Το burnout υψηλής λειτουργικότητας δεν μοιάζει με το κλασικό burnout που μπορεί να έχετε στο μυαλό σας. Φαίνεται σαν να τα πάει κάποιος αρκετά καλά για ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να αποδίδουν, να πετυχαίνουν και να «κρατιούνται», ακόμη και όταν η ενέργεια, η συγκέντρωση και η αίσθηση ανταμοιβής διαβρώνονται κρυφά. Ποια τα 3 σημάδια που μπορεί να το αποκαλύπτουν;
Burnout: Πως θα καταλάβετε ότι έχετε “καεί” στη δουλειά
Γιατί το burnout φαίνεται διαφορετικό στους ανθρώπους υψηλής λειτουργικότητας
Οι άνθρωποι υψηλής λειτουργικότητας συχνά φαίνονται ικανοί, αξιόπιστοι, προσαρμοστικοί και δείχνουν ότι αποδίδουν συστηματικά, με πρότυπα που ξεπερνούν όσα απαιτεί το περιβάλλον τους. Όμως αυτή η δύναμη μπορεί να κρύβει κίνδυνο: επειδή είναι ικανοί να πιέζουν τον εαυτό τους πέρα από την κόπωση, να ελαχιστοποιούν το στρες και να παραμένουν παραγωγικοί ακόμη και όταν δυσκολεύονται, το burnout στους ανθρώπους υψηλής λειτουργικότητας τείνει να παραμένει κρυφό μέχρι να γίνει σοβαρό, καθιστώντας τα προειδοποιητικά σημάδια εύκολα να παραβλεφθούν τόσο από τους ίδιους όσο και από τους άλλους. Έρευνες δείχνουν ότι όταν το burnout αναπτύσσεται σε αυτή την ομάδα, ακολουθεί μια πιο ήσυχη και ύπουλη πορεία, με πρώιμους δείκτες που συχνά αγνοούνται.
Burnout υψηλής λειτουργικότητας vs χαμηλής λειτουργικότητας
Το burnout υψηλής λειτουργικότητας όπως και το burnout χαμηλής λειτουργικότητας δεν αποτελεί ακόμη επίσημη ιατρική διάγνωση, αλλά πρόσφατες έρευνες βοηθούν να εξηγηθεί γιατί κάποιοι συνεχίζουν να αποδίδουν καλά ενώ νιώθουν εξαντλημένοι, ενώ άλλοι δυσκολεύονται να λειτουργήσουν.
Σύμφωνα με εργασία του 2025 με τίτλο “Revitalising burnout research”, οι συγγραφείς αναφέρουν ότι το burnout είναι μια σύνθετη κατάσταση που σχετίζεται με την εργασία και ορίζεται κυρίως από εξάντληση, κυνισμό και μειωμένη αποτελεσματικότητα, αλλά η τρέχουσα έρευνα έχει επικεντρωθεί υπερβολικά στη μέτρηση και όχι στην κατανόηση του ίδιου του φαινομένου. Οι ερευνητές καταλήγουν στο ότι η μελλοντική έρευνα για το burnout χρειάζεται πιο ισχυρή θεωρία και νέες προσεγγίσεις για να διαχωρίσει καθαρά το burnout από συναφείς καταστάσεις, όπως η κατάθλιψη, και για να εξηγήσει καλύτερα πώς και γιατί αναπτύσσεται.
Άλλες μελέτες δείχνουν ότι το burnout μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικά προφίλ, ανάλογα με την εξάντληση, το κίνητρο και τους διαθέσιμους ψυχολογικούς πόρους.
- Burnout υψηλής λειτουργικότητας: Οι άνθρωποι νιώθουν ψυχικά και συναισθηματικά εξαντλημένοι, αλλά εξακολουθούν να διατηρούν την παραγωγικότητα, τη δημιουργικότητα ή τη δέσμευση για κάποιο χρονικό διάστημα
- Burnout χαμηλής λειτουργικότητας: Το burnout συνδέεται με χαμηλή ενέργεια, αποστασιοποίηση, μειωμένη απόδοση και δυσκολία στην αντιμετώπιση
- Υπάρχουν προφίλ burnout: Έρευνες που χρησιμοποιούν «προφίλ» burnout δείχνουν ότι δεν βιώνουν όλοι όσοι έχουν burnout το ίδιο επίπεδο λειτουργικής έκπτωσης
- Οι προστατευτικοί παράγοντες παίζουν ρόλο: Προσωπικοί πόροι όπως η ανθεκτικότητα, το αρμονικό πάθος και το κίνητρο μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να λειτουργούν παρά τα συμπτώματα του burnout
3 σημάδια ότι έχετε burnout υψηλής λειτουργικότητας
1. Είστε εξαντλημένοι εσωτερικά αλλά συνεχίζετε να είστε συνεπείς στις υποχρεώσεις σας
Ένα από τα πιο μπερδεμένα χαρακτηριστικά του burnout υψηλής λειτουργικότητας είναι ότι, στην επιφάνεια τίποτα δεν φαίνεται να καταρρέει. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να εργάζονται, να συμμετέχουν σε συναντήσεις και να τηρούν προθεσμίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, αποδίδουν καλύτερα από πριν. Αυτό συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι υψηλής λειτουργικότητας βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην πειθαρχία και όχι στο κίνητρο. Δεν περιμένουν να νιώσουν ενέργεια ή έμπνευση – δρουν από συνήθεια, καθήκον και εσωτερική πίεση.
Η έρευνα για το burnout δείχνει ξεκάθαρα αυτό το μοτίβο. Η συναισθηματική εξάντληση εμφανίζεται συνήθως πολύ πριν πέσει η απόδοση. Είναι το πρώτο εσωτερικό προειδοποιητικό σημάδι, αλλά οι άνθρωποι υψηλής λειτουργικότητας διαθέτουν συχνά ισχυρά «μαξιλάρια» απέναντί της. Χαρακτηριστικά όπως η τελειομανία, το έντονο αίσθημα ευθύνης και οι διαρκείς απαιτήσεις από τον εαυτό τους τούς επιτρέπουν να συνεχίζουν να παράγουν αποτελέσματα ακόμη και όταν οι εσωτερικοί τους πόροι εξαντλούνται.
Τι μπορεί να συμβαίνει στον εγκέφαλό σας όταν έχετε συνεχόμενες συσκέψεις στη δουλειά
Στην καθημερινή ζωή, αυτή η εξάντληση σπάνια είναι δραματική. Αυτό ακριβώς την καθιστά τόσο εύκολο να περάσει απαρατήρητη. Ένα άτομο υψηλής λειτουργικότητας δεν καταρρέει ούτε διαλύεται εμφανώς. Αντίθετα, τα σημάδια είναι ήσυχα. Μπορεί να ξυπνά ήδη νιώθοντας κούραση, ακόμη και μετά τον ύπνο. Ο πρωινός καφές δεν βοηθά πλέον με τον ίδιο τρόπο. Μπορεί να περνά την ημέρα με καθαρή αδράνεια αντί για πραγματική εμπλοκή. Ένα ιδιαίτερα αποκαλυπτικό σημάδι είναι να ολοκληρώνει με επιτυχία ένα σημαντικό έργο και να μη νιώθει τίποτα, πέρα από την επιθυμία να ξαπλώσει.
Αυτό δημιουργεί μια επικίνδυνη ένταση. Εσωτερικά, το άτομο νιώθει εξαντλημένο, αλλά εξωτερικά, όλα φαίνονται σταθερά. Πολλοί θεωρούν τη συνεχιζόμενη παραγωγικότητά τους ως απόδειξη ότι είναι «καλά». Ψυχολογικά, αυτό μπορεί να είναι επικίνδυνο. Η λειτουργικότητα δεν είναι το ίδιο με το να νιώθει κάποιος καλά. Η συναισθηματική εξάντληση είναι ο ισχυρότερος προγνωστικός δείκτης για τα επόμενα στάδια του burnout, συμπεριλαμβανομένης της απόσυρσης και της κατάρρευσης. Αν είστε διαρκώς κουρασμένοι αλλά εξακολουθείτε να αποδίδετε, είναι σημαντικό να μη συγχέετε την απόδοση με την υγεία.
2. Χάνετε τη συγκέντρωσή σας συνέχεια
Το δεύτερο σημάδι εμφανίζεται συχνά πιο απότομα και μπορεί να είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Το burnout δεν εξαντλεί μόνο την ενέργεια – επηρεάζει και τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος. Σε αντίθεση με τη συναισθηματική κόπωση, οι γνωστικές αλλαγές είναι πιο δύσκολο να δικαιολογηθούν. Δεν μοιάζουν με διάθεση ή προσωπικότητα – μοιάζουν σαν να μην πάει κατι καλά.
Η έρευνα το υποστηρίζει έντονα. Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2021 διαπίστωσε ότι το burnout συνδέεται με σαφείς διαταραχές στη μνήμη, την προσοχή, την ταχύτητα επεξεργασίας και την εκτελεστική λειτουργία. Στην καθημερινότητα, αυτό μπορεί να εμφανιστεί ως με το να διαβάζει κάποιος την ίδια πρόταση ξανά και ξανά, να χάνει τη ροή μιας συζήτησης, να ξεχνάει πράγματα που παλαιότερα ήταν αυτόματα ή να έχει την αίσθηση ότι είναι «πιο αργός πνευματικά», ακόμη και ενώ συνεχίζει να ολοκληρώνει τις υποχρεώσεις του.
Καθώς το burnout προχωρά, εργασίες που παλαιότερα έμοιαζαν αβίαστες αρχίζουν να απαιτούν πραγματική συγκέντρωση. Το multitasking, που κάποτε ήταν πλεονέκτημα, αρχίζει να φαίνεται υπερβολικό. Ακόμη και απλές αποφάσεις μπορεί να γίνουν εξαντλητικές. Για τους ανθρώπους υψηλής λειτουργικότητας, αυτό είναι ιδιαίτερα οδυνηρό, επειδή η πνευματική οξύτητα συχνά αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ταυτότητάς τους. Είναι συνηθισμένοι να σκέφτονται γρήγορα, να λύνουν προβλήματα και να διαχειρίζονται την πολυπλοκότητα με ευκολία.
Είναι σημαντικό να ξεκαθαριστεί κάτι. Αυτό δεν είναι προσωπική αποτυχία. Δεν είναι τεμπελιά, έλλειψη πειθαρχίας ή διάσπαση προσοχής. Είναι μια πραγματική νευρογνωστική αντίδραση στο χρόνιο στρες. Το burnout επηρεάζει τον προμετωπιαίο φλοιό, το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τη σύνθετη σκέψη, τον σχεδιασμό και τη συγκέντρωση. Οι περιοχές που πλήττονται περισσότερο είναι συχνά οι ίδιες στις οποίες βασίζονται καθημερινά οι άνθρωποι υψηλής λειτουργικότητας.
Τα καλά νέα είναι ότι αυτές οι γνωστικές επιπτώσεις είναι αναστρέψιμες. Όμως αυτό απαιτεί να τις αναγνωρίσετε έγκαιρα και να ανταποκριθείτε χωρίς αυτοκριτική. Αν η σκέψη σας μοιάζει πιο θολή ή λιγότερο αξιόπιστη από παλιά, μπορεί να μη σημαίνει ότι υποχωρείτε. Μπορεί να σημαίνει ότι εξαντλείστε.
3. Δεν νιώθετε χαρούμενοι όταν πετυχαίνετε έναν στόχο
Το τρίτο σημάδι είναι συχνά το πιο ήσυχο, αλλά και ένα από τα πιο ουσιαστικά. Οι άνθρωποι υψηλής λειτουργικότητας συνήθως έχουν ισχυρή σύνδεση με την επίτευξη στόχων. Η επιτυχία, ακόμη και μικρή ή ιδιωτική, κανονικά φέρνει ενέργεια και ώθηση. Όταν αυτή η συναισθηματική αντίδραση σβήνει, έχει σημασία.
Η έρευνα για το burnout δείχνει εδώ και καιρό ότι το χρόνιο στρες επηρεάζει τα συστήματα συναισθηματικής ανταμοιβής. Μελέτες δείχνουν ότι το burnout και η κατάθλιψη επικαλύπτονται σε συμπτώματα όπως το συναισθηματικό μούδιασμα και η μειωμένη ευχαρίστηση. Η βασική διαφορά είναι το εύρος – το burnout συνδέεται με την εργασία, ενώ η κατάθλιψη επηρεάζει τη ζωή γενικότερα. Παρ’ όλα αυτά, τα συναισθηματικά σήματα είναι σημαντικά.
Αν πετυχαίνετε κάτι ουσιαστικό και δεν νιώθετε υπερηφάνεια ή θετικότητα, αυτό μπορεί να μην είναι μόνο κούραση. Μπορεί να σημαίνει ότι το burnout αμβλύνει την ικανότητά σας να νιώθετε ανταμοιβή. Η συναισθηματική ισοπέδωση δεν είναι ακίνδυνη. Δείχνει ότι το νευρικό σύστημα έχει ρυθμιστεί σε λειτουργία επιβίωσης, περιορίζοντας τα θετικά συναισθήματα για να διατηρήσει τη βασική λειτουργικότητα.
Τι να φορέσετε σε συνέντευξη για δουλειά – Τα top χρώματα και ποια να αποφύγετε
Επειδή οι άνθρωποι υψηλής λειτουργικότητας κρίνουν τον εαυτό τους με βάση τα αποτελέσματα, συχνά παρατηρούν την επιτυχία αλλά αγνοούν την απουσία συναισθηματικής ανταπόκρισης σε αυτήν. Υποθέτουν ότι είναι απλώς απασχολημένοι ή ότι περνούν μια φάση. Όμως η απώλεια της χαράς στην επίτευξη είναι ένα σοβαρό ζήτημα. Αν αγνοηθεί, μπορεί να σηματοδοτήσει τη μετάβαση σε πιο προχωρημένο burnout και, με τον χρόνο, να οδηγήσει προς την κατάθλιψη.
Πηγές: Forbes, ScienceDirect, Frontiers, MDPI, Taylor & Francis