Ακόμη και πολύ χαμηλή έκθεση σε BPA πριν από τη γέννηση μπορεί να προκαλέσει μόνιμες αλλαγές στις ορμόνες, τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα και να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών αργότερα στη ζωή, με διαφορετικές επιδράσεις σε γυναίκες και άνδρες. Παρά τις απαγορεύσεις σε ορισμένα προϊόντα, το BPA εξακολουθεί να υπάρχει ευρέως στις συσκευασίες τροφίμων, ενώ ολοένα και περισσότερα στοιχεία συνδέουν την καθημερινή έκθεση με σοβαρές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία.
Εμμηνόπαυση: Ποιες θεραπείες ανακουφίζουν τα συμπτώματα και πότε χρειάζονται ορμόνες
Η προγεννητική έκθεση σε BPA μπορεί να επηρεάσει την υγεία και να αυξήσει τον κίνδυνο για ασθένειες αργότερα στη ζωή
Ακόμη και πολύ χαμηλή έκθεση στη δισφαινόλη Α (BPA) πριν από τη γέννηση μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία. Έρευνα δείχνει ότι η προγεννητική έκθεση σe BPA μπορεί να αλλάξει μόνιμα τον τρόπο λειτουργίας των γονιδίων στην ενήλικη ζωή, με διαφορετικές επιδράσεις σε γυναίκες και άνδρες, επηρεάζοντας τον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα και τον κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών.
Οι αλλαγές αυτές συνδέθηκαν με μετατόπιση των γυναικών προς μια βιολογική κατάσταση που μοιάζει με καρκίνο και των ανδρών προς το μεταβολικό σύνδρομο, μια κατάσταση που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη και καρδιακών παθήσεων, γεγονός που προκαλεί ανησυχία, δεδομένου ότι το BPA εξακολουθεί να βρίσκεται σε ορισμένες συσκευασίες τροφίμων και είναι παρούσα σε πολλούς ανθρώπους σε επίπεδα που θεωρούνται μη ασφαλή.
Τι είναι η δισφαινόλη Α και πώς επηρεάζει την υγεία των ανθρώπων;
Η δισφαινόλη Α (BPA) είναι μια συνθετική χημική ουσία που χρησιμοποιείται ευρέως στα πλαστικά και στις συσκευασίες τροφίμων. Επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι μπορεί να παρεμβαίνει στις ορμόνες του σώματος και ότι η μακροχρόνια έκθεση έχει συνδεθεί με επιδράσεις στην αναπαραγωγή, την ανάπτυξη του εγκεφάλου, τον μεταβολισμό και τη γενικότερη υγεία. Επειδή το BPA είναι διαδεδομένο σε καθημερινά προϊόντα, οι περισσότεροι εκτίθενται σε αυτήν σε τακτική βάση.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο Bisphenol A and its replacement chemicals as endocrine disruptors and obesogens, το BPA περιγράφεται ως ενδοκρινικός διαταράκτης που μπορεί να παρεμβαίνει στη σηματοδότηση των ορμονών που εμπλέκονται στον μεταβολισμό. Η μελέτη αναφέρει ότι στοιχεία από πειραματικές και επιδημιολογικές έρευνες συνδέουν την έκθεση στη BPA με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας και σχετικών μεταβολικών διαταραχών, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και οι καρδιαγγειακές παθήσεις.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι:
- Το BPA μπορεί να δρα ως ενδοκρινικός διαταράκτης, δηλαδή να μιμείται ή να μπλοκάρει φυσικές ορμόνες όπως τα οιστρογόνα και να παρεμβαίνει στη φυσιολογική ορμονική ισορροπία.
- Μελέτες σε ανθρώπους συνδέουν την έκθεση σε BPA με προβλήματα αναπαραγωγικής υγείας, συμπεριλαμβανομένης της μειωμένης ποιότητας σπέρματος στους άνδρες και ορμονικών διαταραχών στις γυναίκες.
- Έρευνες δείχνουν ότι η έκθεση σε BPA κατά την εγκυμοσύνη μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη συμπεριφορά αργότερα στη ζωή.
- Το BPA έχει συσχετιστεί με μεταβολικές παθήσεις όπως η παχυσαρκία, η αντίσταση στην ινσουλίνη και οι καρδιαγγειακές παθήσεις.
- Μακροχρόνιες μελέτες δείχνουν ότι υψηλότερα επίπεδα BPA συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία, υποδεικνύοντας ευρύτερες επιπτώσεις στην υγεία.
- Το BPA βρίσκεται στους περισσότερους ανθρώπους παγκοσμίως, κυρίως λόγω έκθεσης μέσω τροφίμων, ποτών, αέρα, σκόνης και επαφής με το δέρμα.
Οι γυναίκες φαίνεται να αποκτούν αρρενωπά χαρακτηριστικά και οι άνδρες θηλυπρεπή, σύμφωνα με τη μελέτη
Σε αυτή τη μελέτη, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στο πώς επηρεάζει το BPA το σώμα κατά το εμβρυϊκό στάδιο ποντικιών. Σε έγκυους αρουραίους δόθηκε πόσιμο νερό που περιείχε BPA. Οι ερευνητές εξέτασαν δύο επίπεδα έκθεσης, ένα που αντιστοιχούσε στη συνήθη ημερήσια έκθεση των ανθρώπων (0,5 μικρογραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα) και μια υψηλότερη δόση που θεωρούνταν ασφαλής το 2015 (50 μικρογραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα). Όταν οι απόγονοι έφτασαν στην ενήλικη ζωή, η ομάδα εξέτασε τη γονιδιακή έκφραση στον μυελό των οστών καθώς και βιολογικούς δείκτες στο αίμα για να αξιολογήσει τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις.
«Είδαμε μακροχρόνιες επιδράσεις στους ενήλικους αρουραίους», λέει ο Thomas Lind, πρώτος συγγραφέας της μελέτης, σύμφωνα με το SciTech Daily. «Ακόμη και πολύ χαμηλές δόσεις άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο εκφράζονταν τα γονίδια. Οι γυναίκες αρρενοποιήθηκαν και οι άνδρες θηλυκοποιήθηκαν. Και τα δύο φύλα εμφάνισαν μεταβολικές αλλαγές – οι γυναίκες προχώρησαν προς μια κατάσταση που μοιάζει με καρκίνο, ενώ οι άνδρες έδειξαν σημάδια εξέλιξης προς το μεταβολικό σύνδρομο, το οποίο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο διαβήτη και καρδιακών παθήσεων».
Ενισχύεται η σύνδεση μεταξύ BPA και Συνδρόμου Πολυκυστικών Ωοθηκών (ΣΠΩ)
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα. Η δραστηριότητα ορισμένων ανοσοκυττάρων, των Τ κυττάρων, αυξήθηκε στους άνδρες αλλά μειώθηκε στις γυναίκες. Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει όσα έχουν δείξει προηγούμενες μελέτες, δηλαδή ότι αυτά τα ανοσοκύτταρα εμπλέκονται στις αλλαγές που προκαλούνται από την έκθεση στη δισφαινόλη Α.
Η ανάλυση των δεικτών αίματος έδειξε αρκετές αλλαγές που εξαρτώνται από το φύλο. Στους άνδρες παρατηρήθηκε διαταραγμένο λιπιδαιμικό προφίλ, με ενδείξεις αυξημένου μεταβολισμού και υπερδραστηριότητας που σχετίζεται με τον θυρεοειδή. Στις γυναίκες καταγράφηκαν μειωμένα επίπεδα γλυκόζης, αυξημένα επίπεδα ινσουλίνης και ενδείξεις αυξημένης δράσης της τεστοστερόνης, ένα πρότυπο που θυμίζει το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS).
«Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν επίσης προηγούμενες μελέτες σε ανθρώπους, όπου γυναίκες με ΣΠΩ έχουν εμφανίσει υψηλότερα επίπεδα δισφαινόλης Α στο αίμα, τα οποία συσχετίζονται με αυξημένη επίδραση των ανδρικών ορμονών. Αυτό ενισχύει τα ευρήματα άλλων μελετών που συνδέουν την έκθεση στη δισφαινόλη Α με τη μείωση της γονιμότητας στις γυναίκες», λέει ο Lind.
Οι ερευνητές καλούν για πιο αυστηρή ρύθμιση
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η μείωση της χρήσης του BPA στις συσκευασίες τροφίμων θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόληψη κινδύνων για την υγεία. «Η μελέτη δείχνει ότι ακόμη και πολύ μικρές ποσότητες δισφαινόλης Α μπορούν να επηρεάσουν την υγεία αργότερα στη ζωή. Αν και τα αποτελέσματα βασίζονται σε πειραματικά δεδομένα, υποστηρίζουν την απόφαση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων να μειώσει δραστικά την ανεκτή ημερήσια πρόσληψη της ουσίας κατά 20.000 φορές, στα 0,2 νανογραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα».
Πηγές: SciTech Daily, Communications Medicine, SN Link, PMC, ScienceDirect, JAMA Network Open, European Environment Agency, ScienceDirect