Η διακοπή της γλουτένης συνδέεται συχνά με απώλεια βάρους. Ειδικοί εξηγούν αν αυτή η επιλογή βοηθά πραγματικά στο αδυνάτισμα ή αν πρόκειται για έναν διατροφικό μύθο.
Απώλεια βάρους: Πώς να χάσετε εύκολα κιλά, χωρίς fad diets
Για ποιους είναι χρήσιμη και σε ποιους προκαλεί πρόβλημα η γλουτένη
Η γλουτένη, σύμφωνα με το Journal of Gastroenterology and Hepatology, είναι ένας όρος για ένα «δίκτυο» αποθηκευτικών πρωτεϊνών των σιτηρών, κυρίως του σιταριού, που αποτελείται κατά κύριο λόγο από τις πρωτεΐνες γλιαδίνη και γλουτενίνη. Είναι σημαντική επειδή οι δομές και οι αλληλεπιδράσεις αυτών των πρωτεϊνών δίνουν στη ζύμη τις μοναδικές της ιδιότητες (ελαστικότητα/συνοχή), καθορίζοντας την ποιότητα ψωμιού και άλλων αρτοσκευασμάτων, ενώ παράλληλα χρησιμοποιείται και ως πρόσθετο σε επεξεργασμένα τρόφιμα για βελτίωση υφής και συγκράτηση υγρασίας.
Πιο αναλυτικά, η γλουτένη είναι μια φυσική πρωτεΐνη που βρίσκεται σε δημητριακά όπως το σιτάρι, το κριθάρι και η σίκαλη, κάτι που σημαίνει ότι καταναλώνεται συχνά σε καθημερινές τροφές όπως το ψωμί, τα ζυμαρικά και τα δημητριακά. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η γλουτένη δεν προκαλεί κανένα πρόβλημα υγείας.
Όταν ο Matt Damon απέδωσε πρόσφατα την απώλεια βάρους του στην αποφυγή της γλουτένης, αναζωπύρωσε μια γνώριμη συζήτηση γύρω από αυτήν τη διχαστική διατροφική προσέγγιση. Αλλά ενώ οι δηλώσεις του σταρ του «The Odyssey» προκάλεσαν αντιδράσεις, η επιστήμη πίσω από την απώλεια βάρους λέει μια πολύ πιο σύνθετη ιστορία απ’ ό,τι απλά την αφαίρεση μιας και μόνο πρωτεΐνης.
Όμως για όσους πάσχουν από κοιλιοκάκη, που επηρεάζει περίπου το 1% των ανθρώπων, η αποφυγή της είναι απαραίτητη. Αυτή η αυτοάνοση πάθηση προκαλεί ανοσολογική αντίδραση στη γλουτένη, καταστρέφοντας το τοίχωμα του λεπτού εντέρου και επηρεάζοντας την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
Υπάρχει επίσης η δυσανεξία στη γλουτένη, ή μη-κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη, μια κατάσταση που συνδέεται με συμπτώματα όπως φούσκωμα και παλινδρόμηση. Οι άνθρωποι με αυτήν την κατάσταση συχνά αντιμετωπίζουν προβλήματα πέρα από το πεπτικό σύστημα, όπως πονοκεφάλους και εξανθήματα.
Παρά την αυξανόμενη αναφορά τέτοιων συμπτωμάτων, η δυσανεξία στη γλουτένη παραμένει έντονα αμφιλεγόμενη ως προς τα αίτια και τη διαχείρισή της. Προς το παρόν, η μόνη συνιστώμενη προσέγγιση είναι η υιοθέτηση μιας διατροφής χωρίς γλουτένη.
Για όλους τους υπόλοιπους, δηλαδή όσους δεν έχουν κοιλιοκάκη ή δυσανεξία στη γλουτένη, η αποφυγή τροφών πλούσιων σε γλουτένη μπορεί να είναι αχρείαστη και πιθανώς προβληματική.
Τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε γλουτένη, όπως το ψωμί, τα ζυμαρικά και τα δημητριακά, δεν παρέχουν μόνο υδατάνθρακες· είναι επίσης εξαιρετικές πηγές φυτικών ινών και βιταμινών του συμπλέγματος Β.
Η αφαίρεση αυτών των τροφών μπορεί να οδηγήσει ακούσια σε ανεπάρκειες θρεπτικών συστατικών. Παρ’ όλα αυτά, η αγορά προϊόντων χωρίς γλουτένη συνεχίζει να αναπτύσσεται, με προβλέψεις που δείχνουν ότι θα φτάσει τα 13,7 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ έως το 2030.
Δεδομένου ότι ο Damon δεν ανέφερε κάποια ιατρική πάθηση όταν μίλησε για τους στόχους απώλειας βάρους του, η πιθανότερη εξήγηση για τα αποτελέσματά του σχετίζεται με τη συνολική του δίαιτα και συμπεριφορά, και όχι με τη γλουτένη καθαυτή.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nutrients δεν βρήκε σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε δίαιτες με γλουτένη και δίαιτες χωρίς γλουτένη όσον αφορά το σωματικό λίπος ή το σωματικό βάρος σε υγιείς ενήλικες.
Η απώλεια βάρους μετά τα 50 μπορεί να έχει ένα κρυφό κόστος για τον εγκέφαλο – Τι έδειξε νέα μελέτη
Γιατί όσοι κόβουν τη γλουτένη λένε ότι χάνουν βάρος;
Ο Guy Guppy, Lecturer in Performance Nutrition and Exercise Physiology στο Kingston University, με εξειδίκευση στη διατροφή απόδοσης και τη φυσιολογία της άσκησης, εστιάζοντας στη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με την πρακτική εφαρμογή στον αθλητισμό και τη βελτίωση της φυσικής απόδοσης, έχει την απάντηση.
Η απώλεια βάρους που παρατηρούν πολλοί άνθρωποι όταν ακολουθούν δίαιτα χωρίς γλουτένη οφείλεται συχνά σε μηχανιστικούς λόγους και όχι σε κάποιο μαγικό αποτέλεσμα. Επειδή η γλουτένη βρίσκεται σε πολλές τροφές πλούσιες σε θερμίδες και υδατάνθρακες, τα άτομα που την αποφεύγουν συνήθως αποκόπτουν τροφές όπως πίτσα, φαστ φουντ και ζυμαρικά.
Αυτός ο περιορισμός υδατανθράκων οδηγεί σε μείωση του γλυκογόνου, της αποθηκευμένης μορφής υδατανθράκων στο ανθρώπινο σώμα. Όταν αποθηκεύεται το γλυκογόνο, αποθηκεύεται μαζί και νερό.
Έτσι, όταν τα επίπεδα του γλυκογόνου μειώνονται, το βάρος του νερού πέφτει, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση γρήγορης απώλειας λίπους. Αυτό το φαινόμενο εξηγεί γιατί οι άνθρωποι συχνά βλέπουν θεαματικά αποτελέσματα μέσα στις πρώτες μία ή δύο εβδομάδες κάθε νέας δίαιτας ή προγράμματος άσκησης.
Πέρα από τη μείωση της πρόσληψης υδατανθράκων, τα άτομα που ακολουθούν δίαιτες χωρίς γλουτένη συχνά στρέφονται προς φυσικά χωρίς γλουτένη τρόφιμα ολικής αλέσεως. Αυτή η αναδόμηση της διατροφής οδηγεί συχνά σε μειωμένη συνολική πρόσληψη θερμίδων.
Μια μικρή προκαταρκτική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Frontiers of Sports and Active Living, διαπίστωσε ότι η τήρηση δίαιτας χωρίς γλουτένη για έξι εβδομάδες οδήγησε σε σημαντική μείωση του σωματικού βάρους σε σύγκριση με μια δίαιτα ελέγχου. Αλλά αυτές οι αλλαγές ήταν πιθανότατα αποτέλεσμα θερμιδικού ελλείμματος και απώλειας υγρών, παρά κάποιου μεταβολικού πλεονεκτήματος από την αφαίρεση της γλουτένης.
Υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας. Οι υδατάνθρακες που βασίζονται στο σιτάρι περιέχουν ζυμώσιμα σάκχαρα που ονομάζονται φρουκτάνες, τα οποία διασπώνται από βακτήρια στο παχύ έντερο.
Διαλειμματική νηστεία: Είναι αποτελεσματική; Ποιες αλλαγές προκαλεί στον εγκέφαλο και το έντερο
Αυτή η ζύμωση παράγει αέρια που μπορούν να προκαλέσουν φούσκωμα, πόνο και αλλαγές στις εντερικές κινήσεις. Όταν αυτές οι τροφές αφαιρούνται, τα συμπτώματα υποχωρούν και η κοιλιά μπορεί να φαίνεται πιο επίπεδη, μια αισθητική αλλαγή που συχνά συγχέεται με την απώλεια λίπους.