Η αχαλασία είναι μια σπάνια διαταραχή της κατάποσης που επηρεάζει τον οισοφάγο, τον σωλήνα που μεταφέρει τις τροφές και τα υγρά από το στόμα στο στομάχι. Όταν τα νεύρα του οισοφάγου υποστούν βλάβη, οι μύες του δεν μπορούν να μετακινήσουν σωστά την τροφή, με αποτέλεσμα αυτή να συσσωρεύεται στον οισοφάγο και μερικές φορές να επιστρέφει στο στόμα με πικρή γεύση.
Φούσκωμα, πόνος και ναυτία; Πότε σχετίζονται με το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού
Τι είναι η αχαλασία; Ποιες είναι οι αιτίες της και ποια τα συμπτώματά της;
Αν και η αχαλασία μερικές φορές συγχέεται με τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (GERD), η προέλευση του υλικού που επανέρχεται είναι διαφορετική.
Παρότι δεν υπάρχει θεραπεία και οι κατεστραμμένοι μύες δεν μπορούν να επανέλθουν στη φυσιολογική λειτουργία τους, τα συμπτώματα μπορούν συχνά να αντιμετωπιστούν με ενδοσκοπικές επεμβάσεις, ελάχιστα επεμβατικές θεραπείες ή χειρουργική επέμβαση.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου της αχαλασίας
Η αχαλασία θεωρείται γενικά επίκτητη νόσος και όχι συγγενής πάθηση. Αν και η συγγενής αχαλασία μπορεί να εμφανιστεί, είναι εξαιρετικά σπάνια και συνήθως συνδέεται με συγκεκριμένα γενετικά σύνδρομα ή με εκδηλώσεις στην παιδική ηλικία.
Η τρέχουσα έρευνα υποστηρίζει την άποψη ότι η αχαλασία αναπτύσσεται με την πάροδο του χρόνου και επηρεάζεται από έναν συνδυασμό νευρολογικών, ανοσολογικών, γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Καρκίνος του στομάχου: Τα 9 διακριτικά συμπτώματα που πολλοί αγνοούν
Αίτια της αχαλασίας περιλαμβάνουν:
- Η βλάβη στα ανασταλτικά νεύρα του οισοφάγου αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα της αχαλασίας και οδηγεί σε διαταραχή της κατάποσης, σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο Idiopathic achalasia: unraveling the etiology and pathogenesis of an inflammatory disease.
- Μια ιογενής λοίμωξη μπορεί να πυροδοτήσει μια μη φυσιολογική ανοσολογική απόκριση σε άτομα με γενετική προδιάθεση, συμβάλλοντας ενδεχομένως στην ανάπτυξη της νόσου.
- Η αυτοάνοση προδιάθεση και ορισμένες γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα έχουν συσχετιστεί με την αχαλασία, αν και δεν έχει αποδειχθεί άμεση αιτιώδης σχέση.
- Συμπτώματα παρόμοια με αυτά της αχαλασίας μπορούν επίσης να εμφανιστούν στη νόσο Chagas, σε κακοήθειες (ψευδοαχαλασία) και σε ορισμένες νευροεκφυλιστικές διαταραχές.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα της αχαλασίας εμφανίζονται συνήθως σταδιακά και επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Δυσκολία στην κατάποση, γνωστή ως δυσφαγία, η οποία μπορεί να δημιουργεί την αίσθηση ότι η τροφή ή το ποτό έχει κολλήσει στον λαιμό.
- Επιστροφή της καταποθείσας τροφής ή του σάλιου στον λαιμό.
- Καούρα.
- Ρέψιμο.
- Πόνο στο στήθος που εμφανίζεται και υποχωρεί.
- Βήχα κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Πνευμονία λόγω εισρόφησης τροφής στους πνεύμονες.
- Απώλεια βάρους.
- Έμετο.
Λιπαρές τροφές και χοληστερίνη στο Πασχαλινό τραπέζι: Τι να προσέξετε
Θεραπεία
Η θεραπεία της αχαλασίας στοχεύει στη χαλάρωση ή τη διεύρυνση του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα, της μυϊκής βαλβίδας μεταξύ του οισοφάγου και του στομάχου. Αυτό βοηθά τις τροφές και τα υγρά να περνούν ευκολότερα στο στομάχι.
Η καταλληλότερη θεραπεία εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων της ηλικίας του ατόμου, της γενικής κατάστασης της υγείας του και της σοβαρότητας της πάθησης.
Μη χειρουργικές θεραπείες
Αρκετές μη χειρουργικές επιλογές μπορούν να βοηθήσουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων:
- Πνευματική διαστολή: Αυτή η εξωνοσοκομειακή διαδικασία περιλαμβάνει την εισαγωγή ενός μπαλονιού στον κατώτερο οισοφαγικό σφιγκτήρα και τη διόγκωσή του ώστε να διευρυνθεί το άνοιγμα. Η θεραπεία μπορεί να χρειαστεί να επαναληφθεί εάν ο σφιγκτήρας στενέψει ξανά. Σχεδόν το ένα τρίτο των ασθενών χρειάζεται νέα επέμβαση μέσα σε πέντε χρόνια. Συνήθως απαιτείται καταστολή.
- Ενέσεις botox: Η οναμποτουλινοτοξίνη Α μπορεί να εγχυθεί απευθείας στον οισοφαγικό σφιγκτήρα κατά τη διάρκεια ενδοσκόπησης, ώστε να χαλαρώσει ο μυς. Τα αποτελέσματα είναι προσωρινά και συνήθως διαρκούν λιγότερο από έξι μήνες, επομένως μπορεί να απαιτούνται επαναλαμβανόμενες ενέσεις. Το Botox συνιστάται κυρίως για άτομα που δεν είναι κατάλληλοι υποψήφιοι για διαστολή ή χειρουργική επέμβαση λόγω ηλικίας ή άλλων προβλημάτων υγείας.
- Φάρμακα: Φάρμακα που χαλαρώνουν τους μύες, όπως η νιτρογλυκερίνη ή η νιφεδιπίνη, μπορούν να λαμβάνονται πριν από τα γεύματα. Ωστόσο, αυτά τα φάρμακα γενικά προσφέρουν περιορισμένο όφελος και μπορεί να προκαλέσουν σημαντικές παρενέργειες. Συνήθως εξετάζονται μόνο όταν άλλες θεραπευτικές επιλογές δεν είναι κατάλληλες.
Γαστρικός δακτύλιος: Γιατί συνιστάται προγραμματισμένη αφαίρεση πριν εμφανιστούν επιπλοκές
Χειρουργικές θεραπείες
Η χειρουργική επέμβαση μπορεί να προσφέρει πιο μακροχρόνια ανακούφιση των συμπτωμάτων σε πολλούς ασθενείς.
- Μυοτομή Heller: Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει τη διατομή του μυός στο κατώτερο άκρο του οισοφαγικού σφιγκτήρα, διευκολύνοντας τη διέλευση της τροφής στο στομάχι. Συχνά πραγματοποιείται με ελάχιστα επεμβατική λαπαροσκοπική τεχνική. Επειδή ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν στη συνέχεια γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (GERD), οι χειρουργοί μπορεί επίσης να πραγματοποιήσουν θολοπλαστική, κατά την οποία τμήμα του στομάχου τυλίγεται γύρω από το κατώτερο τμήμα του οισοφάγου για να βοηθήσει στην πρόληψη της παλινδρόμησης οξέος.
- Διαστοματική ενδοσκοπική μυοτομή (POEM): Σε αυτή την ελάχιστα επεμβατική διαδικασία, ένα ενδοσκόπιο εισάγεται μέσω του στόματος στον οισοφάγο. Ο χειρουργός δημιουργεί μια τομή στην εσωτερική επένδυση του οισοφάγου και διατέμνει τον μυ του σφιγκτήρα, παρόμοια με τη μυοτομή Heller. Ορισμένοι ασθενείς μπορεί αργότερα να εμφανίσουν GERD και να χρειαστούν φαρμακευτική αγωγή ή επιπλέον θεραπεία κατά της παλινδρόμησης.
Πηγές: Mayo Clinic, OUP, PMC, MDPI, Karger