Επιστήμονες εντόπισαν τον πρώτο μεταδοτικό καρκίνο σε ψάρι γλυκού νερού, καθώς διερευνούσαν μια μυστηριώδη έξαρση μαύρων όγκων σε καφέ γατόψαρα (brown bullhead catfish) που ζουν στη λίμνη Memphremagog, η οποία εκτείνεται στα σύνορα μεταξύ του Vermont και του Quebec. Τι διαπίστωσαν οι ερευνητές για το πώς μεταδίδεται η νόσος.
Μπορεί ο καρκίνος να μεταδοθεί; Ποια τα συμπεράσματα μελετών
Με βάση πρόσφατες μελέτες, ο καρκίνος ως επί το πλείστον δεν είναι μεταδοτικός. Δεν μπορεί κάποιος να «κολλήσει» καρκίνο μέσω της καθημερινής επαφής, όπως το φιλί, η αγκαλιά, η κοινή χρήση φαγητού, ο βήχας ή η σεξουαλική επαφή.
Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, ζωντανά καρκινικά κύτταρα μπορούν να μεταφερθούν, όμως αυτό απαιτεί εξαιρετικές βιολογικές συνθήκες και δεν θεωρείται φυσιολογικός τρόπος εξάπλωσης του καρκίνου.
Σύμφωνα με μελέτη του 2026, «Viral zoonosis and human cancer: further perspectives and considerations», οι συγγραφείς παρουσιάζουν πρόσθετα στοιχεία για τον ιό του όγκου του μαστού των ποντικών (mouse mammary tumor virus) και έναν συγγενικό ανθρώπινο βεταρετροϊό, υποστηρίζοντας ότι τα ευρήματα ενισχύουν τον πιθανό ρόλο τους ως αιτίες καρκίνου του μαστού στον άνθρωπο.
Σπάνιες εξαιρέσεις όπου ο καρκίνος μπορεί να μεταδοθεί περιλαμβάνουν:
- Μεταμόσχευση οργάνων: Ένας αδιάγνωστος καρκίνος σε δότη μπορεί σπάνια να μεταδοθεί στον λήπτη. Για τον λόγο αυτό οι δότες ελέγχονται σχολαστικά
- Από μητέρα σε έμβρυο: Έχουν καταγραφεί μόνο λίγες δεκάδες περιστατικά παγκοσμίως.
- Επαγγελματικά ατυχήματα: Εξαιρετικά σπάνια περιστατικά σε εργαστήρια ή χειρουργεία που περιλαμβάνουν άμεση εμφύτευση καρκινικών κυττάρων.
- Λοιμώξεις που προκαλούν καρκίνο: Ιοί όπως οι HPV, HBV, HCV και EBV, καθώς και το βακτήριο Helicobacter pylori, μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, όμως μεταδίδουν τη λοίμωξη και όχι τον ίδιο τον καρκίνο.
Καρκίνος και μικροβίωμα: Μελέτη αποκαλύπτει ότι κάποιοι όγκοι έχουν τα δικά τους μικρόβια
Οι επιστήμονες ανακάλυψαν τον πρώτο καρκίνο που μεταδίδεται από ψάρι σε ψάρι
Η ανακάλυψη, που δημοσιεύθηκε στο Nature, αποτελεί μόλις τον τέταρτο μεταδοτικό καρκίνο που έχει εντοπιστεί ποτέ και τον πρώτο γνωστό που προσβάλλει ψάρι. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η νόσος δεν εξαπλώνεται μέσω ιού ή βακτηρίου, αλλά μέσω ζωντανών καρκινικών κυττάρων που μετακινούνται απευθείας από το ένα ψάρι στο άλλο.
Μεταξύ 2012 και 2013, ψαράδες άρχισαν να αναφέρουν καφέ γατόψαρα με ασυνήθιστες μαύρες κηλίδες που κάλυπταν το σώμα τους. Οι εξετάσεις αποκάλυψαν αργότερα ότι το 23% έως 37% των ψαριών που εξετάστηκαν είχαν βλάβες μελάνωματος, ενώ οι όγκοι εμφανίζονταν μερικές φορές στα βράγχια, στα χείλη και ακόμη και στα μάτια.
«Μοιάζει με μαύρη πίσσα πάνω στο δέρμα – δεν είναι καθόλου όμορφο», δήλωσε ο βιολόγος Peter Emerson, σύμφωνα με το NPR. «Μπορείτε να καταλάβετε ότι δεν βοηθά το ψάρι, γιατί οι όγκοι βρίσκονται μέσα στο στόμα, στα πτερύγια».
Έκθεση-σοκ για τον καρκίνο: Τα νέα περιστατικά θα αυξηθούν κατά 67% έως το 2050
Είναι ένας διαφορετικός καρκίνος – Δεν προκαλείται από μόλυνση, είναι ο μολυσματικός παράγοντας
Αρχικά, οι ερευνητές αναζήτησαν γνωστές αιτίες, όπως η ρύπανση, οι ιοί και τα βακτήρια. Τα καφέ γατόψαρα είναι γνωστά ως είδος-δείκτης (sentinel species), επειδή συχνά εμφανίζουν όγκους όταν εκτίθενται σε μολυσμένα νερά, γεγονός που οδήγησε τους επιστήμονες να εξετάσουν αν υπεύθυνοι ήταν οι ρύποι ή μολυσματικοί μικροοργανισμοί.
Χρόνια ερευνών απέκλεισαν και τα δύο ενδεχόμενα. Η γενετική ανάλυση αποκάλυψε κάτι πολύ πιο ασυνήθιστο. Οι όγκοι είχαν την ίδια γενετική καταγωγή ανεξάρτητα από το ψάρι στο οποίο εντοπίζονταν. Αντί κάθε καρκίνος να αναπτύσσεται ανεξάρτητα, οι ίδιοι οι όγκοι ήταν ο μολυσματικός παράγοντας.
«Πρόκειται για έναν κλωνικό καρκίνο», δήλωσε στο Forbes η Julie Dragon, αναπληρώτρια καθηγήτρια Μικροβιολογίας και Μοριακής Γενετικής στο University of Vermont. «Δεν προκαλείται από βακτήριο ή ιό. Ο ίδιος ο μολυσματικός παράγοντας είναι ο καρκίνος και μετακινείται από ψάρι σε ψάρι».
Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η έξαρση πιθανότατα ξεκίνησε όταν ένα μόνο ψάρι εμφάνισε μελάνωμα και απελευθέρωσε ζωντανά καρκινικά κύτταρα στο νερό, επιτρέποντάς τους να εισβάλουν σε άλλα γατόψαρα και να δημιουργήσουν νέους όγκους.
Οι ερευνητές έχουν επίσης προτείνει ότι η νόσος ίσως εμφανίστηκε μετά τις σοβαρές πλημμύρες που προκάλεσε ο τυφώνας Irene το 2011, όταν η απορροή υποβάθμισε προσωρινά την ποιότητα του νερού στη λίμνη Memphremagog, αν και αυτό παραμένει υπόθεση και όχι επιβεβαιωμένη αιτία.
Μπορεί το μαλακτικό ρούχων να προκαλέσει καρκίνο; Η απάντηση των ειδικών
Εκτεταμένη η εξάπλωση – «Μοιάζει με πανώλη», δηλώνει ειδικός
Έως το 2017, οι έρευνες έδειξαν ότι η νόσος είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη λίμνη Memphremagog, η οποία εκτείνεται σε πάνω από 30 μίλια κατά μήκος των συνόρων ΗΠΑ και Καναδά. Παρά τη μεγάλη γεωγραφική εξάπλωσή της, ο καρκίνος παρουσιάζει ένα ασυνήθιστο μοτίβο.
Οι γενετικές αναλύσεις έχουν εντοπίσει τη νόσο σε πληθυσμούς καφέ γατόψαρων σε αρκετές πολιτείες των βορειοανατολικών ΗΠΑ και σε περιοχές του Καναδά, όπως Maine, New Hampshire, Massachusetts, Pennsylvania, New Brunswick και Nova Scotia. Ωστόσο, εμφανίζεται μόνο σε μικρό αριθμό λιμνών, παρότι το είδος είναι ευρέως διαδεδομένο.
«Φαίνεται ότι είναι διαδεδομένος, συμπεριλαμβανομένων των New Brunswick, Nova Scotia, Maine, New Hampshire, Massachusetts, Pennsylvania», δήλωσε ο Emerson, σύμφωνα με το Forbes. «Υπάρχουν ακόμη και περιστατικά στο Wisconsin και στη Νέα Υόρκη. Βρίσκονται παντού».
Μέσα στις μολυσμένες λίμνες, ωστόσο, η νόσος μπορεί να προσβάλει περίπου το ένα τρίτο του τοπικού πληθυσμού των γατόψαρων. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό το μοτίβο σημαίνει πως ο μεγαλύτερος περιορισμός του καρκίνου δεν είναι η μόλυνση των ψαριών όταν φτάσει σε μια λίμνη, αλλά η μετάβασή του σε νέα υδάτινα οικοσυστήματα.
Ορισμένοι επιστήμονες υποψιάζονται ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως η μεταφορά δολωμάτων ή νερού μεταξύ λιμνών, μπορεί να συμβάλλει στην εξάπλωσή του.
Οι όγκοι εμφανίζονται συνήθως στο δέρμα, μέσα στο στόμα και στα μουστάκια (barbels) που χρησιμοποιούν τα γατόψαρα για να εντοπίζουν την τροφή τους, επηρεάζοντας μερικές φορές τη σίτισή τους.
«Μοιάζει με πανώλη», δήλωσε ο Emerson, σύμφωνα με το Forbes.
Θα μπορούσαν να υπάρχουν κι άλλοι μεταδοτικοί καρκίνοι;
Μέχρι σήμερα, μεταδοτικοί καρκίνοι είχαν καταγραφεί μόνο σε σκύλους, διαβόλους της Τασμανίας και σε ορισμένα θαλάσσια οστρακοειδή. Η νέα ανακάλυψη οδήγησε τους επιστήμονες να επανεξετάσουν πόσο συχνοί μπορεί να είναι στην πραγματικότητα τέτοιοι καρκίνοι στη φύση.
«Αυτό το εύρημα ενισχύει την ιδέα ότι οι μεταδοτικοί καρκίνοι θα μπορούσαν να εμφανιστούν οπουδήποτε, ακόμη και στο δικό μας είδος», δήλωσε η Βρετανο-αυστραλή γενετικός και ερευνήτρια Elizabeth Murchison σύμφωνα με το The New York Times.
Άλλοι ειδικοί πιστεύουν ότι παρόμοιοι καρκίνοι μπορεί να έχουν περάσει απαρατήρητοι, επειδή λίγοι πληθυσμοί άγριας ζωής υποβάλλονται στις λεπτομερείς γενετικές αναλύσεις που απαιτούνται για την αναγνώρισή τους.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν ακόμη και φωτογραφίες που ανεβάζουν ψαράδες σε εφαρμογές αλιείας, ώστε να εντοπίζουν πιθανά περιστατικά σε ολόκληρη τη Βόρεια Αμερική.
Παρότι η ανακάλυψη εγείρει ερωτήματα σχετικά με τους μεταδοτικούς καρκίνους γενικότερα, εξακολουθούν να μην υπάρχουν στοιχεία ότι ο καρκίνος μπορεί να μεταδοθεί φυσικά μεταξύ ανθρώπων.
Η American Cancer Society εξακολουθεί να αναφέρει ότι οι ανθρώπινοι καρκίνοι δεν είναι μεταδοτικοί υπό φυσιολογικές συνθήκες και η έως τώρα έρευνα παρέχει ελάχιστα στοιχεία που να δείχνουν το αντίθετο.
Πηγές: NewsNation, Nature, Forbes, Nature, PMC, PMC, PMC, PMC, PMC