Μια ασυνήθιστη περίπτωση μετωποκροταφικής άνοιας δείχνει πώς η νόσος μπορεί να αλλάξει ριζικά τις αισθήσεις, τις προτιμήσεις και τα συναισθήματα ενός ανθρώπου.
Άνοια: Έρευνα σε 159.000 άτομα αποκαλύπτει την κορυφαία δίαιτα που «θωρακίζει» τον εγκέφαλο
Πώς η άνοια μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικά συμπτώματα
Η άνοια συνδέεται συχνά με απώλεια μνήμης, όμως ορισμένες μορφές της μπορούν να προκαλέσουν πολύ διαφορετικά συμπτώματα. Μια πρόσφατη μελέτη περίπτωσης περιγράφει έναν 68χρονο άνδρα που ανέπτυξε έντονη συναισθηματική αντίδραση σε έναν πολύ συγκεκριμένο ήχο, τους κινητήρες των ιστορικών αεροσκαφών Spitfire.
Έρευνες δείχνουν ότι η άνοια μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τους ήχους, ακόμη και πριν εμφανιστούν πιο «κλασικά» συμπτώματα όπως η απώλεια μνήμης. Για παράδειγμα, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Brain δείχνει ότι ορισμένοι ασθενείς με μετωποκροταφική άνοια εμφάνισαν διαταραχές στην επεξεργασία σύνθετων ηχητικών πληροφοριών, γεγονός που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται ή προτιμούν συγκεκριμένους ήχους.
Η άνοια αποτελεί γενικό όρο για μια ομάδα γνωστικών διαταραχών που επηρεάζουν την καθημερινότητα. Υπάρχουν πολλοί τύποι, με πιο γνωστό τη νόσο Αλτσχάιμερ, η οποία προκαλεί κυρίως προβλήματα μνήμης και σκέψης.
Μια άλλη μορφή είναι η μετωποκροταφική άνοια. Eμφανίζεται συχνότερα σε άτομα κάτω των 65 ετών και επηρεάζει κυρίως τη συμπεριφορά, την προσωπικότητα ή τη γλώσσα.
Η νόσος επηρεάζει τους μετωπιαίους και κροταφικούς λοβούς του εγκεφάλου, περιοχές που βρίσκονται πίσω από το μέτωπο και πάνω από τα αυτιά. Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με τη συμπεριφορά, τη λήψη αποφάσεων, τη γλώσσα αλλά και την επεξεργασία των ήχων.
Οι βασικές μορφές της μετωποκροταφικής άνοιας
Οι επιστήμονες αναγνωρίζουν τρεις κύριες παραλλαγές της νόσου, καθεμία με διαφορετικά χαρακτηριστικά:
- Συμπεριφορική – επηρεάζει τη συμπεριφορά και την προσωπικότητα
- Μη ρέουσα παραλλαγή της πρωτοπαθούς προϊούσας αφασίας – δυσκολία στην παραγωγή λόγου
- Σημασιολογική παραλλαγή της πρωτοπαθούς προοδευτικής αφασίας– προβλήματα κατανόησης της γλώσσας και των εννοιών
Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι υπάρχει και μια τέταρτη παραλλαγή, η οποία φαίνεται να επηρεάζει κυρίως τον δεξιό κροταφικό λοβό.
Η πιθανή αυτή μορφή αναδείχθηκε μέσα από μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη περίπτωση ασθενούς.
Η περίεργη αγάπη για τον ήχο των κινητήρων
Η μελέτη περιγράφει έναν 68χρονο άνδρα, τον οποίο οι ερευνητές ονόμασαν «CP».
Περίπου δύο χρόνια πριν από τη διάγνωση άνοιας, η σύζυγός του παρατήρησε μια περίεργη αλλαγή στη συμπεριφορά του. Ο CP ανέπτυξε μια έντονη συναισθηματική αντίδραση στον ήχο των κινητήρων των αεροσκαφών Spitfire.
Ο άνδρας ζούσε κοντά σε αεροδρόμιο όπου συχνά πετούσαν ιστορικά αεροσκάφη. Κάθε φορά που άκουγε τον χαρακτηριστικό ήχο τους, σταματούσε ό,τι έκανε και έβγαινε έξω για να τα παρακολουθήσει.
Βιάζεστε συνέχεια; Μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για άνοια όσο και το κάπνισμα
Η αντίδρασή του στους συγκεκριμένους ήχους
Η συμπεριφορά του ήταν ιδιαίτερα έντονη:
- έτρεχε έξω από το σπίτι μόλις άκουγε τον ήχο
- χαιρετούσε τα αεροπλάνα καθώς περνούσαν
- συγκινούνταν βαθιά και συχνά δάκρυζε από χαρά
- εγκατέλειπε οποιαδήποτε δραστηριότητα για να τα παρακολουθήσει
Το ενδιαφέρον είναι ότι η αντίδρασή του αφορούσε μόνο τα συγκεκριμένα αεροσκάφη. Άλλοι ήχοι αεροπλάνων δεν του προκαλούσαν παρόμοια συναισθήματα.
Αλλαγές στις προτιμήσεις και στην αντίληψη των ήχων
Παράλληλα, ο CP άρχισε να εμφανίζει έντονες αντιδράσεις σε άλλους ήχους.
Το κελάηδημα των πουλιών τον ενοχλούσε έντονα, ενώ δυσανασχετούσε με τις οξείες ανθρώπινες φωνές. Παράλληλα έγινε ιδιαίτερα επιλεκτικός με τη μουσική, απορρίπτοντας τις διασκευές και προτιμώντας τα πρωτότυπα τραγούδια.
Οι αλλαγές δεν περιορίστηκαν μόνο στον τρόπο που αντιλαμβανόταν τους ήχους.
Πόσα φλιτζάνια καφέ τη μέρα μειώνουν τον κίνδυνο για άνοια, σύμφωνα με νέα μελέτη
Οι πρώτες αλλαγές στη συμπεριφορά
Μερικά χρόνια πριν εμφανιστεί η εμμονή με τους κινητήρες των Spitfire, η προσωπικότητά του είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει.
Ο CP έγινε ευερέθιστος και συχνά κακόκεφος. Παράλληλα έδειχνε όλο και λιγότερη συναισθηματική ανταπόκριση προς τους άλλους.
Με τον καιρό παρουσίασε:
- μειωμένη ενσυναίσθηση προς τους γύρω του
- δυσκολία να τηρήσει κοινωνικούς κανόνες
- παρορμητική συμπεριφορά
Για παράδειγμα, έδειξε αδιαφορία σε έναν θάνατο μέσα στην οικογένεια και συχνά διέκοπτε τους άλλους όταν μιλούσαν, κάτι που δεν έκανε ποτέ στο παρελθόν.
Νέες εμμονές και αλλαγές στην καθημερινότητα
Σταδιακά εμφανίστηκαν και άλλες αλλαγές στις προτιμήσεις του.
Έχασε την αίσθηση του χιούμορ και ανέπτυξε έντονη προτίμηση για γλυκά. Παράλληλα άρχισε να ασχολείται εμμονικά με το σκάκι και τα παιχνίδια αναζήτησης λέξεων.
Μερικές φορές δυσκολευόταν να αναγνωρίσει πρόσωπα γνωστών του. Παρ’ όλα αυτά μπορούσε να αναγνωρίζει κανονικά τις φωνές τους στο τηλέφωνο.
Ενδιαφέρον είναι ότι δεν παρουσίαζε προβλήματα μνήμης ούτε δυσκολίες στη γλώσσα.
Η διάγνωση και η πιθανή νέα παραλλαγή
Πέντε χρόνια μετά την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων, οι γιατροί διέγνωσαν στον CP Συμπεριφορική Άνοια (μετωποκροταφική άνοια).
Ωστόσο οι ερευνητές θεωρούν ότι πιθανότατα ανήκει σε μια διαφορετική μορφή της νόσου, που ονομάζεται δεξιά κροταφική παραλλαγή της μετωποκροταφικής άνοιας.
Η μορφή αυτή σχετίζεται με απώλεια εγκεφαλικού ιστού στον δεξιό κροταφικό λοβό, περιοχή που παίζει σημαντικό ρόλο στην κατανόηση εννοιών και στην ερμηνεία μη λεκτικών πληροφοριών, όπως τα κοινωνικά σήματα.
Οι απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου του CP έδειξαν ότι μεγάλα τμήματα αυτής της περιοχής είχαν συρρικνωθεί.
Το σημάδι της άνοιας που εμφανίζεται το απόγευμα, σύμφωνα με ψυχολόγο – Πώς να το διακρίνετε
Τι μας δείχνει η περίπτωση του CP για την άνοια
Η περίπτωση του CP αναδεικνύει πόσο διαφορετικά μπορεί να εμφανιστεί η άνοια.
Πρώτον, βοηθά στην ευαισθητοποίηση γύρω από τη μετωποκροταφική άνοια, η οποία συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως ψυχιατρική διαταραχή ή ως νόσος Αλτσχάιμερ.
Δεύτερον, υποδηλώνει ότι η ανάπτυξη νέων εμμονών μπορεί να αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της right temporal variant μορφής.
Παράλληλα, η περίπτωση αυτή δείχνει ότι η άνοια μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τους ήχους.
Η σχέση ακοής και άνοιας
Η σύνδεση μεταξύ προβλημάτων ακοής και άνοιας είναι ήδη γνωστή στους επιστήμονες. Ωστόσο, η ακριβής φύση αυτής της σχέσης δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί.
Σε πολλές συζητήσεις υποστηρίζεται ότι η απώλεια ακοής μπορεί να οδηγήσει σε άνοια. Ωστόσο είναι πιθανό να συμβαίνει και το αντίστροφο.
Η ιστορία του CP υποδηλώνει ότι οι αλλαγές στην αντίληψη των ήχων μπορεί να εμφανίζονται μετά την έναρξη της νόσου.
Έρευνες για τη νόσο Αλτσχάιμερ δείχνουν επίσης ότι πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν έναν ήχο μέσα σε ένα περιβάλλον με πολλούς θορύβους, όπως όταν προσπαθούν να ακούσουν κάποιον που μιλά σε ένα θορυβώδες δωμάτιο.
Όταν η άνοια αλλάζει τα συναισθήματα και τις προτιμήσεις
Η περίπτωση του CP δείχνει ακόμη κάτι σημαντικό: η άνοια μπορεί να μεταβάλει βαθιά το τι βρίσκουν ευχάριστο οι άνθρωποι.
Στη μετωποκροταφική άνοια έχουν αναφερθεί συχνά:
- έντονες νέες εμμονές
- ισχυρές αποστροφές
- αλλαγές σε γεύσεις, μουσικές προτιμήσεις ή ακόμη και χρώματα
Η εμπειρία του CP και της οικογένειάς του υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι να αναγνωρίζεται η μεγάλη ποικιλία των συμπτωμάτων της άνοιας.
Άνοια: Πρωτοποριακό τεστ στη μύτη εντοπίζει τη νόσο δεκαετίες πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα
Η καλύτερη κατανόηση αυτών των συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσει τόσο στην έγκαιρη διάγνωση όσο και στην ανάπτυξη πιο στοχευμένων θεραπειών.