Ξεχάστε όσα ξέρατε για τη συγκέντρωση. Μια νέα ανατρεπτική έρευνα υποστηρίζει πως αν θέλετε να «ανοίξετε» τα αυτιά σας, πρέπει πρώτα να κρατήσετε ανοιχτά τα μάτια σας.
Η κατάρριψη ενός αρχαίου μύθου
Υπάρχει μια ενστικτώδης κίνηση που κάνουμε όλοι όταν προσπαθούμε να αφουγκραστούμε έναν μακρινό ήχο ή να καταλάβουμε τι μας λέει κάποιος σε ένα μπαρ με φασαρία. Κλείνουμε τα μάτια. Η θεωρία πίσω από αυτό είναι απλή, περιορίζουμε τα οπτικά ερεθίσματα για να δώσουμε όλη την «επεξεργαστική ισχύ» του εγκεφάλου στην ακοή. Ωστόσο, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Jiao Tong της Σαγκάης αποδεικνύουν ότι στην πράξη συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο.
Το πείραμα της Σαγκάης
Οι ερευνητές επιστράτευσαν 25 εθελοντές και τους έβαλαν να εντοπίσουν συγκεκριμένους ήχους (από το κελάηδισμα ενός πουλιού μέχρι το θόρυβο ενός τρένου) μέσα σε ένα περιβάλλον έντονης ηχορύπανσης. Οι συμμετέχοντες δοκιμάστηκαν σε τέσσερα σενάρια:
- Με τα μάτια κλειστά.
- Κοιτάζοντας μια κενή οθόνη.
- Παρατηρώντας μια στατική φωτογραφία του αντικειμένου που παρήγαγε τον ήχο.
- Παρακολουθώντας ένα σχετικό βίντεο.
Τα αποτελέσματα ήταν αποστομωτικά. Όταν οι εθελοντές έκλειναν τα μάτια, χρειαζόταν να δυναμώσουν την ένταση κατά 1,32 decibels για να καταλάβουν τον ήχο. Αντίθετα, η οπτική επαφή με ένα σχετικό βίντεο εκτόξευε την ακουστική τους οξύτητα, επιτρέποντάς τους να ακούν τον ήχο ακόμα και όταν ήταν σχεδόν 3 decibels πιο χαμηλά από το κανονικό.
Γιατί βουίζουν τα αυτιά μου; Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τις εμβοές και πώς αντιμετωπίζονται
Γιατί ο εγκέφαλος μας «προδίδει»;
Η απάντηση ήρθε μέσα από ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα. Όπως εξηγεί ο μηχανολόγος μηχανικός Yu Huang, το κλείσιμο των ματιών στέλνει σήμα στον εγκέφαλο να κάνει ένα «επιθετικό ξεκαθάρισμα» όλων των ήχων.
«Η εσωτερική εστίαση που φέρνει το κλείσιμο των ματιών οδηγεί σε ένα είδος υπερ-φιλτραρίσματος. Ο εγκέφαλος “κόβει” μαζί με τον θόρυβο και το σήμα που αναζητάμε. Η όραση, αντίθετα, λειτουργεί ως άγκυρα που μας κρατά συνδεδεμένους με τον εξωτερικό κόσμο», δήλωσε ο Γιου Χουάνγκ, μηχανολόγος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο Jiao Tong της Σαγκάης.
Αυτή η ανάγκη του εγκεφάλου για οπτικά σημάδια συνδέεται άμεσα με το πασίγνωστο «Φαινόμενο του Κοκτέιλ Πάρτι», το οποίο περιγράφηκε για πρώτη φορά στη μελέτη “Some Experiments on the Recognition of Speech, with One and with Two Ears” του Colin Cherry.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι σε ένα δωμάτιο γεμάτο φωνές, η ικανότητά μας να εστιάζουμε σε έναν συγκεκριμένο συνομιλητή δεν βασίζεται μόνο στα αυτιά μας. Στην πραγματικότητα, η οπτική επαφή με τα χείλη και τις εκφράσεις του προσώπου λειτουργεί ως ένας «νευρωνικός ενισχυτής», επιτρέποντας στον εγκέφαλο να ευθυγραμμίσει την ακουστική του προσοχή.
Χωρίς αυτή την οπτική επιβεβαίωση —όπως συμβαίνει όταν κλείνουμε τα μάτια— ο εγκέφαλος χάνει την «άγκυρά» του στον εξωτερικό κόσμο, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να ξεχωρίσει το σήμα από το θόρυβο, ακόμα κι αν νομίζουμε ότι συγκεντρωνόμαστε καλύτερα.
Το φαινόμενο του «Daredevil» στην πραγματικότητα
Αν και είναι αλήθεια ότι οι άνθρωποι με απώλεια όρασης αναπτύσσουν οξύτερες αισθήσεις μακροπρόθεσμα, για τον μέσο άνθρωπο η τακτική του «κλείνω τα μάτια για να ακούσω» σε περιβάλλον με φασαρία είναι μάλλον αναποτελεσματική.
Το επόμενο βήμα των ερευνητών; Να δουν τι συμβαίνει όταν η όραση μας «κοροϊδεύει» – για παράδειγμα, αν βλέπουμε ένα πουλί αλλά ακούμε ένα τύμπανο. Μέχρι τότε, αν θέλετε να ακούσετε τι ψιθυρίζουν στο διπλανό τραπέζι, κρατήστε τα μάτια σας προσηλωμένα στο στόχο.
Η μελέτη παρουσιάστηκε αναλυτικά στο επιστημονικό περιοδικό The Journal of the Acoustical Society of America.
Πηγές: The Journal of the Acoustical Society of America, The Journal of the Acoustical Society of America ΙΙ, Psychology Exposed