Το πρώτο εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA κατά του καρκίνου που σημείωσε επιτυχία σε δοκιμή φάσης 3 μείωσε κατά 42% τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου από μελάνωμα μετά τη χειρουργική επέμβαση. Οι Moderna και Merck συζητούν ήδη με τις ρυθμιστικές αρχές τα επόμενα βήματα για την έγκρισή του.
Εμβόλιο mRNA κατά του μελανώματος: Τι έδειξε η πρώτη επιτυχημένη μελέτη φάσης 3
Το μελάνωμα είναι η πιο θανατηφόρα μορφή καρκίνου του δέρματος και μπορεί να επανεμφανιστεί ακόμη και μετά την πλήρη αφαίρεση του όγκου. Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ εκτιμά ότι φέτος θα διαγνωστούν περισσότερα από 100.000 νέα περιστατικά μόνο στη χώρα.
Το νέο εμβόλιο, με την ονομασία intismeran autogene, σχεδιάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή, με βάση το γενετικό προφίλ του όγκου του. Χρησιμοποιεί την τεχνολογία mRNA, την ίδια που έγινε γνωστή από τα εμβόλια κατά της COVID-19, και χορηγείται σε συνδυασμό με την ανοσοθεραπεία πεμπρολιζουμάμπη, με στόχο την ενίσχυση της αντικαρκινικής δράσης.
Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τα εξατομικευμένα εμβόλια mRNA
Οι μελέτες των τελευταίων ετών έχουν καταγράψει ενθαρρυντικά ευρήματα σε διάφορους τύπους καρκίνου. Ωστόσο, δείχνουν επίσης ότι δεν αναπτύσσουν όλοι οι ασθενείς μετρήσιμη ανοσολογική απόκριση.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “RNA neoantigen vaccines prime long-lived CD8+ T cells in pancreatic cancer”, τα εμβόλια RNA που στοχεύουν νεοαντιγόνα στον καρκίνο του παγκρέατος ενεργοποίησαν Τ λεμφοκύτταρα που διατήρησαν τη λειτουργία τους για χρόνια. Παράλληλα, οι ασθενείς που ανέπτυξαν ανοσολογική απόκριση παρουσίασαν μεγαλύτερη επιβίωση χωρίς υποτροπή.
- Σύμφωνα με την ανασκόπηση του 2025 με τίτλο “mRNA Vaccines in Cancer Immunotherapy: Recent Advances, Clinical Translation, and Future Perspectives”, κλινικές δοκιμές σε ασθενείς με μελάνωμα, καρκίνο του πνεύμονα και του προστάτη κατέγραψαν βελτίωση της επιβίωσης χωρίς υποτροπή, καθώς και αποκρίσεις των Τ λεμφοκυττάρων έναντι συγκεκριμένων νεοαντιγόνων.
- Σύμφωνα με την ανασκόπηση του 2026 με τίτλο “Advances in the development of personalized neoantigen therapies”, σε μια δοκιμή για τον καρκίνο του παγκρέατος, οι μισοί ασθενείς ανέπτυξαν μετρήσιμη ανοσολογική απόκριση στο εμβόλιο. Όσοι δεν ανταποκρίθηκαν παρουσίασαν υποτροπή νωρίτερα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη εντοπισμού βιοδεικτών που θα βοηθούν τους γιατρούς να προβλέπουν ποιοι ασθενείς μπορούν να ωφεληθούν.
Καρκίνος του ήπατος: Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο – Τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοήσετε
Πώς πραγματοποιήθηκε η κλινική δοκιμή
Η διεθνής μελέτη περιέλαβε περισσότερους από 1.100 ασθενείς με μελάνωμα υψηλού κινδύνου, οι οποίοι είχαν υποβληθεί σε πλήρη χειρουργική αφαίρεση του όγκου. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Όλοι έλαβαν τη συνήθη μετεγχειρητική θεραπεία με πεμπρολιζουμάμπη, ενώ η μία ομάδα έλαβε επιπλέον το εξατομικευμένο εμβόλιο και η άλλη εικονικό φάρμακο.
Δύο χρόνια αργότερα, το 82% των ασθενών που έλαβαν το εμβόλιο ήταν εν ζωή χωρίς να έχει εμφανιστεί υποτροπή, έναντι 70% όσων έλαβαν μόνο την ανοσοθεραπεία. Παράλληλα, ο κίνδυνος εμφάνισης μεταστάσεων σε άλλα όργανα ή θανάτου από μελάνωμα μειώθηκε κατά 38%.
Δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα δεδομένα για τη συνολική επιβίωση, ωστόσο οι εταιρείες κάνουν λόγο για «ευνοϊκή τάση». Η παρακολούθηση των συμμετεχόντων συνεχίζεται.
«Ο κλάδος αναζητούσε μια επιτυχία και πιστεύω ότι αυτή είναι μεγάλη», εξηγεί ο ογκολόγος Hussein Tawbi του MD Anderson Cancer Center στο Χιούστον, ένας από τους ερευνητές της μελέτης, σύμφωνα με το AP.
Πώς παρασκευάζεται και πώς δρα το εμβόλιο
Οι επιστήμονες εντοπίζουν μεταλλάξεις που είναι μοναδικές στον όγκο κάθε ασθενούς και οδηγούν στην παραγωγή μη φυσιολογικών πρωτεϊνών, των λεγόμενων νεοαντιγόνων. Το εμβόλιο εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να τις αναγνωρίζει και να επιτίθεται σε καρκινικά κύτταρα που ενδέχεται να έχουν παραμείνει στον οργανισμό και να αρχίσουν να πολλαπλασιάζονται ξανά.
Το εμβόλιο χορηγείται σε εννέα δόσεις, με μεσοδιάστημα τριών εβδομάδων. Η διαδικασία παρασκευής, από τη γενετική ανάλυση του όγκου μέχρι τη δημιουργία του εξατομικευμένου εμβολίου, διαρκεί περίπου έξι εβδομάδες. Στο μεταξύ, οι ασθενείς έχουν ήδη ξεκινήσει τη θεραπεία με πεμπρολιζουμάμπη.
Βιοδείκτες στον καρκίνο: Οι καθυστερήσεις στην αποζημίωση δυσχεραίνουν την έγκαιρη θεραπεία
Οι παρενέργειες ήταν κυρίως:
- πόνος στο σημείο της ένεσης,
- κόπωση και
- ρίγη,
παρόμοιες με εκείνες που παρατηρούνται μετά τη χορήγηση εμβολίων mRNA κατά της COVID-19, όπως εξήγησε ο Tawbi.
Τα επόμενα βήματα προς την έγκριση από ελεγκτικούς μηχανισμούς
«Τα αποτελέσματα αυτά ενισχύουν την πεποίθησή μας ότι το mRNA μπορεί να αλλάξει θεμελιωδώς την αντιμετώπιση του καρκίνου», δηλώνει ο διευθύνων σύμβουλος της Moderna, Stéphane Bancel, σύμφωνα με τη Washington Post.
Οι ρυθμιστικές αρχές δεν έχουν αξιολογήσει μέχρι σήμερα εμβόλιο κατά του καρκίνου αυτού του είδους. «Αυτό θα είναι ανεξερεύνητο έδαφος για τον FDA», σημειώνει η διευθύνουσα σύμβουλος του Parker Institute, Karen Knudsen, σύμφωνα με την ίδια πηγή.
Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη δοκιμές εξατομικευμένων εμβολίων mRNA για άλλες μορφές καρκίνου, όπως του πνεύμονα, των νεφρών, του παγκρέατος και της ουροδόχου κύστης.
Από την άλλη πλευρά, η BioNTech ανακοίνωσε τον Οκτώβριο ότι οι δοκιμές ενός εμβολίου mRNA για τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου δεν πέτυχαν έναν από τους στόχους που σχετίζονταν με την επιβίωση, υπενθυμίζοντας ότι η επιτυχία αυτών των θεραπειών δεν είναι δεδομένη.
Tony Hout: Η ιστορία ενός ασθενούς που έλαβε την πρωοποριακή θεραπεία
Ο Tony Hout, σήμερα 62 ετών, συμμετείχε στην κλινική δοκιμή το 2024, όταν ένα σημάδι στο αφτί του, που αιμορραγούσε περιστασιακά, αποδείχθηκε ότι ήταν μελάνωμα το οποίο είχε αρχίσει να εξαπλώνεται.
«Θέλω να είμαι σίγουρος ότι κάνω ό,τι μπορώ για να είμαι εδώ για την οικογένειά μου», λέει, σύμφωνα με το AP. Οι πρόσφατες εξετάσεις του έδειξαν ότι παραμένει χωρίς ενδείξεις καρκίνου.
Πηγές: AP, Washington Post, PubMed, PubMed, PubMed