Οι αποδείξεις των καταστημάτων μπορεί να περιέχουν δισφαινόλες, ουσίες που επηρεάζουν το ορμονικό σύστημα. Τι δείχνουν οι έρευνες για την απορρόφησή τους και πώς μπορούμε να περιορίσουμε την έκθεση.
Χημική ουσία που συνδέεται με ορμονικές διαταραχές εντοπίζεται στο 92% των Ευρωπαίων πολιτών
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τις χάρτινες αποδείξεις
Μια απόδειξη από το σούπερ μάρκετ ή την καφετέρια μοιάζει ακίνδυνη. Ωστόσο, το ειδικό χαρτί στο οποίο εκτυπώνεται μπορεί να περιέχει χημικές ουσίες που μεταφέρονται στα χέρια και απορροφώνται από τον οργανισμό. Οι επιστήμονες εξηγούν γιατί η συχνότητα επαφής έχει σημασία και ποιες ομάδες χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή.
Για τους περισσότερους καταναλωτές, η περιστασιακή επαφή με μια απόδειξη θεωρείται χαμηλού κινδύνου. Διαφορετική είναι η περίπτωση των εργαζομένων που χειρίζονται καθημερινά μεγάλες ποσότητες θερμικού χαρτιού.
Υπάλληλοι σούπερ μάρκετ, ταμίες και εργαζόμενοι στην εστίαση ενδέχεται να εκτίθενται συχνότερα στις χημικές ουσίες των αποδείξεων.
Ιδιαίτερη προσοχή συνιστάται επίσης στις εγκύους, στα παιδιά και στα άτομα με ορισμένες ενδοκρινικές παθήσεις, καθώς οι συγκεκριμένες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν την ορμονική λειτουργία.
Τι συμβαίνει όταν κρατάμε μια απόδειξη για 10 δευτερόλεπτα
Το 2025, το Center for Environmental Health προειδοποίησε ότι το κράτημα μιας απόδειξης για μόλις 10 δευτερόλεπτα θα μπορούσε να προκαλέσει έκθεση σε μη ασφαλή επίπεδα ορισμένων χημικών ουσιών.
Η ανησυχία αφορά κυρίως τις δισφαινόλες, συνθετικές ενώσεις που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή πλαστικών, ρητινών και επιστρώσεων από τη δεκαετία του 1950.
Στο θερμικό χαρτί χρησιμοποιούνται κυρίως η δισφαινόλη Α (BPA) και η δισφαινόλη S (BPS). Οι ουσίες αυτές συμμετέχουν στη διαδικασία εμφάνισης των εκτυπωμένων χαρακτήρων.
Ο εκτυπωτής θερμαίνει συγκεκριμένα σημεία του χαρτιού, προκαλώντας χημική αντίδραση που μετατρέπει μια άχρωμη χρωστική σε μαύρη, χωρίς συμβατικό μελάνι.
Πώς μεταφέρονται οι δισφαινόλες στο δέρμα
Οι δισφαινόλες μπορούν να μεταφερθούν από την επιφάνεια της απόδειξης στα δάχτυλα και, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να απορροφηθούν μέσω του δέρματος.
Μελέτη των Biedermann και συνεργατών, δημοσιευμένη στο Analytical and Bioanalytical Chemistry, έδειξε ότι η BPA μπορούσε να μεταφερθεί στα δάχτυλα ύστερα από επαφή μόλις πέντε δευτερολέπτων.
Η μεταφορά ήταν μεγαλύτερη όταν το δέρμα ήταν υγρό ή λιπαρό. Ωστόσο, η ποσότητα που φτάνει στα χέρια δεν ταυτίζεται απαραίτητα με εκείνη που εισέρχεται στον οργανισμό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η χρήση αντισηπτικών. Έρευνα στο PLOS ONE διαπίστωσε αυξημένη έκθεση στην BPA όταν συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν αντισηπτικό, άγγιξαν θερμικό χαρτί και στη συνέχεια κατανάλωσαν τροφή με τα χέρια.
Η συγκεκριμένη διαδικασία περιλάμβανε τόσο δερματική όσο και στοματική έκθεση, επομένως δεν αποδεικνύει ότι όλη η ποσότητα απορροφήθηκε μέσω του δέρματος.
Ακρυλαμίδιο στα τρόφιμα: Τι είναι, πώς σχηματίζεται και πώς να μειώσετε την έκθεσή σας
Πώς επηρεάζουν οι δισφαινόλες τις ορμόνες
Οι δισφαινόλες χαρακτηρίζονται ενδοκρινικοί διαταράκτες, επειδή μπορούν να παρεμβαίνουν στη λειτουργία των ορμονών που ρυθμίζουν την ανάπτυξη, την αναπαραγωγή και τον μεταβολισμό.
Η BPA έχει μελετηθεί περισσότερο και φαίνεται ότι επηρεάζει ιδιαίτερα τη σηματοδότηση των οιστρογόνων, ορμονών που παράγονται από όλους τους ανθρώπους.
Η δράση τους είναι σημαντική κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη, γεγονός που εξηγεί γιατί η έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες προκαλεί μεγαλύτερη ανησυχία στη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
Έρευνες έχουν συσχετίσει την BPA με πρόωρο τοκετό, διαταραχές στην ανάπτυξη του εμβρυϊκού εγκεφάλου, καρδιαγγειακά προβλήματα, υπέρταση, διαβήτη και παχυσαρκία.
Παράλληλα, έχουν εξεταστεί η πρόκληση οξειδωτικού στρες και πιθανές επιγενετικές αλλαγές. Ωστόσο, αυτές οι συσχετίσεις δεν σημαίνουν ότι η περιστασιακή επαφή με αποδείξεις προκαλεί τις συγκεκριμένες παθήσεις.
Πόση BPA απορροφά ο οργανισμός;
Στην τοξικολογία ισχύει η αρχή «η δόση κάνει το δηλητήριο», που αποδίδεται στον Paracelsus από το 1538.
Το 2023, ερευνητές εκτίμησαν ότι η ημερήσια έκθεση του μέσου καταναλωτή στην BPA από αποδείξεις ήταν περίπου 5.000 έως 50 εκατομμύρια φορές χαμηλότερη από τα πρότυπα ασφαλείας που χρησιμοποιήθηκαν στη σύγκριση.
Για τους εργαζομένους που χειρίζονται συνεχώς αποδείξεις, η εκτιμώμενη έκθεση ήταν περίπου 100 φορές μεγαλύτερη.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αναθεώρησε το 2023 την ανεκτή ημερήσια πρόσληψη BPA στα 0,2 νανογραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους, μειώνοντας το προηγούμενο προσωρινό όριο κατά 20.000 φορές.
Επομένως, οι παλαιότερες συγκρίσεις χρειάζονται προσοχή και δεν αποδεικνύουν αυτομάτως ότι κάθε επίπεδο έκθεσης βρίσκεται κάτω από τα σημερινά όρια.
Έξι τρόποι για να περιορίσετε την έκθεση
Οι ειδικοί προτείνουν απλές προφυλάξεις, ιδιαίτερα για όσους έρχονται συχνά σε επαφή με θερμικό χαρτί:
- Επιλέγετε ηλεκτρονικές αποδείξεις όταν διατίθενται.
- Αποφεύγετε να κρατάτε τις αποδείξεις πολλή ώρα στα χέρια σας.
- Προσέχετε τη χρήση αντισηπτικών και ενυδατικών προϊόντων πριν από την επαφή με θερμικό χαρτί.
- Χρησιμοποιείτε κατάλληλα γάντια εάν χειρίζεστε πολλές αποδείξεις στην εργασία σας.
- Προτιμάτε θερμικό χαρτί χωρίς δισφαινόλες, όπου υπάρχει αυτή η δυνατότητα.
- Περιορίζετε την περιττή επαφή των παιδιών και των εγκύων με τέτοιου είδους αποδείξεις.
Είναι τελικά επικίνδυνο να παίρνουμε την απόδειξη;
Η BPA δεν βρίσκεται μόνο στις αποδείξεις. Έχει χρησιμοποιηθεί σε πλαστικά δοχεία, συσκευασίες τροφίμων και προστατευτικές επιστρώσεις μεταλλικών περιεκτών.
Στην Ευρώπη, η χρήση της στο θερμικό χαρτί έχει απαγορευτεί από το 2020. Ωστόσο, η αντικατάστασή της με άλλες δισφαινόλες, όπως η BPS, δεν εξαλείφει απαραίτητα κάθε ανησυχία.
Για τον περιστασιακό καταναλωτή, η επαφή με μια απόδειξη παραμένει γενικά χαμηλού κινδύνου. Μεγαλύτερη σημασία έχει η επαναλαμβανόμενη έκθεση και η συνολική ποσότητα χημικών ουσιών που εισέρχεται στον οργανισμό.
Η επιλογή ηλεκτρονικής απόδειξης και ο περιορισμός της άσκοπης επαφής αποτελούν απλές προληπτικές κινήσεις, χωρίς να απαιτείται υπερβολική ανησυχία.
Πηγές: