Ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Journal of Psychopharmacology δείχνει ότι οι διαγνώσεις ΔΕΠΥ και οι συνταγογραφήσεις έχουν αυξηθεί παγκοσμίως σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, μεταξύ 2000 και 2018. Ωστόσο μία ομάδα παρουσίασε 20 φορές περισσότερες διαγνώσεις και 50 φορές περισσότερες συνταγογραφήσεις. Ποιες οι πιθανές αιτίες, σύμφωνα με ειδικούς.
Πώς θα καταλάβουμε αν ένας ενήλικας έχει ΔΕΠΥ και δεν το γνωρίζει; Τα 8 σιωπηρά συμπτώματα
Αυξανόμενες διαγνώσεις και συνταγογραφήσεις ΔΕΠΥ παγκοσμίως – Νέα μελέτη επιχειρεί να εξηγήσει το γιατί
Ενώ τα παιδιά παρουσίασαν τη μεγαλύτερη συνολική αύξηση στις διαγνώσεις, και οι ενήλικες είδαν ξεκάθαρες αυξήσεις. Για παράδειγμα, οι άνδρες στο Ηνωμένο Βασίλειο ηλικίας 18–29 ετών είχαν περίπου 20 φορές αύξηση στις διαγνώσεις και σχεδόν 50 φορές αύξηση στις συνταγογραφήσεις.
Επιπλέον, ενώ στις διαγνώσεις παιδιών και εφήβων υπερισχύουν τα αγόρια με αναλογία 4:1, στους ενήλικες η αναλογία πλησιάζει το 1:1, εν μέρει λόγω καλύτερης αναγνώρισης της ΔΕΠΥ σε ομάδες που προηγουμένως υποδιαγιγνώσκονταν, όπως τα κορίτσια και οι ενήλικες.
Αντίστοιχα, οι συνταγογραφήσεις διεγερτικών του κεντρικού νευρικού συστήματος —της κύριας θεραπείας για την ΔΕΠΥ— έχουν αυξηθεί στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Ασία, με την Αγγλία να καταγράφει αύξηση 32% στις συνταγογραφήσεις ενηλίκων (2021–22) και 12% στα παιδιά (2022–23), σηματοδοτώντας την πρώτη φορά από τότε που ξεκίνησαν τα αρχεία το 2015 που περισσότεροι ενήλικες έλαβαν αυτές τις φαρμακευτικές αγωγές σε σχέση με τα παιδιά.
Floordrobe: Το απροσδόκητο σημάδι του ADHD που εμφανίζεται όταν τακτοποιείτε τα ρούχα σας
Παράγοντες κινδύνου και αίτια της ΔΕΠΥ
Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2025 με τίτλο «Attention-deficit/hyperactivity disorder: insights, advances and challenges in research and practice», άγνωστοι γενετικοί, περιβαλλοντικοί και βιολογικοί παράγοντες διαταράσσουν τους νευροδιαβιβαστές, οδηγώντας σε συνδυασμούς φαρμάκων για τη διαχείριση των δια βίου επιπτώσεων.
Άλλες πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν ότι η ΔΕΠΥ είναι μια σύνθετη νευροαναπτυξιακή κατάσταση που προκύπτει από την αλληλεπίδραση γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Βασικοί παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:
- Γενετική: Ο ισχυρότερος παράγοντας, με πρόσφατες μελέτες στο Nature Genetics να εντοπίζουν 39 γονιδιακές θέσεις κινδύνου και σπάνιες γενετικές παραλλαγές υψηλού κινδύνου που επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου.
- Πρόωρος τοκετός: Ισχυρά συνδεδεμένος με αυξημένο κίνδυνο (OR 2,76), ιδιαίτερα σε εξαιρετικά πρόωρα βρέφη.
- Διαβήτης της μητέρας: Μετα-αναλύσεις δείχνουν αυξημένο κίνδυνο από τον διαβήτη κύησης, τον τύπου 1 και τον τύπου 2.
- Παράγοντες κύησης: Η προεκλαμψία, το βάρος πριν την εγκυμοσύνη και μικρές επιπλοκές του εμβρύου παρουσιάζουν ήπιες συσχετίσεις.
- Περιβαλλοντικές εκθέσεις: Η ατμοσφαιρική ρύπανση και τα βαρέα μέταλλα δείχνουν αναδυόμενο συνδεδεμένο κίνδυνο, αν και τα στοιχεία παραμένουν συσχετιστικά.
- Κάπνισμα της μητέρας: Συνδέεται με ΔΕΠΥ, αν και η γενετική παρεμβολή εξηγεί μεγάλο μέρος αυτής της σχέσης.
Τα στυλ ανατροφής δεν προκαλούν ΔΕΠΥ. Τα πρωταρχικά στοιχεία υπογραμμίζουν τη γενετική προδιάθεση που αλληλεπιδρά με πρώιμες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Αυτισμός και ΔΕΠΥ: Το μέγεθος των οπισθίων μπορεί να είναι κρυφό σημάδι, λένε επιστήμονες
Γιατί αυξάνονται οι διαγνώσεις και οι συνταγογραφήσεις
Αρκετοί βασικοί παράγοντες εξηγούν την άνοδο στις διαγνώσεις και τις συνταγογραφήσεις ΔΕΠΥ:
- η αυξανόμενη ευαισθητοποίηση του κοινού,
- η καλύτερη κατανόηση των συμπτωμάτων από τους γιατρούς και
- η διαθεσιμότητα νέων, βελτιωμένων φαρμάκων.
Μεγάλο ρόλο παίζει επίσης η αυξημένη αναγνώριση του τρόπου με τον οποίο εκδηλώνεται η ΔΕΠΥ σε ομάδες που μέχρι πρότινος παραβλέπονταν — όπως γυναίκες, κορίτσια και άτομα κυρίως που εμφανίζουν κυρίως απροσεξία.
Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που χρειάζονται προσεκτική εξέταση. Μια κεντρική συζήτηση αφορά την πιθανή υπερδιάγνωση, την υπερσυνταγογράφηση και το κατά πόσο οι δυσκολίες συγκέντρωσης υπερ-ιατρικοποιούνται, αν και κάποιοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία υπερδιάγνωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ευρύτερες πολιτισμικές, οικονομικές, κοινωνικές και τεχνολογικές πιέσεις σε ένα παγκοσμίως ανταγωνιστικό περιβάλλον μπορεί επίσης να επηρεάζουν τα ποσοστά διάγνωσης και τις επιλογές θεραπείας.
Τι μπορεί να σημαίνουν αυτά τα στοιχεία μελλοντικά
Τα αυξανόμενα ποσοστά αντανακλούν μια σύνθετη κατάσταση. Πραγματικές βελτιώσεις στην αναγνώριση μιας διαταραχής που ιστορικά παραβλεπόταν στους ενήλικες, παράλληλα με πιθανή υπερ-αναγνώριση.
Τελικά, η ΔΕΠΥ αναγνωρίζεται πλέον ως μια δια βίου νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και όχι απλώς μια κατάσταση που σχετίζεται αποκλειστικά με παιδιά.
Καθώς αυξάνεται η ευαισθητοποίηση, η βασική πρόκληση είναι να διατηρηθούν οι περιορισμένοι πόροι των οργανισμών υγείας, εξασφαλίζοντας παράλληλα πρόσβαση σε όσους πραγματικά τη χρειάζονται.
Επειδή οι γιατροί βασίζονται προς το παρόν σε αυτοαναφερόμενα συμπτώματα, μια πιθανή λύση βρίσκεται στην ανακάλυψη βιοδεικτών για την ΔΕΠΥ — αντικειμενικά μετρήσιμων δεικτών που εντοπίζονται σε εγκεφαλικές υπογραφές.
Εκτόξευση των διαγνώσεων ΔΕΠΥ: Τι δείχνουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα
Οι βιοδείκτες θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ακρίβεια της διάγνωσης, βοηθώντας ώστε όσοι έχουν ΔΕΠΥ να λαμβάνουν υποστήριξη νωρίτερα.
Πηγές: Conversation, SageJournals, Nature, PubMed, PubMed, PubMed, PubMed, PubMed, PubMed, PMC