Οι νομικές και βιοηθικές προκλήσεις της αναπαραγωγικής ιατρικής σε διεθνές συνέδριο στην Αθήνα.
Τα ηλικιακά όρια στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, οι νέες τεχνολογίες και τα ηθικά και νομικά διλήμματα που ανακύπτουν από την πρόοδο της αναπαραγωγικής ιατρικής βρέθηκαν στο επίκεντρο διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στις 23 και 24 Οκτωβρίου στο ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιοηθικής 2026.
Στο συνέδριο συμμετείχαν επιστήμονες, πανεπιστημιακοί, νομικοί, εκπρόσωποι της πολιτείας και της κοινωνίας των πολιτών, εξετάζοντας τις δυνατότητες της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής, αλλά και τα όρια που θέτουν η νομοθεσία, η επιστημονική ασφάλεια και οι αρχές της βιοηθικής.
Οι 14 προτάσεις της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής για τον γενετικό έλεγχο νεογνών
Στο επίκεντρο τα ηλικιακά όρια στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή
Ιδιαίτερη συζήτηση προκάλεσε το ζήτημα των ηλικιακών ορίων για τις γυναίκες και η διαφορετική αντιμετώπιση των δύο φύλων, καθώς για τις γυναίκες προβλέπεται συγκεκριμένο ανώτατο ηλικιακό όριο, ενώ δεν υπάρχει αντίστοιχος απόλυτος περιορισμός για τους άνδρες.
Στη σχετική συνεδρία συμμετείχε η δικηγόρος Ειρήνη Αψοκάρδου, η οποία παρουσίασε την προσωπική της εμπειρία. Όπως ανέφερε, προχώρησε σε εμβρυομεταφορά έναν μήνα πριν από τη συμπλήρωση του προβλεπόμενου ηλικιακού ορίου και απέκτησε το παιδί της. Σήμερα επιθυμεί να αποκτήσει και δεύτερο παιδί, καθώς διαθέτει κρυοσυντηρημένα έμβρυα, και προτίθεται να εξαντλήσει κάθε νόμιμο μέσο για να επιτύχει τον στόχο της.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Δημοσιολόγων, καθηγητής Βασίλειος Τζέμος, ανέφερε ότι ο ηλικιακός περιορισμός για τις γυναίκες θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και ανάλογα με τον τρόπο εφαρμογής του, να εγείρει ζήτημα δυσανάλογου περιορισμού της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 του Συντάγματος.
Ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη εξατομικευμένης εξέτασης ορισμένων περιπτώσεων, επισημαίνοντας ότι το θεσμικό πλαίσιο οφείλει να συνδυάζει την επιστημονική ασφάλεια με τον σεβασμό στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε ανθρώπου.
Οι προκλήσεις της αναπαραγωγικής ιατρικής
Οι εργασίες του συνεδρίου κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα εξελίξεων και προκλήσεων της αναπαραγωγικής ιατρικής. Μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν ήταν ο προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος, η τεχνητή νοημοσύνη, η in vitro γαμετογένεση και η γονιδιακή επεξεργασία.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν επίσης η προστασία του ανθρώπινου εμβρύου, η διαχείριση των πλεοναζόντων εμβρύων, η κρυοσυντήρηση γενετικού υλικού, η δωρεά γαμετών, η παρένθετη μητρότητα, η διατήρηση της γονιμότητας και η ογκογονιμότητα.
Παράλληλα, εξετάστηκαν ζητήματα ενημερωμένης συναίνεσης, προστασίας προσωπικών δεδομένων, δικαιωμάτων του παιδιού, κινδύνου γενετικών διακρίσεων και ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής. Στη συζήτηση εντάχθηκαν ακόμη η μεταθανάτια αναπαραγωγή, οι νέες μορφές οικογένειας, οι διαφορές μεταξύ των εθνικών και ευρωπαϊκών νομοθετικών πλαισίων, καθώς και οι προκλήσεις του αναπαραγωγικού τουρισμού.
Το δημογραφικό απαιτεί ευρύτερες πολιτικές
Σημαντικό μέρος των εργασιών αφιερώθηκε στην υπογεννητικότητα και τη δημογραφική γήρανση, με τη συζήτηση να εστιάζει στη σχέση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής με τις ευρύτερες κοινωνικές και θεσμικές πολιτικές για την οικογένεια.
Στο συνέδριο συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, ο βουλευτής και πρώην υπουργός Μάκης Βορίδης, ο βουλευτής Έβρου Σταύρος Κελέτσης, ο ευρωβουλευτής και καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς Νικόλαος Φαραντούρης, ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών Γιώργος Πατούλης, η αντιπεριφερειάρχης Αττικής Ελευθερία Μωραϊτάκη-Πικρού.
Όπως επισημάνθηκε, η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση προβλημάτων γονιμότητας, δεν αποτελεί όμως από μόνη της απάντηση στο δημογραφικό ζήτημα. Η αντιμετώπισή του απαιτεί ευρύτερες πολιτικές για την εργασία, τη στέγαση, την υγεία, την κοινωνική προστασία και τη στήριξη της οικογένειας.
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με την ανακοίνωση της «Διακήρυξης της Μεσογείου για τη Βιοηθική της Εξέλιξης και της Ζωής».
Η Διακήρυξη, αποτελούμενη από δώδεκα σημεία, θέτει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ως βασική αρχή κάθε τεχνολογικής και ιατρικής εξέλιξης. Παράλληλα, αναγνωρίζει την υπογονιμότητα ως ζήτημα υγείας και ισότητας και υπογραμμίζει ότι η πρόσβαση, η ποιότητα της περίθαλψης και η πλήρης ενημέρωση αποτελούν ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης.