Ορισμένα συμπληρώματα που χρησιμοποιούνται ευρέως για απώλεια βάρους, αντιφλεγμονώδη δράση, καλύτερο ύπνο και ενίσχυση της υγείας έχουν συνδεθεί με περιστατικά ηπατικής βλάβης. Δείτε ποια είναι και πώς να τα χρησιμοποιείτε με μεγαλύτερη ασφάλεια για να προστατεύσετε το συκώτι σας.
Γιατί ορισμένα συμπληρώματα επιβαρύνουν το συκώτι
Η λήψη συμπληρωμάτων διατροφής έχει γίνει κομμάτι της καθημερινότητας για εκατομμύρια ανθρώπους που αναζητούν καλύτερη υγεία, περισσότερη ενέργεια ή υποστήριξη στη διαχείριση του βάρους. Ωστόσο, ορισμένα από τα πιο δημοφιλή προϊόντα της αγοράς έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για το συκώτι, το όργανο που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία σχεδόν κάθε ουσίας που εισέρχεται στον οργανισμό. Οι ειδικοί εξηγούν ποια συμπληρώματα απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και τι πρέπει να γνωρίζετε πριν τα εντάξετε στη ρουτίνα σας.
Παρότι πολλοί θεωρούν ότι τα συμπληρώματα είναι απόλυτα ασφαλή επειδή κυκλοφορούν ελεύθερα στην αγορά, αυτό δεν ισχύει πάντα. Κάθε ουσία που καταναλώνετε περνά πρώτα από το συκώτι, το οποίο αναλαμβάνει να τη μεταβολίσει πριν διανεμηθεί στο υπόλοιπο σώμα.
Η Resham Ramkissoon, M.D., εξηγεί ότι πολλά φάρμακα και συμπληρώματα μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο το ήπαρ διασπά διάφορες ουσίες, προκαλώντας αλλαγές στον μεταβολισμό και ενδεχομένως σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.
Τα φυτικά και διατροφικά συμπληρώματα ευθύνονται πλέον για περισσότερο από το 16% των περιστατικών ηπατικής βλάβης που σχετίζονται με φάρμακα στις Ηνωμένες Πολιτείες, με το ποσοστό αυτό να αυξάνεται διαρκώς τα τελευταία χρόνια.
1. Εκχύλισμα πράσινου τσαγιού: Δεν είναι το ίδιο με ένα φλιτζάνι τσάι
Το να πίνετε πράσινο τσάι διαφέρει σημαντικά από τη λήψη συμπυκνωμένου εκχυλίσματος σε μορφή κάψουλας.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το εκχύλισμα πράσινου τσαγιού συγκαταλέγεται στα φυτικά συμπληρώματα που έχουν συνδεθεί με τα περισσότερα περιστατικά ηπατικής βλάβης.
Ο βασικός παράγοντας που προκαλεί ανησυχία είναι η EGCG (epigallocatechin-3-gallate), η κύρια δραστική κατεχίνη του πράσινου τσαγιού. Μια μόνο κάψουλα μπορεί να περιέχει τρεις έως τέσσερις φορές μεγαλύτερη ποσότητα από εκείνη που βρίσκεται σε ένα φλιτζάνι ροφήματος.
«Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει προσδιορίσει τα 800 χιλιοστόγραμμα EGCG ημερησίως ως το όριο πέρα από το οποίο οι αυξήσεις στα ηπατικά ένζυμα αποτελούν μετρήσιμη ανησυχία», αναφέρει ο Sammy Peterson, M.S., RDN. «Και οι περισσότεροι άνθρωποι που το λαμβάνουν για απώλεια βάρους δεν σταματούν στη μία κάψουλα».
Όσοι επιθυμούν να επωφεληθούν από τις αντιοξειδωτικές ιδιότητες του πράσινου τσαγιού, καλό είναι να το καταναλώνουν ως ρόφημα και όχι ως συμπυκνωμένο συμπλήρωμα.
2. Η υπερβολική βιταμίνη Α μπορεί να γίνει επικίνδυνη
Η βιταμίνη Α είναι απαραίτητη για την όραση, το ανοσοποιητικό σύστημα και τη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων. Παράλληλα, αποτελεί βασικό συστατικό σε πολλές πολυβιταμίνες.
Σε αντίθεση, όμως, με τη βιταμίνη C και τις βιταμίνες του συμπλέγματος Β, δεν αποβάλλεται εύκολα από τον οργανισμό.
Ο Sammy Peterson επισημαίνει ότι η βιταμίνη Α είναι λιποδιαλυτή, γεγονός που σημαίνει ότι το σώμα αποθηκεύει την περίσσεια αντί να την απομακρύνει. Με την πάροδο του χρόνου, η υπερβολική συσσώρευση μπορεί να οδηγήσει σε τοξικότητα, φλεγμονή και ίνωση.
Από την πλευρά του, ο Jay Luthar, M.D., αναφέρει ότι το ανώτατο ημερήσιο όριο για τους ενήλικες είναι τα 3.000 mcg RAE ή 10.000 IU από όλες τις πηγές μαζί.
Σε σοβαρές και μακροχρόνιες περιπτώσεις, η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει λιπώδη διήθηση του ήπατος, ίνωση και κίρρωση, καταστάσεις που ενδέχεται να μην είναι αναστρέψιμες.
Ευτυχώς, πολλοί άνθρωποι καλύπτουν ήδη τις ανάγκες τους μέσω της διατροφής. Τα αυγά, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα πορτοκαλί ή κίτρινα λαχανικά αποτελούν εξαιρετικές φυσικές πηγές.
«Πολλοί άνθρωποι λαμβάνουν ήδη επαρκή ποσότητα βιταμίνης Α μέσω της διατροφής, επομένως η επιπλέον λήψη συμπληρωμάτων χωρίς να γνωρίζουν τις τιμές τους είναι εκεί όπου δημιουργούνται τα προβλήματα», προσθέτει ο Peterson.
Υπέρταση: 5 συμπληρώματα που πρέπει να αποφύγετε αν έχετε αυξημένη πίεση, σύμφωνα με ειδικούς
3. Κουρκουμάς με μαύρο πιπέρι: Ο συνδυασμός που απαιτεί προσοχή
Ο κουρκουμάς έχει αποκτήσει τεράστια δημοτικότητα εξαιτίας της φήμης του ως φυσικού αντιφλεγμονώδους παράγοντα.
Ωστόσο, η μορφή του συμπληρώματος λειτουργεί διαφορετικά από το μπαχαρικό που χρησιμοποιείται στη μαγειρική, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με εκχύλισμα μαύρου πιπεριού.
Η Jill McNutt, M.S., RDN, αναφέρει ότι πρόκειται για μία από τις πιο καλά τεκμηριωμένες περιπτώσεις ηπατικής επιβάρυνσης που σχετίζονται με συμπληρώματα.
«Οι έρευνες δείχνουν ότι η πιπερίνη, η δραστική ουσία του εκχυλίσματος μαύρου πιπεριού, αναστέλλει την ικανότητα του ήπατος να διασπά την κουρκουμίνη, οδηγώντας την σε δυνητικά τοξικά επίπεδα».
Παρότι η πιπερίνη ενισχύει την απορρόφηση της κουρκουμίνης, ο συνδυασμός της με υψηλές δόσεις συμπληρωμάτων μπορεί να αποδειχθεί επιβλαβής.
Τα περιστατικά ηπατικής βλάβης που σχετίζονται με τον κουρκουμά έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Μάλιστα, από τις δέκα περιπτώσεις που καταγράφηκαν από το εθνικό δίκτυο Drug-Induced Liver Injury Network, οι έξι εμφανίστηκαν μετά το 2017, ενώ μία από αυτές κατέληξε σε θάνατο από οξεία ηπατική ανεπάρκεια.
Για όσους επιθυμούν να αξιοποιήσουν τις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες του κουρκουμά, η χρήση του σε φαγητά, σούπες, κάρι ή smoothies θεωρείται ασφαλέστερη επιλογή.
4. Ashwagandha: Το φυτικό συμπλήρωμα που χρειάζεται μέτρο
Το Ashwagandha χρησιμοποιείται ευρέως για τη μείωση του στρες, τη βελτίωση του ύπνου και τη συνολική ενίσχυση της ευεξίας.
Αν και στις συνήθεις δόσεις θεωρείται ασφαλές, έχουν καταγραφεί αρκετά περιστατικά ηπατικής βλάβης τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και σε άλλες χώρες, ενώ τουλάχιστον μία περίπτωση οδήγησε σε μεταμόσχευση ήπατος.
«Το ακριβές τοξικό όριο δεν έχει καθοριστεί, αλλά τα καταγεγραμμένα περιστατικά αφορούν συνήθως ημερήσιες δόσεις πολύ υψηλότερες από το παραδοσιακό εύρος της Αγιουρβέδα, που κυμαίνεται από 3 έως 6 γραμμάρια σκόνης ρίζας», αναφέρει η McNutt.
Παράλληλα, προειδοποιεί: «Αν λαμβάνετε Ashwagandha και παρατηρήσετε συμπτώματα όπως κόπωση, ναυτία, σκουρόχρωμα ούρα ή κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών, διακόψτε αμέσως τη λήψη και επικοινωνήστε με τον γιατρό σας».
Όσοι σκέφτονται να ξεκινήσουν τη χρήση του για τη διαχείριση του άγχους ή για καλύτερο ύπνο, καλό είναι να συμβουλευτούν πρώτα έναν επαγγελματία υγείας, ειδικά αν λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή ή έχουν ιστορικό ηπατικών παθήσεων.
5 συμπληρώματα διατροφής που είναι καλό να παίρνετε μετά τα 50 – Ποια να αποφεύγετε
Οι βασικές συμβουλές των ειδικών πριν πάρετε οποιοδήποτε συμπλήρωμα
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα περισσότερα περιστατικά ηπατικής βλάβης μπορούν να προληφθούν με σωστή ενημέρωση και προσοχή.
Τα 4 σημαντικότερα βήματα που προτείνουν:
- Κάντε αιματολογικές εξετάσεις πριν ξεκινήσετε κάποιο συμπλήρωμα.
- Αναζητήστε πιστοποιήσεις ποιότητας όπως NSF International, USP ή Informed Sport.
- Δώστε προτεραιότητα στη σωστή διατροφή και όχι στα συμπληρώματα.
- Συμβουλευτείτε πάντα τον γιατρό σας, ειδικά αν λαμβάνετε φάρμακα ή έχετε προβλήματα υγείας.
Ο Peterson τονίζει χαρακτηριστικά: «Τα συμπληρώματα πρέπει να συμπληρώνουν μια ήδη σωστή βάση και όχι να την αντικαθιστούν».
Παράλληλα, επισημαίνει ότι οι περισσότερες περιπτώσεις ηπατικής βλάβης από συμπληρώματα μπορούν να αποφευχθούν πλήρως.
Η Ramkissoon καταλήγει με μία ξεκάθαρη σύσταση: «Οι ασθενείς πρέπει πάντοτε να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν ξεκινήσουν ένα νέο συμπλήρωμα».
Πηγές: NCBI, LiverTox®: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury, NIH, Cureus, Pharmaceuticals