Η απάθεια μπορεί να εμφανιστεί ως πρώιμο σημάδι της άνοιας, ακόμη και πριν από την απώλεια μνήμης, ενώ συχνά μπερδεύεται με την κατάθλιψη. Ειδικός της βρετανικής οργάνωσης Alzheimer’s Research UK εξηγεί πώς διαφέρουν οι δύο καταστάσεις και πότε χρειάζεται να συμβουλευτείτε γιατρό.
Απάθεια: Το πρώιμο σημάδι της άνοιας που συχνά μπερδεύουν ειδικοί με κατάθλιψη
Πέρα από την απώλεια μνήμης, η άνοια μπορεί να συνοδεύεται και από αλλαγές στη διάθεση και τη συμπεριφορά, όπως ευερεθιστότητα, θυμό ή μειωμένο ενδιαφέρον για καθημερινές δραστηριότητες.
Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι η απάθεια μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ακόμη και χρόνια πριν από τη διάγνωση. «Δεν πρόκειται για κατάθλιψη ή τεμπελιά, αν και μπορεί να συγχέεται με αυτές», αναφέρει σχετικό άρθρο του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ. Ανασκόπηση του 2024 επισήμανε ότι η απάθεια συχνά υποτιμάται και δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς στους ηλικιωμένους.
Τι δείχνουν οι πρόσφατες έρευνες για την απάθεια και την άνοια
Πρόσφατες μελέτες συνδέουν την απάθεια με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ενώ δείχνουν ότι είναι μια κατάσταση που διαφέρει από την κατάθλιψη.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2026 με τίτλο “Apathy Assessment in Neurocognitive Disorders: Revisiting a Supportive Clinical Feature for the Early Recognition of Prodromal Dementia With Lewy Bodies”, η αξιολόγηση της απάθειας μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη αναγνώριση της πρώιμης άνοιας με σωμάτια Lewy, δηλαδή του σταδίου πριν από την πλήρη εκδήλωση των συμπτωμάτων της.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “The Association of Apathy With Incident Dementia: A Multiple Mediation Analysis of Cardiovascular Risk Factors”, σε 3.303 ηλικιωμένους η σχέση ανάμεσα στην απάθεια και την εμφάνιση άνοιας φάνηκε να εξηγείται εν μέρει από τη μειωμένη σωματική δραστηριότητα, τον δείκτη μάζας σώματος και τον διαβήτη, δηλαδή από τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “Apathy is distinct from depression or fatigue and is associated with poor physical health in an older community cohort”, η απάθεια ήταν πιο συχνή από την κατάθλιψη και την κόπωση σε ηλικιωμένους χωρίς άνοια, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις δεν συνυπήρχε με αυτές τις καταστάσεις.
Τι είναι η απάθεια
«Η απάθεια περιγράφει την έλλειψη κινήτρου, ενδιαφέροντος ή συναισθηματικής ανταπόκρισης, που μπορεί να κάνει κάποιον να νιώθει αποκομμένος από τον κόσμο γύρω του», εξηγεί η υπεύθυνη υπηρεσιών ενημέρωσης της Alzheimer’s Research UK Katie Puckering, σύμφωνα με τη HuffPost.
Η απάθεια μπορεί να είναι σύμπτωμα της κατάθλιψης, αλλά δεν είναι το ίδιο με αυτή την ψυχική διαταραχή. Είναι επίσης ένα κοινό πρώιμο σύμπτωμα ορισμένων μορφών άνοιας.
Οι άνθρωποι που εμφανίζουν απάθεια μπορεί να χάνουν το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβαναν, όπως οι κοινωνικές συναναστροφές και τα χόμπι, ενώ ενδέχεται να δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, προσθέτει η ειδικός. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι αλλαγές μπορεί να προηγούνται της απώλειας μνήμης και της σύγχυσης.
Γιατί η απάθεια συνδέεται με την άνοια
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη με βεβαιότητα γιατί η απάθεια συνδέεται με την άνοια. Άλλωστε, το γεγονός ότι κάποιος εμφανίζει απάθεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει ή ότι θα εμφανίσει άνοια.
«Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η απάθεια μπορεί να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ωστόσο χρειάζονται περισσότερες μελέτες», επισημαίνει η ειδικός.
«Γνωρίζουμε ότι η κατάθλιψη είναι ένας από τους 14 αναγνωρισμένους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου για την άνοια. Η έρευνα δείχνει ότι η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων θα μπορούσε ενδεχομένως να συμβάλει στην πρόληψη ή την καθυστέρηση έως και του 45% των περιπτώσεων άνοιας παγκοσμίως», συμπληρώνει.
Η σωματική δραστηριότητα, οι κοινωνικές επαφές, τα χόμπι και οι δραστηριότητες που ενεργοποιούν τη σκέψη μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου. Ωστόσο, όταν κάποιος αποσύρεται σταδιακά από την κοινωνική και καθημερινή ζωή, μπορεί να επηρεαστεί η ποιότητα ζωής του και να χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη.
Πώς να ξεχωρίσετε την απάθεια από την κατάθλιψη
Οι δύο καταστάσεις έχουν αρκετά κοινά χαρακτηριστικά, γι’ αυτό μερικές φορές είναι δύσκολο να διακριθούν.
«Η βασική διαφορά είναι ότι η απάθεια επηρεάζει κυρίως τα κίνητρα και τη διάθεση για συμμετοχή σε δραστηριότητες, ενώ η κατάθλιψη επηρεάζει τη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου και συχνά συνοδεύεται από παρατεταμένη θλίψη, απελπισία ή αισθήματα αναξιότητας», διευκρινίζει η ειδικός.
Ένα άτομο μπορεί να εμφανίζει απάθεια χωρίς να έχει κατάθλιψη, αν και οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν.
«Η απάθεια εμφανίζεται συχνά και σε ανθρώπους που ζουν με άνοια και μπορεί να οφείλεται στις αλλαγές που προκαλεί η νόσος στον εγκέφαλο. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μην περιοριζόμαστε στις αλλαγές της συμπεριφοράς, αλλά να προσπαθούμε να κατανοήσουμε τι κρύβεται πίσω από αυτές», αναφέρει η ειδικός.
Πότε να απευθυνθείτε σε ειδικό
«Αν κάποιος εμφανίζει αισθητή μείωση των κινήτρων και του ενδιαφέροντός του ή συμμετέχει όλο και λιγότερο στην καθημερινή ζωή, η συμβουλή ενός επαγγελματία υγείας μπορεί να βοηθήσει να διευκρινιστεί αν πρόκειται για απάθεια, κατάθλιψη ή κάποια άλλη υποκείμενη αιτία, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, και να βρεθεί η κατάλληλη υποστήριξη», καταλήγει η ειδικός.
