Παλιό και κοινό φάρμακο για τον διαβήτη τύπου 2 ενδέχεται να προκαλεί περισσότερη βλάβη, σύμφωνα με νέα μελέτη. Ερευνητές προειδοποιούν ότι η μακροχρόνια χρήση του θα μπορούσε να επηρεάζει αρνητικά τα κύτταρα του παγκρέατος που παράγουν ινσουλίνη, επιταχύνοντας ενδεχομένως την εξέλιξη της νόσου.
Οι επιστήμονες ανακάλυψαν νέο τύπο διαβήτη – Τι είναι ο διαβήτης τύπου 5 και πώς αντιμετωπίζεται
Κοινό φάρμακο για τον διαβήτη φαίνεται να επιδεινώνει τη νόσο αντί να την αντιμετωπίζει, σύμφωνα με νέα μελέτη
Οι σουλφονυλουρίες χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2 από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 και παραμένουν ανάμεσα στα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα, όπως η γλιμεπιρίδη, η γλικλαζίδη και η γλιβενκλαμίδη. Ωστόσο, στοιχεία δείχνουν ότι η αποτελεσματικότητά τους μπορεί να μειώνεται με την πάροδο του χρόνου και ότι μπορεί να προκαλούν περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες σε σύγκριση με αρκετές νεότερες θεραπείες.
Νέα έρευνα από το University of Barcelona και συνεργαζόμενα ιδρύματα δείχνει ότι τα φάρμακα αυτά μπορεί επίσης να παρεμβαίνουν στη φυσιολογική λειτουργία των παγκρεατικών βήτα κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη, οδηγώντας σε απώλεια της κυτταρικής τους ταυτότητας. Αυτό περιορίζει την έκκριση ινσουλίνης και θα μπορούσε να επιταχύνει την εξέλιξη της νόσου. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Diabetes, Obesity and Metabolism, πραγματοποιήθηκαν υπό την καθοδήγηση του Ισπανού Professor Eduard Montanya από το University of Barcelona, σε συνεργασία με τα IDIBELL, Bellvitge University Hospital και CIBERDEM.
Σουλφονυλουρίες: Χρήσεις, μηχανισμός δράσης και πιθανές παρενέργειες
Οι σουλφονυλουρίες είναι από του στόματος φάρμακα με μακρά ιστορία χρήσης για άτομα με διαβήτη τύπου 2. Συμβάλλουν στη μείωση του σακχάρου στο αίμα αυξάνοντας την έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας. Παρότι είναι αποτελεσματικές και χαμηλού κόστους, η χρήση τους σήμερα είναι πιο επιλεκτική λόγω των παρενεργειών τους, κυρίως της υπογλυκαιμίας.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο The impact of sulfonylureas on diverse ion channels: an alternative explanation for the antidiabetic actions, οι σουλφονυλουρίες μειώνουν το σάκχαρο στο αίμα κυρίως κλείνοντας τα κανάλια καλίου στα παγκρεατικά βήτα κύτταρα, γεγονός που πυροδοτεί την έκκριση ινσουλίνης. Η μελέτη δείχνει επίσης ότι τα φάρμακα αυτά επηρεάζουν και άλλα ιοντικά κανάλια, κάτι που βοηθά να εξηγηθούν τόσο τα θεραπευτικά τους αποτελέσματα όσο και ορισμένες από τις παρενέργειές τους.
Χρήσεις
- Χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2, συνήθως όταν η διατροφή, η άσκηση ή η μετφορμίνη από μόνες τους δεν επαρκούν
- Εξακολουθούν να συνταγογραφούνται σε πολλές χώρες επειδή είναι αποτελεσματικές και οικονομικά προσιτές
- Στις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες συζητούνται περισσότερο ως προσθήκη στη θεραπεία και όχι ως πρώτη επιλογή
Δράση
- Διεγείρουν το πάγκρεας να απελευθερώνει περισσότερη ινσουλίνη
- Δρουν ακόμη και όταν το σάκχαρο στο αίμα είναι χαμηλό, γεγονός που εξηγεί τόσο την αποτελεσματικότητά τους όσο και τους κινδύνους τους
- Δεν είναι αποτελεσματικές όταν τα κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη δεν λειτουργούν πλέον
Κύριες παρενέργειες
- Υπογλυκαιμία, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένα άτομα ή σε άτομα με νεφρικά προβλήματα
- Αύξηση βάρους λόγω αυξημένων επιπέδων ινσουλίνης
- Σπάνιες δερματικές ή αλλεργικές αντιδράσεις
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι
- Οι νεότερες σουλφονυλουρίες, όπως οι μορφές τροποποιημένης αποδέσμευσης, έχουν χαμηλότερο κίνδυνο υπογλυκαιμίας
- Είναι αποτελεσματικές στη μείωση της HbA1c, αλλά στερούνται των καρδιαγγειακών και μεταβολικών οφελών των νεότερων φαρμάκων
- Η έρευνα συνεχίζεται σχετικά με πρόσθετες βιολογικές επιδράσεις, οι οποίες όμως δεν αποτελούν ακόμη κλινικές χρήσεις
Κοινό φάρμακο για τον διαβήτη συνδέεται με «εξαιρετική μακροζωία» στις γυναίκες
Τι είναι ο διαβήτης τύπου 2
Ο διαβήτης είναι μια χρόνια νόσος που προκαλείται από μη φυσιολογική αύξηση της γλυκόζης στο αίμα, γνωστή ως υπεργλυκαιμία. Πρόκειται για μια πολύπλοκη νόσο που περιλαμβάνει την ινσουλίνη, την ορμόνη που ρυθμίζει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, και τα παγκρεατικά βήτα (β) κύτταρα, τα οποία είναι υπεύθυνα για την παραγωγή της ινσουλίνης. Ο διαβήτης τύπου 2 χαρακτηρίζεται από αντίσταση στην ινσουλίνη και προοδευτική απώλεια της λειτουργίας των βήτα κυττάρων ώστε να ανταποκριθούν σε αυτήν. Τόσο ο θάνατος των βήτα κυττάρων όσο και η απώλεια της ταυτότητάς τους παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτές τις μεταβολές, μια διαδικασία που είναι γνωστή σε ζωικά μοντέλα και πλέον επιβεβαιώνεται και στους ανθρώπους από τους ερευνητές.
«Τα βήτα κύτταρα δεν πεθαίνουν μόνο – χάνουν και τη λειτουργική τους ταυτότητα και, παρότι παραμένουν ζωντανά, επιστρέφουν σε μια κατάσταση στην οποία δεν μπορούν να παράγουν και να εκκρίνουν αποτελεσματικά ινσουλίνη, και φαίνεται ότι οι σουλφονυλουρίες συμβάλλουν σε αυτή την απώλεια της κυτταρικής ταυτότητας, αυξάνοντας και ενισχύοντας την απώλεια της λειτουργίας τους», εξηγεί ο Dr. Eduard Montanya, επικεφαλής της μελέτης, γιατρός στο Bellvitge Hospital, ερευνητής στο CIBER και καθηγητής στη Faculty of Medicine and Health Sciences του UB, σύμφωνα με το SciTech Daily. «Και φαίνεται ότι οι σουλφονυλουρίες συμβάλλουν σε αυτή την απώλεια της κυτταρικής ταυτότητας, αυξάνοντας και ενισχύοντας την απώλεια της λειτουργίας τους», προσθέτει.
Πώς δρουν οι σουλφονυλουρίες, ποια η αποτελεσματικότητά τους και πώς επηρεάζουν το πάγκρεας
Οι σουλφονυλουρίες είναι φάρμακα που μπορούν να αλληλεπιδρούν άμεσα με τα βήτα κύτταρα και να διεγείρουν την έκκριση ινσουλίνης. Αρχικά είναι αποτελεσματικές στη μείωση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, αλλά τελικά χάνουν την ικανότητά τους να αποκαθιστούν τον γλυκαιμικό έλεγχο, κάτι που είναι γνωστό ως δευτερογενής αποτυχία των σουλφονυλουριών. Επιπλέον, όπως παρατήρησαν οι ερευνητές, η συνεχής έκθεση σε αυτά τα φάρμακα συμβάλλει στην απώλεια της λειτουργίας των βήτα κυττάρων. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί γίνονται προοδευτικά λιγότερο αποτελεσματικές στη μείωση του σακχάρου στο αίμα, γεγονός που ενδέχεται να επιταχύνει την εξέλιξη του διαβήτη τύπου 2.
Για να κατανοήσουν πώς συμβαίνει αυτό, η ομάδα του Dr. Montanya ανέλυσε την επίδραση της γλιβενκλαμίδης, μιας σουλφονυλουρίας, σε υγιή παγκρεατικά βήτα κύτταρα που εκτέθηκαν σε φυσιολογικές συνθήκες γλυκόζης. Τα αποτελέσματα είναι σαφή. Τα κύτταρα που εκτέθηκαν στο φάρμακο παρουσίασαν μείωση στην έκφραση γονιδίων απαραίτητων για τη λειτουργία τους, συμπεριλαμβανομένης της ίδιας της έκφρασης της ινσουλίνης, αυξημένο ρυθμό κυτταρικού θανάτου και απώλεια της ικανότητας έκκρισης ινσουλίνης ως απόκριση στη γλυκόζη.
«Καταφέραμε να επιβεβαιώσουμε ότι η γλιβενκλαμίδη έχει αρνητικές επιδράσεις στα βήτα κύτταρα και επιταχύνει την απώλεια της λειτουργικής μάζας τους, και ότι αυτό συμβαίνει με τρόπο εξαρτώμενο από τον χρόνο, καθώς η επίδραση είναι μεγαλύτερη όσο αυξάνεται ο χρόνος έκθεσης», τονίζουν οι ερευνητές. Η ομάδα έδειξε ότι ο μηχανισμός μέσω του οποίου οι σουλφονυλουρίες προκαλούν απώλεια της ταυτότητας των βήτα κυττάρων είναι, τουλάχιστον εν μέρει, μέσω της πρόκλησης στρες στο ενδοπλασματικό δίκτυο, μια υποκυτταρική δομή που εμπλέκεται στην παραγωγή και τροποποίηση των πρωτεϊνών.
Τελικά, τα αποτελέσματα αυτά προσφέρουν μια βάση για την κατανόηση της απώλειας αποτελεσματικότητας των σουλφονυλουριών στη θεραπεία του διαβήτη και της πιθανής συμβολής τους στην εξέλιξη της νόσου, αν και απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί πώς μεταφράζεται αυτό το εύρημα στην κλινική πράξη.
Γιορτές με σακχαρώδη διαβήτη: Πώς να απολαύσετε το φαγητό χωρίς αιχμές γλυκόζης
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι στον διαβήτη τύπου 2 ορισμένα βήτα κύτταρα δεν πεθαίνουν αλλά επιστρέφουν σε μια μη λειτουργική κατάσταση ανοίγει μια ερευνητική κατεύθυνση με μεγάλο κλινικό ενδιαφέρον. Σε αντίθεση με τον κυτταρικό θάνατο, η απώλεια ταυτότητας είναι ένα δυνητικά αναστρέψιμο φαινόμενο. Έτσι, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο παράγεται είναι καθοριστικής σημασίας για να προταθούν στο μέλλον πιθανές θεραπείες που θα αντιστρέφουν τη διαδικασία και θα αποκαθιστούν τη λειτουργική ταυτότητα των κυττάρων, προσφέροντας μακροπρόθεσμες λύσεις για τα άτομα με διαβήτη.
Πηγές: SciTech Daily, DOM, SN, Frontiers, ScienceDirect, MDPI