το πιο τοξικό για το σώμα.
Κοινό φάρμακο για την υπέρταση επιβραδύνει τη γήρανση και χαρίζει μακροζωία – Τι έδειξε μελέτη
Το αλκοόλ είναι τοξίνη, αλλά υπάρχουν αποχρώσεις
Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για την κακοποίηση του σώματος. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι το αλκοόλ αποτελεί τοξίνη, χωρίς ουσιαστική βιολογική λειτουργία στον ανθρώπινο οργανισμό. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει καταλήξει ότι δεν υπάρχει απολύτως ασφαλής ποσότητα κατανάλωσης.
Ωστόσο, συχνά παραβλέπεται, μερικές φορές σκόπιμα στις σύγχρονες συζητήσεις για την υγεία, ότι το αλκοόλ δεν είναι μια εντελώς ξένη ουσία.
Η ζύμωση συμβαίνει φυσικά. Αν τα φρούτα μείνουν στο έδαφος αρκετό χρονικό διάστημα, θα παράγουν αλκοόλ. Ακόμη και όταν καταναλώνεται φρεσκοστυμμένος χυμός μήλου, τα βακτήρια του εντέρου μπορούν να δημιουργήσουν μικρές ποσότητες αλκοόλ κατά τη διάρκεια της πέψης. Το ίδιο συμβαίνει και στη φύση.
Υπάρχουν τεκμηριωμένες περιπτώσεις πρωτευόντων που μεθούν αφού καταναλώσουν ζυμωμένα φρούτα.
Οι άνθρωποι εξελίχθηκαν μέσα σε αυτό το περιβάλλον και ο οργανισμός τους αναγνωρίζει το αλκοόλ και γνωρίζει πώς να το διαχειριστεί.
Επιπλέον, η τοξικότητα στη βιολογία δεν αποτελεί ποτέ ένα απλό δίπολο «ναι ή όχι». Είναι πάντοτε ζήτημα δόσης. Για παράδειγμα, οκτώ λίτρα νερού μπορούν να προκαλέσουν θάνατο, ενώ ακόμη και το οξυγόνο γίνεται τοξικό σε λανθασμένες συγκεντρώσεις. Σχεδόν τίποτα στη φύση δεν είναι ακίνδυνο σε απεριόριστες ποσότητες και το αλκοόλ δεν αποτελεί εξαίρεση.
Παρότι ο ίδιος απολαμβάνει περιστασιακά ένα ποτό, η κατανάλωση δεν είναι συχνή, κατά μέσο όρο περίπου έξι έως οκτώ φορές τον μήνα. Σε κάθε περίπτωση συνήθως καταναλώνεται ένα ή δύο μπουκάλια μπύρας ή δύο ποτήρια κρασί. Ο στόχος δεν είναι η μέθη. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί πειθαρχία, αλλά περιγράφεται καλύτερα ως απόλαυση με όρια.
Μακροζωία: Ποιο είναι το μυστικό για την υγιή γήρανση, σύμφωνα με μελέτες
Ο συνδυασμός του αλκοόλ με άλλες ουσίες
Από τοξικολογική άποψη, το αλκοόλ δεν είναι η πιο απαιτητική ουσία που επεξεργάζεται το ήπαρ. Πολλά συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα επιβαρύνουν σημαντικά περισσότερο τα ηπατικά ένζυμα.
Οι στατίνες, τα φάρμακα για την αρτηριακή πίεση, τα αντιπηκτικά και τα υπνωτικά χάπια αποτελούν ξένες χημικές ουσίες που απαιτούν πολύπλοκες διαδικασίες αποτοξίνωσης και συχνά ανταγωνίζονται για τα ίδια ένζυμα στο ήπαρ.
Αν προστεθούν χυμός γκρέιπφρουτ, συμπληρώματα ή πολλαπλές συνταγές, οι οδοί αποτοξίνωσης μπορεί να ανασταλούν. Παρ’ όλα αυτά, σπάνια γίνεται εκτενής ενημέρωση των ασθενών για αυτή την πολυπλοκότητα. Αντίθετα, συχνά δίνεται μια απλή οδηγία: «Μην πιείτε ποτέ ένα ποτήρι κρασί».
Το ήπαρ ενός ανθρώπου που πίνει ένα ποτήρι κρασί τον μήνα αλλά λαμβάνει καθημερινά τρία φάρμακα μπορεί να βρίσκεται υπό μεγαλύτερη πίεση από κάποιον που πίνει με μέτρο και δεν λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή. Αυτό δεν αποτελεί επιχείρημα υπέρ της κατανάλωσης αλκοόλ, αλλά μια προσπάθεια να δοθεί ένα ευρύτερο πλαίσιο κατανόησης.
Γιατί κάποιοι μεθούν πιο εύκολα από κάποιους άλλους;
Το ήπαρ κάθε ανθρώπου είναι διαφορετικό και αυτό έχει μεγάλη σημασία. Η ικανότητα αποτοξίνωσης του οργανισμού είναι εξαιρετικά εξατομικευμένη και καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τη γενετική.
Το ήπαρ βασίζεται σε ένζυμα, με πιο γνωστό το σύστημα cytochrome, για να πραγματοποιεί χημικές μετατροπές. Οι οδηγίες για τη δημιουργία αυτών των ενζύμων βρίσκονται στο DNA.
Ορισμένοι άνθρωποι παράγουν τα ένζυμα πολύ αποτελεσματικά και μπορούν να ανεχθούν μια λογική ποσότητα αλκοόλ χωρίς πρόβλημα.
Άλλοι τα παράγουν λιγότερο αποτελεσματικά ή δεν διαθέτουν καθόλου συγκεκριμένα ένζυμα. Αυτή η κατάσταση είναι γνωστή ως γενετικός πολυμορφισμός και εξηγεί γιατί δύο άνθρωποι με παρόμοιο τρόπο ζωής μπορεί να αντιδρούν πολύ διαφορετικά στο αλκοόλ, στα φάρμακα ή στα συμπληρώματα.
Το ένζυμο που είναι υπεύθυνο για την αποτοξίνωση του αλκοόλ ονομάζεται alcohol dehydrogenase. Συχνά βρίσκεται σε χαμηλότερα επίπεδα ή λειτουργεί λιγότερο αποτελεσματικά σε άτομα ανατολικοασιατικής καταγωγής.
Όταν καταναλώνεται αλκοόλ, η acetaldehyde, ένα ιδιαίτερα τοξικό παραπροϊόν του μεταβολισμού του, μπορεί να συσσωρευτεί, προκαλώντας απελευθέρωση ισταμίνης. Το αποτέλεσμα είναι κοκκίνισμα του προσώπου, πονοκέφαλοι, ταχυπαλμίες, ναυτία και κόπωση.
Σε τέτοιες περιπτώσεις συνιστάται έντονα η μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ, καθώς οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ισχυρότερες σε σύγκριση με άτομα που δεν έχουν αυτή τη γενετική παραλλαγή.
Άτομα με παραλλαγή του γονιδίου ALDH2*2 μπορεί να έχουν μειωμένη ικανότητα μεταβολισμού της acetaldehyde, κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο οξειδωτικού στρες και συσσώρευσης ελεύθερων ριζών κατά τον μεταβολισμό του αλκοόλ.
Το οξειδωτικό στρες παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων και εμπλέκεται επίσης σε μηχανισμούς που σχετίζονται με ορισμένους καρκίνους. Ωστόσο, οι ασθένειες σπάνια εξηγούνται από έναν μόνο παράγοντα. Η διατροφή, η φυσική δραστηριότητα και γενικότερα ο τρόπος ζωής παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο.
Ο πιο τεκμηριωμένος κίνδυνος της βαριάς κατανάλωσης αλκοόλ είναι η ηπατική βλάβη, όπως το λιπώδες ήπαρ, η αλκοολική ηπατίτιδα και τελικά η κίρρωση. Αντίθετα, η εμφάνιση καρκίνου ή καρδιαγγειακής νόσου συνήθως οφείλεται σε συνδυασμό πολλών παραγόντων υψηλού κινδύνου.
Το πώς, πού και με ποιον πίνουμε αλκοόλ επηρεάζει τη μακροζωία
Η Γαλλία είναι παγκοσμίως γνωστή για το κρασί της. Οι κάτοικοι είναι περήφανοι για τους διάσημους αμπελώνες τους και απολαμβάνουν την κατανάλωσή του. Αν το αλκοόλ ήταν πάντοτε τόσο επιβλαβές, η Γαλλία θα είχε χαμηλό προσδόκιμο ζωής. Αυτό όμως δεν συμβαίνει, πιθανότατα επειδή η στάση απέναντι στην κατανάλωση είναι διαφορετική.
Στη Γαλλία, το αλκοόλ συνδυάζεται συνήθως με φαγητό και καταναλώνεται με μέτρο. Αντίθετα, σε χώρες όπως η Βρετανία το ποτό μπορεί να αποτελεί το κύριο γεγονός μιας βραδιάς και συχνά χρησιμοποιείται ως μηχανισμός αντιμετώπισης συναισθημάτων.
Το αλκοόλ δεν λειτουργεί απομονωμένα. Ένα ποτήρι κρασί που καταναλώνεται μόνος, με άγχος ή ως μορφή αυτοθεραπείας μπορεί να έχει διαφορετική φυσιολογική επίδραση από το ίδιο ποτήρι που μοιράζεται σε ένα γεύμα με φίλους. Το πλαίσιο μέσα στο οποίο γίνεται η κατανάλωση επηρεάζει τη βιολογία.
Η συγκεκριμένη στάση απέναντι στο ποτό περιγράφεται ως «σκόπιμη κατανάλωση»: το αλκοόλ καταναλώνεται συνειδητά, ποτέ μπροστά στην τηλεόραση και ποτέ ως μέσο χαλάρωσης από το άγχος. Πλήθος ερευνών δείχνει ότι η κοινωνική σύνδεση υποστηρίζει την υγεία και τη μακροζωία, ενώ η απομόνωση αυξάνει τη φλεγμονή. Μέσα σε λογικά όρια, η πρόθεση φαίνεται να έχει τόσο μεγάλη σημασία όσο και η ποσότητα.
Η κατανάλωση περιορίζεται σε μπύρα ή κρασί και σχεδόν πάντα γίνεται μαζί με φαγητό. Ωστόσο, υπάρχει μία εξαίρεση κάθε χρόνο. Κατά τη διάρκεια του γερμανικού φεστιβάλ μπύρας Oktoberfest, η μπύρα καταναλώνεται χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς.
Γιατί, τελικά, η ζωή είναι πολύ μικρή για να μην περιλαμβάνει και λίγη διασκέδαση.