Η χαμηλή τεστοστερόνη δεν εμφανίζεται ξαφνικά σε μια συγκεκριμένη ηλικία, αλλά τα επίπεδά της μπορεί να μειώνονται σταδιακά με τα χρόνια. Τα συμπτώματα συχνά αποδίδονται στην κούραση από τη δουλειά και στην έλλειψη ύπνου. Ποια σημάδια πρέπει να σας οδηγήσουν σε έλεγχο;
Καφές και σωματικό λίπος: Τι έδειξε μελέτη σε 2.264 ανθρώπους για μεταβολισμό και τεστοστερόνη
Χαμηλή τεστοστερόνη: Τα σημάδια που περνούν συνήθως απαρατήρητα
Ρωτήστε έναν άνδρα γύρω στα πενήντα πώς νιώθει και πιθανότατα θα έχει μια εξήγηση για την κούραση ή τις αλλαγές που παρατηρεί στο σώμα του. Ωστόσο, η χαμηλή τεστοστερόνη μπορεί να περάσει απαρατήρητη για χρόνια, καθώς τα συμπτώματα εμφανίζονται σταδιακά και συχνά αποδίδονται σε άλλες αιτίες.
Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Σύμφωνα με τις οδηγίες του Καναδά το 2021, τα βιοχημικά χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης υπολογίζεται ότι εμφανίζονται περίπου στο 25% των ανδρών ηλικίας 40 έως 62 ετών και στο 28% έως 49% των ανδρών άνω των 70 ετών. Όταν τα χαμηλά επίπεδα συνοδεύονται από χαρακτηριστικά συμπτώματα και επιβεβαιώνονται με τις κατάλληλες εξετάσεις, μπορεί να τεθεί διάγνωση υπογοναδισμού.
Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τη χαμηλή τεστοστερόνη
Πρόσφατες μελέτες εξετάζουν τις επιπτώσεις της χαμηλής τεστοστερόνης και τις προϋποθέσεις για μια ασφαλή θεραπεία.
- Σύμφωνα με την ανασκόπηση του 2026 με τίτλο “Update on testosterone deficiency and therapeutic options for testosterone replacement therapy”, η τεστοστερόνη επηρεάζει τη σεξουαλική λειτουργία, τον μεταβολισμό, την υγεία των οστών και τη διάθεση, ενώ η τεκμηριωμένη διάγνωση είναι βασική προϋπόθεση πριν από την έναρξη θεραπείας.
- Σύμφωνα με τη μετα-ανάλυση του 2026 με τίτλο “Cardiovascular and prostate cancer risk associated to testosterone replacement therapy – a systematic review and meta-analysis of 41 randomized controlled trials”, η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης δεν συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων ή καρκίνου του προστάτη σε δεδομένα από 11.161 άνδρες. Ωστόσο, τα στοιχεία για τη μακροχρόνια ασφάλειά της παραμένουν περιορισμένα.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2024 με τίτλο “Depressive Syndromes in Men With Hypogonadism in the TRAVERSE Trial: Response to Testosterone-Replacement Therapy”, η θεραπεία βελτίωσε ελαφρώς τη διάθεση και την ενέργεια, όχι όμως τα συμπτώματα της μείζονος κατάθλιψης.
Κούραση που δεν περνάει με ύπνο
Η επίμονη κόπωση είναι ένα από τα συμπτώματα που συχνά παραβλέπονται. Η τεστοστερόνη συμβάλλει στη ρύθμιση της ερυθροποιητίνης, μιας ορμόνης που παράγεται κυρίως από τους νεφρούς και διεγείρει τον μυελό των οστών να παράγει ερυθρά αιμοσφαίρια. Όταν τα επίπεδα τεστοστερόνης παραμένουν χαμηλά για μεγάλο διάστημα, μπορεί να μειωθεί η παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων, προκαλώντας αναιμία και πιο έντονη κόπωση.
Ο ανεπαρκής ύπνος μπορεί επίσης να μειώσει την τεστοστερόνη, επομένως η σχέση λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ωστόσο, η κούραση από μόνη της δεν αρκεί για να δείξει ορμονική διαταραχή, καθώς μπορεί να οφείλεται σε πολλές διαφορετικές αιτίες.
Η προπόνηση σταματά να αποδίδει
Οι άνδρες που γυμνάζονται συστηματικά μπορεί να παρατηρήσουν πρώτοι τις αλλαγές και συχνά θεωρούν ότι δεν προσπαθούν αρκετά. Τα βάρη που κάποτε σήκωναν εύκολα τώρα τους δυσκολεύουν, ενώ η αποκατάσταση μετά την προπόνηση απαιτεί περισσότερο χρόνο. Η τεστοστερόνη συμβάλλει στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της δύναμης, επομένως τα χαμηλά επίπεδά της μπορεί να επηρεάσουν τη σωματική απόδοση.
Οι επιπτώσεις, όμως, δεν περιορίζονται στο γυμναστήριο. Οι ίδιες οδηγίες συνδέουν τη χαμηλή τεστοστερόνη με τον διαβήτη τύπου 2 και το μεταβολικό σύνδρομο, μια σχέση που μπορεί να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Τα οστά γίνονται πιο αδύναμα
Η απώλεια οστικής μάζας συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα, μέχρι να συμβεί κάποιο κάταγμα. Η τεστοστερόνη συμβάλλει στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας, ενώ τα χρόνια χαμηλά επίπεδά της μπορούν να αποδυναμώσουν σταδιακά τα οστά. Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2025, οι άνδρες με υπογοναδισμό εμφανίζουν περίπου 76% μεγαλύτερη πιθανότητα κατάγματος.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το πρόβλημα γίνεται αντιληπτό έπειτα από κάταγμα στον καρπό ή στο ισχίο, ακόμη και μετά από πτώση μικρής έντασης.
Τα συμπτώματα για τα οποία πολλοί ντρέπονται να μιλήσουν
Η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, οι λιγότερο συχνές πρωινές στύσεις και η στυτική δυσλειτουργία είναι συμπτώματα που πολλοί άνδρες διστάζουν να αναφέρουν. Πρόκειται για ορισμένα από τα σημάδια που συνδέονται πιο στενά με τα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης, σύμφωνα με ανασκόπηση του 2023.
Οι αλλαγές στη διάθεση και η δυσκολία συγκέντρωσης συχνά αποσιωπώνται επίσης. Αξίζει να συζητηθούν με έναν γιατρό, καθώς μπορούν να εμφανιστούν και σε άνδρες με φυσιολογικά επίπεδα τεστοστερόνης.
Η μελέτη EMAS έδειξε ότι σεξουαλικά συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και όταν οι μετρήσεις τεστοστερόνης βρίσκονται εντός των φυσιολογικών ορίων.
Γιατί μια μέτρηση δεν είναι αρκετή
Τα επίπεδα τεστοστερόνης μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της ημέρας, γι’ αυτό η εξέταση γίνεται συνήθως το πρωί, κατά προτίμηση με άδειο στομάχι. Για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση απαιτούνται τουλάχιστον δύο ξεχωριστές μετρήσεις, καθώς έως και 30% των αρχικά χαμηλών αποτελεσμάτων μπορεί να βρίσκονται εντός φυσιολογικών ορίων στον επανέλεγχο.
Σε ανακοίνωσή της τον Ιούλιο του 2026, η Endocrine Society επανέλαβε ότι τα συμπτώματα από μόνα τους δεν αρκούν για τη διάγνωση. Παράλληλα, πρέπει να διερευνώνται άλλοι πιθανοί παράγοντες, όπως το υπερβολικό βάρος, η μη αντιμετωπισμένη υπνική άπνοια, η χρήση οπιοειδών και η λήψη κορτικοστεροειδών.
Όταν υπάρχει υπερβολικό βάρος, η απώλεια βάρους είναι συχνά ένα από τα πρώτα βήματα αντιμετώπισης, πριν εξεταστεί το ενδεχόμενο φαρμακευτικής θεραπείας.
Πώς διαγιγνώσκεται
Η διαδικασία ξεκινά με τη συζήτηση των συμπτωμάτων και του ιατρικού ιστορικού, ακολουθεί μια πρωινή εξέταση αίματος με νηστεία και, εφόσον χρειάζεται, πραγματοποιείται δεύτερη μέτρηση για επιβεβαίωση.
Αν τα επίπεδα είναι φυσιολογικά, η χαμηλή τεστοστερόνη γίνεται λιγότερο πιθανή αιτία των συμπτωμάτων. Αν επιβεβαιωθούν χαμηλές τιμές και υπάρχουν τα κατάλληλα κλινικά ευρήματα, μπορεί να εξεταστεί η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης, αφού πρώτα αξιολογηθούν τα πιθανά οφέλη και οι κίνδυνοι.
Η μεγάλη κλινική δοκιμή TRAVERSE, με πάνω από 5.200 άνδρες, δεν έδειξε σημαντική αύξηση του κινδύνου εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου. Ωστόσο, καταγράφηκαν περισσότερα περιστατικά πνευμονικής εμβολής, ενώ σε ξεχωριστή ανάλυση της ίδιας μελέτης διαπιστώθηκαν περισσότερα κατάγματα στην ομάδα που έλαβε τεστοστερόνη. Η μακροχρόνια ασφάλεια της θεραπείας όσον αφορά τον προστάτη εξακολουθεί να χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Τα ευρήματα αυτά δεν είναι λόγος να αγνοήσετε τα συμπτώματα, αλλά να τα συζητήσετε με έναν γιατρό, ώστε να γίνει η κατάλληλη διερεύνηση και να επιλεγεί η σωστή αντιμετώπιση.
Πηγές: WorldHealth.net, PubMed, PubMed, PubMed