Μια μικρή μελέτη εντόπισε διαφορετικά χημικά «αποτυπώματα» στον αφαλό ανθρώπων με Πάρκινσον, ήπια γνωστική διαταραχή και COVID-19 – όμως οι ερευνητές προειδοποιούν ότι τα ευρήματα είναι ακόμη προκαταρκτικά.
Μελέτη-σοκ: Το να μένετε κοντά σε στεγνοκαθαριστήρια μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για Πάρκινσον
Ένα απρόσμενο σημείο του σώματος στο μικροσκόπιο
Ο αφαλός μπορεί να λειτουργεί ως φυσική «δεξαμενή» για νεκρά κύτταρα του δέρματος, σμήγμα, ιδρώτα και βακτήρια. Όλα αυτά τα στοιχεία συγκεντρώνονται στην κοιλότητα και μπορούν να δημιουργήσουν ένα χαρακτηριστικό μείγμα οσμών.
Τώρα, οι επιστήμονες εξετάζουν εάν αυτή η μυρωδιά μπορεί να περιέχει πληροφορίες για την κατάσταση της ανθρώπινης υγείας.
Σε μια μικρή μελέτη οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα χημικά προφίλ που συλλέχθηκαν από τον αφαλό μπορούσαν να διαφοροποιήσουν ομάδες υγιών ανθρώπων από ανθρώπους με νόσο του Πάρκινσον, ήπια γνωστική διαταραχή ή COVID-19.
Η μελέτη περιλάμβανε μόλις 24 άτομα. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματά της δείχνουν ότι το περίπλοκο χημικό μείγμα που απελευθερώνει το ανθρώπινο σώμα μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο περαιτέρω έρευνας για μη επεμβατικές διαγνωστικές μεθόδους.
Ο θόρυβος από την κυκλοφορία των αυτοκινήτων αυξάνει τον κίνδυνο για Πάρκινσον, σύμφωνα με μελέτη
Οι οσμές του σώματος μπορεί να περιέχουν πληροφορίες
«Το σώμα εκπέμπει ορισμένες οσμές – από το σμήγμα του δέρματος ή τον ιδρώτα – οι οποίες λειτουργούν ως πρώιμα διαγνωστικά προειδοποιητικά σημάδια», γράφει η ερευνητική ομάδα, στην οποία συμμετέχει ο επιστήμονας αισθητήρων Thorsten Graunke από το Fraunhofer Institute for Integrated Circuits IIS στη Γερμανία.
Το ανθρώπινο σώμα απελευθερώνει συνεχώς πτητικές οργανικές ενώσεις, γνωστές ως VOCs. Πρόκειται για μικρά μόρια που περιέχουν άνθρακα και μπορούν να εξατμιστούν εύκολα όταν έρθουν σε επαφή με τον αέρα.
Οι ενώσεις αυτές μπορούν να περάσουν στο περιβάλλον μέσω του ιδρώτα, της αναπνοής, των ούρων, του σάλιου και των ελαίων του δέρματος, στο πλαίσιο των φυσιολογικών μεταβολικών διεργασιών.
Ωστόσο, το χημικό προφίλ τους δεν είναι ίδιο σε όλους. Η διατροφή ή η λήψη φαρμάκων μπορεί να επηρεάσει τη μυρωδιά του ιδρώτα, της αναπνοής ή των ούρων.
Ανάλογες αλλαγές μπορούν να συνδέονται και με ασθένειες, αφήνοντας διαφορετικό χημικό «αποτύπωμα» στην ανθρώπινη οσμή.
Το σημάδι στο γράψιμο που μπορεί να αποκαλύπτει άνοια ή Πάρκινσον
Η περίπτωση της νόσου Πάρκινσον
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αφορά τη νόσο Πάρκινσον. Η Joy Milne είχε γίνει γνωστή επειδή μπορούσε να αντιληφθεί την πάθηση μέσω της όσφρησης.
Χρόνια πριν διαγνωστεί ο σύζυγός της, είχε παρατηρήσει πάνω του μια παράξενη, μυώδη οσμή.
Το περιστατικό αυτό οδήγησε σε ένα ευρύτερο ερώτημα: θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα επιστημονικό εργαλείο που θα ανιχνεύει με αξιοπιστία τις οσμές που συνδέονται με συγκεκριμένες ασθένειες και θα βοηθά στη διάγνωσή τους;
Πώς «διάβασαν» οι ερευνητές τη μυρωδιά
Για να διερευνήσουν το ερώτημα, ο Graunke και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν μια τεχνική ανάλυσης αερίων που ονομάζεται φωτοακουστική φασματοσκοπία με βάση λέιζερ.
Παράλληλα, επέλεξαν τρία σημεία του σώματος που θεωρούν ότι είναι κατάλληλα για τη συλλογή δειγμάτων.
«Τα δείγματα με στυλεό από το πρόσθιο τμήμα της ρινικής κοιλότητας, από τον ομφαλό και από την κόγχη του αυτιού είναι λιγότερο εκτεθειμένα σε άρωμα, σαπούνι και άλλους παράγοντες», εξηγούν οι ερευνητές.
Όπως σημειώνουν, τα σημεία αυτά αποτελούν «μια εύκολα προσβάσιμη πηγή του πτητικού οργανικού προφίλ της ανθρώπινης σωματικής οσμής».
Στη μελέτη συμμετείχαν έξι άνθρωποι με Πάρκινσον, έξι με ήπια γνωστική διαταραχή, έξι με COVID-19 και έξι υγιείς συμμετέχοντες που αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου.
Από κάθε άτομο οι ερευνητές πήραν δείγματα από τρία σημεία: το εσωτερικό της μύτης, την περιοχή γύρω από την κόγχη του αυτιού και τον αφαλό.
Η συλλογή κάθε δείγματος διήρκεσε περίπου 10 δευτερόλεπτα και έγινε με αποστειρωμένο βαμβακοφόρο στυλεό. Στη συνέχεια, τα δείγματα σφραγίστηκαν και καταψύχθηκαν μέχρι να αναλυθούν.
Το «δακτυλικό αποτύπωμα» κάθε δείγματος
Οι ερευνητές τοποθέτησαν τους στυλεούς σε ειδική βάση και διοχέτευσαν πάνω τους εξαιρετικά καθαρό συνθετικό αέρα.
Με αυτόν τον τρόπο, οι πτητικές οργανικές ενώσεις μεταφέρονταν στον αέρα πάνω από τον στυλεό και στη συνέχεια οδηγούνταν στο φασματόμετρο.
Η διαδικασία βασίστηκε στην απορρόφηση υπέρυθρου φωτός από τις VOCs. Η απορροφούμενη ενέργεια θερμαίνει το αέριο γύρω από τα μόρια και προκαλεί διαστολή, δημιουργώντας μικροσκοπικά κύματα πίεσης.
Ένας εξαιρετικά ευαίσθητος ανιχνευτής καταγράφει αυτά τα κύματα.
Επειδή διαφορετικά μόρια απορροφούν το υπέρυθρο φως με διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικά μήκη κύματος, οι ερευνητές μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα φασματικό «δακτυλικό αποτύπωμα» για κάθε δείγμα.
Στη συνέχεια χρησιμοποίησαν ανάλυση κύριων συνιστωσών, μια στατιστική μέθοδο που τους επέτρεψε να αναζητήσουν κοινά μοτίβα στα αποτυπώματα των συμμετεχόντων.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα δείγματα από ανθρώπους με την ίδια πάθηση παρουσίαζαν τάση να μοιάζουν μεταξύ τους.
Τι αποκάλυψαν τα δείγματα από τον αφαλό
Οι πιο εμφανείς διαφοροποιήσεις προέκυψαν από τα δείγματα της μύτης και του αφαλού.
Ιδιαίτερα στον αφαλό, τα δείγματα δημιούργησαν ξεχωριστά μοτίβα μεταξύ των ομάδων. Ο μεγαλύτερος διαχωρισμός παρατηρήθηκε μεταξύ των υγιών συμμετεχόντων και εκείνων με ήπια γνωστική διαταραχή.
Τα δείγματα από τους συμμετέχοντες με Πάρκινσον και COVID-19 βρέθηκαν ανάμεσα στις δύο αυτές ομάδες, παρουσιάζοντας και κάποια επικάλυψη.
Οι ερευνητές θέλησαν στη συνέχεια να εξετάσουν εάν το συγκεκριμένο μοτίβο θα παρέμενε σταθερό και σε διαφορετικό χρόνο.
Δύο εβδομάδες μετά τις αρχικές μετρήσεις, πήραν δείγματα από τρία ακόμη άτομα με Πάρκινσον. Όταν τα πρόσθεσαν στην ανάλυση, τα δείγματα ομαδοποιήθηκαν μαζί με την αρχική ομάδα Πάρκινσον.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι το εύρημα είναι προκαταρκτικό, καθώς αφορούσε μόλις τρία άτομα.
Ωστόσο, η ομαδοποίηση των νέων δειγμάτων μαζί με εκείνα της αρχικής ομάδας αποτελεί ένδειξη ότι το μοτίβο δεν οφειλόταν απλώς σε χαρακτηριστικά συγκεκριμένων ανθρώπων ή στη συγκεκριμένη ημέρα κατά την οποία είχαν ληφθεί τα πρώτα δείγματα.
Η σύνδεση της σωματικής οσμής με το Πάρκινσον έχει εξεταστεί και σε άλλη μελέτη. Έρευνα του 2025 ανέλυσε τις πτητικές ενώσεις του σμήγματος σε 46 ανθρώπους με Parkinson, 28 υγιείς και 9 με απομονωμένη διαταραχή συμπεριφοράς ύπνου REM. Οι ερευνητές εντόπισαν 55 χαρακτηριστικά που διαφοροποιούσαν τις ομάδες, ενώ στα άτομα με τη διαταραχή ύπνου οι τιμές συχνά βρίσκονταν ανάμεσα σε εκείνες των ασθενών και των υγιών. Από τρία δείγματα της συγκεκριμένης ομάδας, δύο άτομα που ταξινομήθηκαν ως Parkinson εμφάνισαν αργότερα σημάδια της νόσου.
Ο εξοπλισμός μπορεί να φτιαχτεί με απλό τρόπο για να γίνει διαθέσιμος
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας αφορά τον ίδιο τον εξοπλισμό.
Αρχικά, οι επιστήμονες σάρωσαν ένα μεγάλο εύρος υπέρυθρων μηκών κύματος. Όταν όμως αναζήτησαν ποια από αυτά παρείχαν τις πιο χρήσιμες πληροφορίες, διαπίστωσαν ότι πέντε μεμονωμένα μήκη κύματος ήταν αρκετά για να διαχωρίσουν τις ομάδες σχεδόν εξίσου αποτελεσματικά με το πιο χρήσιμο τμήμα ολόκληρου του φάσματος.
Αυτό θα μπορούσε να έχει πρακτική σημασία για μελλοντικές συσκευές.
Ο εξοπλισμός θα μπορούσε να σχεδιαστεί ώστε να είναι μικρότερος, λιγότερο ογκώδης και φθηνότερος σε σχέση με την πλήρη συσκευή που χρησιμοποιήθηκε στο αρχικό πείραμα.
Πάρκινσον: Ο χορός μπορεί να καθυστερήσει την εξέλιξη της νόσου – Πόσα λεπτά αρκούν
Τα σημεία που προβληματίζουν τους επιστήμονες
Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, η μελέτη έχει σημαντικούς περιορισμούς.
Ο σημαντικότερος είναι ο πολύ μικρός αριθμός συμμετεχόντων. Για μια μελέτη απόδειξης της αρχής μπορεί να είναι επαρκής, όμως δεν επιτρέπει σε αυτό το στάδιο να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με το εάν η μυρωδιά του αφαλού μπορεί πράγματι να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση προβλημάτων υγείας.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι η ηλικία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ηλικία συνδεόταν με διαφοροποιήσεις στα φασματικά αποτυπώματα. Παράλληλα, στην τόσο μικρή ομάδα που εξετάστηκε, η ηλικία και η διάγνωση ήταν υπερβολικά στενά συνδεδεμένες ώστε να μπορούν να διαχωριστούν οι επιδράσεις τους.
Με τόσο λίγους συμμετέχοντες, επομένως, δεν ήταν δυνατό να προσδιοριστεί πόσο από τις παρατηρούμενες διαφοροποιήσεις σχετιζόταν με την ασθένεια και πόσο με την ηλικία.
Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, θα χρειαστούν μεγαλύτερες μελέτες στις οποίες οι ομάδες θα είναι αντιστοιχισμένες ως προς την ηλικία. Μόνο έτσι θα μπορεί να εξεταστεί εάν τα μοτίβα που συνδέονται με τις ασθένειες παραμένουν ανεξάρτητα από τη γήρανση.
Η πραγματική ζωή είναι διαφορετική από το εργαστήριο
Υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που πρέπει να εξεταστεί: οι συνθήκες του πραγματικού κόσμου.
Το συγκεκριμένο πείραμα πραγματοποιήθηκε σε αυστηρά ελεγχόμενο εργαστηριακό περιβάλλον. Στην καθημερινότητα, όμως, σαπούνια, αρώματα, προϊόντα προσωπικής υγιεινής και περιβαλλοντικοί ρύποι μπορούν να επηρεάσουν το χημικό προφίλ των δειγμάτων.
Για τον λόγο αυτό, η επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων σε πραγματικές συνθήκες αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό πεδίο για μελλοντική έρευνα.
Τι δείχνει τελικά η έρευνα
Για την ώρα, οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι ο αφαλός μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διαγνωστικό εργαλείο για το Πάρκινσον ή άλλες παθήσεις.
Η μικρή μελέτη δείχνει ότι τα χημικά αποτυπώματα της ανθρώπινης οσμής μπορούν να παρουσιάζουν διαφορές μεταξύ συγκεκριμένων ομάδων, ανοίγοντας ένα πεδίο που χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη διερεύνηση.
Νόσος Πάρκινσον: Το λιγότερο γνωστό σύμπτωμα που μπορεί να εμφανιστεί στη μύτη
Μέχρι τότε, η προσωπική σας «ευωδία» παραμένει απλώς… προσωπική υπόθεση.
Πηγές: