Οι φραγμένες αρτηρίες συχνά αναπτύσσονται αθόρυβα για χρόνια, ωστόσο ευθύνονται για τα περισσότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά παγκοσμίως. Καρδιολόγοι προειδοποιούν ότι η αθηροσκλήρωση είναι ένας «σιωπηλός δολοφόνος» γιατί συνήθως δεν εμφανίζει συμπτώματα μέχρι να στενέψουν ή να αποφραχθούν πλήρως οι αρτηρίες.
Φραγμένες αρτηρίες: 5 ύπουλα συμπτώματα που μπορεί να δείχνουν πρόβλημα
Αθηροσκλήρωση: Τι μπορεί να προκαλεί τις φραγμένες αρτηρίες
Τα εμφράγματα παραμένουν μία από τις βασικότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως, με τις φραγμένες αρτηρίες να οφείλονται για τις περισσότερες περιπτώσεις. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου 17,9 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από καρδιαγγειακά νοσήματα και τέσσερις στους πέντε από αυτούς τους θανάτους οφείλονται σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό.
Μία βασική υποκείμενη αιτία είναι η αθηροσκλήρωση – μία προοδευτική πάθηση κατά την οποία η πλάκα συσσωρεύεται σταδιακά στο εσωτερικό των αρτηριών, προκαλώντας στένωση και σκλήρυνση, συχνά χωρίς συμπτώματα για χρόνια. Ο καρδιολόγος Dr Saurabh Juneja, εξηγεί σύμφωνα με το Hindustan Times ότι αυτός ο «σιωπηλός δολοφόνος» μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς εμφανή σημάδια μέχρι να προκληθεί σοβαρή βλάβη, οδηγώντας τελικά σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό.
Πώς διαγιγνώσκεται η αθηροσκλήρωση;
Η αθηροσκλήρωση συνήθως διαγιγνώσκεται με απεικονιστικές εξετάσεις που δείχνουν την παρουσία πλάκας στο εσωτερικό των αρτηριών, συχνά πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Οι γιατροί μπορεί επίσης να χρησιμοποιήσουν αιματολογικές εξετάσεις για την εκτίμηση του κινδύνου, ωστόσο η απεικόνιση παραμένει ο πιο αξιόπιστος τρόπος για την επιβεβαίωση της νόσου και την κατανόηση του βαθμού εξέλιξής της.
Σύμφωνα με μελέτη του 2025 με τίτλο AI-Driven Imaging Techniques for Early Detection of Atherosclerosis and Cardiovascular Risk Stratification, η τεχνητή νοημοσύνη που εφαρμόζεται στην ιατρική απεικόνιση μπορεί να ανιχνεύσει πρώιμες αθηροσκληρωτικές αλλοιώσεις και να αξιολογήσει τα χαρακτηριστικά της πλάκας με μεγαλύτερη ακρίβεια από την παραδοσιακή ανάλυση εικόνων.
Η μελέτη αναφέρει επίσης ότι τα μοντέλα που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη βελτιώνουν τη διαστρωμάτωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, εντοπίζοντας λεπτές ενδείξεις της νόσου νωρίτερα και υποστηρίζοντας πιο ακριβείς και εξατομικευμένες προβλέψεις κινδύνου.
Αρτηριακή πλάκα: Ειδικός στη μακροζωία εξηγεί πώς μπορεί να αντιστραφεί μέσα σε 12 μήνες
Κύριες διαγνωστικές μέθοδοι περιλαμβάνουν:
- Αξονική τομογραφία καρδιάς (στεφανιαία αξονική αγγειογραφία): Χρησιμοποιείται για την ανίχνευση συσσώρευσης πλάκας στις στεφανιαίες αρτηρίες και την εκτίμηση του συνολικού φορτίου πλάκας.
- Υπερηχογράφημα αρτηριών (ιδίως καρωτιδικό υπερηχογράφημα): Μετρά το πάχος του αρτηριακού τοιχώματος και εντοπίζει πλάκες στις αρτηρίες του λαιμού, χρησιμοποιείται συχνά για την ανίχνευση πρώιμης ή «σιωπηλής» αθηροσκλήρωσης.
- Μαγνητική τομογραφία αγγείων: Βοηθά στον προσδιορισμό της σύστασης της πλάκας και των πλακών υψηλού κινδύνου χωρίς έκθεση σε ακτινοβολία.
- Απεικόνιση PET (κυρίως σε ερευνητικό πλαίσιο ή σύνθετες περιπτώσεις): Ανιχνεύει τη φλεγμονή στο εσωτερικό των πλακών, η οποία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ρήξης της πλάκας.
- Αιματολογικές εξετάσεις (εκτίμηση κινδύνου, όχι διάγνωση από μόνες τους): Η χοληστερίνη, οι δείκτες φλεγμονής και νεότερα πάνελ βιοδεικτών βοηθούν στην εκτίμηση του κινδύνου, αλλά δεν μπορούν από μόνα τους να επιβεβαιώσουν την αθηροσκλήρωση.
Παράγοντες κινδύνου και ευάλωτες ομάδες
Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες τρόπου ζωής και προϋπάρχουσες ιατρικές παθήσεις που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου. Ο Dr Juneja ανέφερε τους ακόλουθους παράγοντες κινδύνου:
- Υψηλή αρτηριακή πίεση
- Υψηλή χοληστερίνη (ιδιαίτερα υψηλή LDL, η «κακή» χοληστερίνη)
- Κάπνισμα
- Διαβήτης
- Παχυσαρκία και σωματική αδράνεια
- Ανθυγιεινή διατροφή
Παράλληλα, ορισμένες ομάδες ανθρώπων είναι πιο ευάλωτες στην ανάπτυξη αθηροσκλήρωσης. Ο Dr Juneja ανέλυσε αυτές τις ομάδες:
- Άτομα με μεταβολικές παθήσεις: Όσοι έχουν διαγνωστεί με υπέρταση, δυσλιπιδαιμία ή διαβήτη διατρέχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο.
- Καπνιστές: Η χρήση καπνού είναι ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες κινδύνου, καθώς προκαλεί άμεση βλάβη στο αρτηριακό τοίχωμα και επιταχύνει τον σχηματισμό πλάκας.
- Άτομα με ανθυγιεινό τρόπο ζωής: Η καθιστική ζωή και η διατροφή πλούσια σε κορεσμένα και τρανς λιπαρά, χοληστερίνη και νάτριο συμβάλλουν σημαντικά.
- Άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας: Ο κίνδυνος αθηροσκλήρωσης αυξάνεται με την ηλικία και συνήθως γίνεται πιο συχνός μετά τα 45 έτη για τους άνδρες και τα 55 για τις γυναίκες.
- Οικογενειακό ιστορικό: Ένα ισχυρό οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιοπάθειας ή εγκεφαλικού υποδηλώνει γενετική προδιάθεση.
- Χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις: Παθήσεις όπως η χρόνια νεφρική νόσος και ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν επίσης να αυξήσουν την ευαισθησία.
Φραγμένες αρτηρίες: Το πρόβλημα μπορεί να ξεκινάει από το έντερο – Πώς να προστατευθούμε
Εξετάσεις
Καθώς η νόσος είναι ασυμπτωματική στα αρχικά της στάδια, είναι σημαντικό να παρακολουθείτε την υγεία σας και να κάνετε τακτικές εξετάσεις. Ο ειδικός συνιστά τις παρακάτω εξετάσεις, ιδιαίτερα για άτομα με πολλούς παράγοντες κινδύνου, οικογενειακό ιστορικό καρδιοπαθειών ή για άτομα άνω των 40 ετών:
- Αιματολογικές εξετάσεις: Προφίλ λιπιδίων, σάκχαρο αίματος και επίπεδα C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP).
- Μέτρηση αρτηριακής πίεσης: Οι τακτικοί έλεγχοι είναι απαραίτητοι για την ανίχνευση υπέρτασης.
- Δείκτης αστραγάλου-βραχίονα (ABI): Μία απλή εξέταση που συγκρίνει την αρτηριακή πίεση στον αστράγαλο με εκείνη στο χέρι.
- Καρωτιδικό υπερηχογράφημα: Απεικονίζει τη συσσώρευση πλάκας στις αρτηρίες του λαιμού.
- Σκορ ασβεστίου στεφανιαίων αρτηριών (CAC): Αξονική τομογραφία που μετρά τις εναποθέσεις ασβεστίου στις αρτηρίες της καρδιάς.
- Δοκιμασία κόπωσης (TMT) ή Stress Echo: Εξετάσεις που αξιολογούν τη λειτουργία της καρδιάς υπό φόρτιση για την ανίχνευση στενώσεων στις στεφανιαίες αρτηρίες που μπορεί να μην είναι εμφανείς σε κατάσταση ηρεμίας.
Πηγές: Hindustan Times, MDPI, PMC, EJCM