Νέα μελέτη εξέτασε 300 βίντεο σε TikTok και Instagram και διαπίστωσε ότι το 68% του περιεχομένου υγείας ήταν «παραπλανητικό» ή «εξαπατά» τους χρήστες, ενώ μόλις το 22% των δημιουργών θεωρήθηκαν καταρτισμένοι.
Παραπληροφόρηση και θεωρίες συνωμοσίας: Πώς κερδίζουν έδαφος στον δημόσιο διάλογο
Οι συμβουλές υγείας και η παραπληροφόρηση
Οι συμβουλές για διατροφή, άσκηση και «καλύτερο σώμα» κατακλύζουν τα social media. Ωστόσο, νέα έρευνα από την Αυστραλία δείχνει ότι μεγάλο μέρος του περιεχομένου υγείας που συναντούν οι χρήστες σε TikTok και Instagram μπορεί να απέχει σημαντικά από την αξιόπιστη ενημέρωση.
Οι influencers έχουν πλέον έντονη παρουσία στον χώρο της υγείας και της ευεξίας. Από συμβουλές για ένα «καλύτερο σώμα» μέχρι τις τελευταίες «υπερτροφές», οι σχετικές αναρτήσεις και τα βίντεο αποτελούν σταθερό κομμάτι του περιεχομένου των social media.
Και ένα σημαντικό ποσοστό του κοινού φαίνεται να στρέφεται σε αυτές τις πηγές για ενημέρωση. Έκθεση του Pew Research Center τον Ιούλιο του 2026 έδειξε ότι το 57% των γυναικών και το 47% των ανδρών ηλικίας 18 έως 29 ετών λαμβάνουν πληροφορίες για την υγεία και την ευεξία από influencers ή podcasts.
Τα ποσοστά παραμένουν υψηλά και στις ηλικίες 30 έως 49 ετών, όπου το ίδιο δηλώνουν το 52% των γυναικών και το 47% των ανδρών.
Το ερώτημα, όμως, είναι πόσο αξιόπιστες είναι τελικά οι συμβουλές υγείας που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Μια νέα μελέτη δείχνει ότι μεγάλο μέρος αυτού του περιεχομένου μπορεί να είναι προβληματικό.
Τα social media «βλάπτουν τα παιδιά όσο το κάπνισμα», προειδοποιούν Βρετανοί γιατροί
Τι έψαξαν οι ερευνητές σε TikTok και Instagram
Η μελέτη δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026 στο Journal of Technology in Behavioral Science και πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Flinders University στην Αυστραλία.
Η επιστημονική ομάδα εξέτασε περιεχόμενο υγείας στο Instagram και το TikTok, επιχειρώντας να διαπιστώσει πόσο από αυτό προσφέρει αξιόπιστη πληροφόρηση και πόσο αποτελεί απλώς διαδικτυακό «θόρυβο».
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν περιεχόμενο από τις δύο πλατφόρμες σε διάστημα δύο ημερών, χρησιμοποιώντας τα hashtags #healthylifestyle, #nutrition και #cleaneating.
Για κάθε hashtag επέλεξαν τα πρώτα 50 βίντεο που εμφανίζονταν σε καθεμία από τις δύο πλατφόρμες. Συνολικά αναλύθηκαν 300 βίντεο: 150 από το TikTok και 150 Instagram Reels.
Η σχέση με τη «νευρική ορθορεξία»
Ένας από τους βασικούς στόχους της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί πόσο συχνά το περιεχόμενο για την υγεία, τη διατροφή και το «clean eating» που απευθυνόταν σε γυναίκες περιλάμβανε μηνύματα ή συμπεριφορές που σχετίζονται με τη νευρική ορθορεξία.
Σύμφωνα με τη National Eating Disorders Association, «τα άτομα με ορθορεξία αποκτούν τέτοια εμμονή με τη λεγόμενη “υγιεινή διατροφή”, ώστε τελικά βλάπτουν την ίδια τους την ευεξία και αντιμετωπίζουν επιπτώσεις στην υγεία, όπως υποσιτισμό και/ή διαταραχή της ψυχοκοινωνικής λειτουργικότητας».
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τέτοιου είδους μηνύματα μπορεί να αποδειχθούν επιβλαβή, ιδιαίτερα όταν παρουσιάζουν τη διατροφή μέσα από αυστηρούς κανόνες και διαχωρίζουν τις τροφές σε «καλές» και «κακές».
Από την αξιοπιστία μέχρι την εικόνα του σώματος
Για κάθε βίντεο, η επιστημονική ομάδα εξέτασε μια σειρά από χαρακτηριστικά. Μεταξύ αυτών ήταν η ακρίβεια των πληροφοριών υγείας και τα προσόντα του ανθρώπου που είχε δημιουργήσει το περιεχόμενο.
Παράλληλα, οι ερευνητές αξιολόγησαν τα διατροφικά μηνύματα, την εστίαση στο σώμα και πιθανές συμπεριφορές που σχετίζονται με τη νευρική ορθορεξία.
Έγινε επίσης σύγκριση ανάμεσα στο περιεχόμενο του TikTok και του Instagram, αλλά και μεταξύ των αναρτήσεων που προέρχονταν από καταρτισμένους και μη καταρτισμένους δημιουργούς.
Το 68% του περιεχομένου κρίθηκε παραπλανητικό ή εξαπατούσε το κοινό
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο στο TikTok όσο και στο Instagram υπήρχε συχνή εστίαση στο «clean eating», στις διατροφικές συμπεριφορές και στην αντίληψη ότι συγκεκριμένοι σωματότυποι αποτελούν ένδειξη καλής υγείας.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, αφορούσε την αξιοπιστία των πληροφοριών. Συνολικά, το 68% του περιεχομένου υγείας στις δύο πλατφόρμες χαρακτηρίστηκε από τους ερευνητές «παραπλανητικό» ή ότι «εξαπατούσε» το κοινό.
Την ίδια στιγμή, μόλις το 22% των δημιουργών θεωρήθηκαν καταρτισμένοι. Αυτό σημαίνει ότι το 78% των δημιουργών περιεχομένου υγείας που εξετάστηκαν δεν πληρούσαν τα κριτήρια που χρησιμοποίησαν οι ερευνητές για να χαρακτηριστούν καταρτισμένοι.
Για να κάνουν αυτή τη διάκριση, οι επιστήμονες αναζήτησαν στο βιογραφικό των λογαριασμών ή στο LinkedIn «πιστοποιήσεις ή προσόντα στους τομείς της υγείας, της φυσικής κατάστασης ή της διατροφής».
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η διαφορά όταν εξετάστηκε η ακρίβεια του περιεχομένου. Μόλις το 4,7% των αναρτήσεων από μη καταρτισμένους influencers κρίθηκε ακριβές, έναντι 45,5% του περιεχομένου που δημοσίευσαν καταρτισμένοι δημιουργοί.
Οι 9 παράγοντες της προβληματικής χρήσης των social media από τους εφήβους
Τα μηνύματα που εντόπισαν στα βίντεο
Στα βίντεο καταγράφηκαν επίσης διαφορετικά μηνύματα και συμπεριφορές που σχετίζονται με τη νευρική ορθορεξία. Μεταξύ άλλων, οι ερευνητές εντόπισαν:
- Σύνδεση της ποσότητας και του είδους της τροφής με την εμφάνιση, όπως στο μήνυμα: «Τι έτρωγα για να μεγαλώσω τους γλουτούς μου μέσα σε τρεις μήνες».
- Μια προσέγγιση «μία λύση για όλους» στη φυσική κατάσταση, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα γονίδια ή ο τρόπος ζωής κάθε ανθρώπου, όπως: «Φάτε όπως εγώ για να μοιάσετε σε εμένα».
- «Αντικειμενοποίηση του σώματος», κυρίως στο Instagram, με ιδιαίτερη προβολή συγκεκριμένων σημείων του σώματος.
- Παρουσίαση της άσκησης ως μέσου αντιστάθμισης όσων καταναλώνονται ή προώθηση όγκου άσκησης που υπερβαίνει τις συνιστώμενες κατευθυντήριες οδηγίες.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τους χρήστες των social media
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι οι χρήστες του TikTok και του Instagram μπορεί να συναντούν συχνά περιεχόμενο υγείας που αναπαράγει πρότυπα και συμπεριφορές συνδεδεμένα με τη νευρική ορθορεξία.
Σε αυτά περιλαμβάνονται οι αυστηροί κανόνες γύρω από τη διατροφή και η κατηγοριοποίηση των τροφών ως «καλών» ή «κακών», καθώς και άλλα ανάλογα πρότυπα.
Η σχέση των social media με προβληματικές αντιλήψεις γύρω από τη διατροφή και το σώμα καταγράφεται και σε συστηματική ανασκόπηση του 2026. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αυξημένη χρήση τους και η έκθεση σε περιεχόμενο για fitness, εμφάνιση και διατροφή συνδέονται με περισσότερα συμπτώματα νευρικής ορθορεξίας και μυϊκής δυσμορφίας, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύεται σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Καθώς οι influencers εξακολουθούν να έχουν κυρίαρχη παρουσία στον διαδικτυακό χώρο της υγείας, οι ερευνητές θεωρούν ότι η μεγαλύτερη προβολή καταρτισμένων επαγγελματιών θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.
Πόσο χρόνο καταναλώνουν οι άνθρωποι στα social media; Πότε κινδυνεύουν με εθισμό
Με αυτόν τον τρόπο, οι χρήστες θα μπορούσαν να έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση σε υποστηρικτική καθοδήγηση που βασίζεται σε επιστημονικά στοιχεία, αντί να εξαρτώνται από το περιεχόμενο που απλώς καταφέρνει κάθε φορά να γίνεται viral.
Πηγές: