Πολλοί συνδέουν τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) με τα παιδιά, όμως η πάθηση μπορεί να συνεχιστεί και στην ενήλικη ζωή και συχνά εμφανίζεται με πολύ διαφορετικό τρόπο. Επειδή τα συμπτώματα στους ενήλικες είναι συχνά διαφορετικά και πιο διακριτικά, πολλοί δεν τα αναγνωρίζουν, με αποτεέλσμα να μην συμβουλευθούν ειδικό.
Floordrobe: Το απροσδόκητο σημάδι του ADHD που εμφανίζεται όταν τακτοποιείτε τα ρούχα σας
ΔΕΠΥ: Εκδηλώνεται διαφορετικά στους ενήλικες; Ποια τα 8 διακριτικά σημάδια με τα οποία μπορεί να εκδηλωθεί
Έρευνες δείχνουν ότι το 15% έως 20% των παιδιών με ΔΕΠΥ συνεχίζουν να πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια και στην ενήλικη ζωή, ενώ περίπου οι μισοί εξακολουθούν να εμφανίζουν συμπτώματα που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους. Ποια είναι, λοιπόν, τα λιγότερο εμφανή σημάδια της ΔΕΠΥ στους ενήλικες;
Είναι διαφορετικά τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ στα παιδιά και στους ενήλικες;
Ναι. Σύμφωνα με άρθρο του 2026 με τίτλο High functioning, yet high suffering – the need to incorporate invisible struggles in adult ADHD diagnostic assessment/criteria, τα σημερινά διαγνωστικά κριτήρια για τη ΔΕΠΥ στους ενήλικες ενδέχεται να μην εντοπίζουν άτομα υψηλής λειτουργικότητας που αποκρύπτουν τα συμπτώματά τους.
Οι συγγραφείς προτείνουν να αξιολογούνται οι εσωτερικές εμπειρίες, η απόκρυψη των συμπτωμάτων και η ψυχική επιβάρυνση, ώστε να βελτιωθεί η διάγνωση, ιδιαίτερα στις γυναίκες και σε άλλους ενήλικες που επηρεάζονται.
Άλλες πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ συνεχίζονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, αλλά συχνά εκδηλώνονται διαφορετικά στους ενήλικες σε σύγκριση με τα παιδιά.
- Υπερκινητικότητα: Τα παιδιά μπορεί να τρέχουν, να σκαρφαλώνουν ή να δυσκολεύονται να παραμείνουν καθισμένα, ενώ οι ενήλικες συχνά βιώνουν εσωτερική ανησυχία, αισθάνονται διαρκώς ότι «πρέπει να κάνουν κάτι» ή δυσκολεύονται να χαλαρώσουν.
- Έλλειψη προσοχής: Στα παιδιά επηρεάζει συχνά τις σχολικές επιδόσεις. Στους ενήλικες είναι πιθανότερο να επηρεάζει την οργάνωση, τη διαχείριση του χρόνου, την απόδοση στην εργασία και τις καθημερινές υποχρεώσεις.
- Παρορμητικότητα: Τα παιδιά μπορεί να διακόπτουν τους άλλους ή να ενεργούν χωρίς να σκέφτονται, ενώ οι ενήλικες μπορεί να παίρνουν βιαστικές αποφάσεις, να ξοδεύουν παρορμητικά ή να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις σχέσεις και στον εργασιακό χώρο.
- Διάγνωση: Η ΔΕΠΥ μπορεί να διαγνωστεί και στην ενήλικη ζωή, αλλά τα ισχύοντα διαγνωστικά κριτήρια απαιτούν να υπάρχουν ενδείξεις ότι αρκετά συμπτώματα ήταν παρόντα πριν από την ηλικία των 12 ετών.
Αυτισμός και ΔΕΠΥ: Το μέγεθος των οπισθίων μπορεί να είναι κρυφό σημάδι, λένε επιστήμονες
8 διακριτικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ που μπορεί να εκδηλωθούν στους ενήλικες
1. Χρονική τύφλωση
Οι ενήλικες με ΔΕΠΥ συχνά δυσκολεύονται να εκτιμήσουν πόσος χρόνος έχει περάσει ή πόσο θα διαρκέσει μια εργασία, ένα φαινόμενο γνωστό ως χρονική τύφλωση (αγγ. time blindness). Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε χαμένες προθεσμίες, καθυστερήσεις και αναβολή σημαντικών εργασιών μέχρι την τελευταία στιγμή.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να σχετίζεται με μειωμένη λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού του εγκεφάλου, ο οποίος συμβάλλει στον προγραμματισμό, τη συγκέντρωση και την προετοιμασία για μελλοντικά γεγονότα.
2. Έλλειψη δεξιοτήτων εκτελεστικής λειτουργίας
Η ΔΕΠΥ μπορεί να επηρεάσει τις εκτελεστικές δεξιότητες που είναι απαραίτητες για τη διαχείριση της καθημερινής ζωής. Πολλοί ενήλικες δυσκολεύονται να οργανώσουν εργασίες, να θέσουν προτεραιότητες, να τηρήσουν προθεσμίες και να παραμείνουν εντός προγράμματος.
Μπορεί επίσης να αντιμετωπίζουν δυσκολίες με:
- την οργάνωση, την ιεράρχηση προτεραιοτήτων και την έναρξη εργασιών
- τη συγκέντρωση, τη διατήρηση της προσοχής και τη μεταφορά της προσοχής από μία εργασία σε άλλη
- τη διατήρηση της προσπάθειας και την κατανόηση του τι κάνουν
- τη διαχείριση της απογοήτευσης και των συναισθημάτων
- την απομνημόνευση και τη χρήση πληροφοριών
- τον έλεγχο των πράξεών τους
3. Υπερεστίαση (Hyperfocus)
Παρότι η ΔΕΠΥ συνδέεται συνήθως με τη διάσπαση της προσοχής, πολλοί ενήλικες μπορεί επίσης να βιώνουν υπερεστίαση. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό συμβαίνει επειδή η μετάβαση από μία εργασία σε άλλη μπορεί να είναι δύσκολη.
Οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να υπερεστιάζουν σε δραστηριότητες που απολαμβάνουν, γεγονός που μπορεί να εξηγεί γιατί μπορούν να αφιερώνουν ώρες σε ένα χόμπι αλλά δυσκολεύονται με λιγότερο ενδιαφέρουσες υποχρεώσεις. Οι ερευνητές σημειώνουν επίσης ότι η υπερεστίαση μπορεί να ενισχύει τη δημιουργικότητα.
4. Συχνές αλλαγές στο επάγγελμα
Οι ενήλικες με ΔΕΠΥ μπορεί να αλλάζουν εργασία συχνότερα από άλλους, επειδή δυσκολεύονται να διαχειριστούν τις πολλαπλές απαιτήσεις του εργασιακού περιβάλλοντος ή βαριούνται την επαναλαμβανόμενη εργασία.
Οι ερευνητές έχουν επίσης διαπιστώσει ότι δυσκολίες όπως η αποδιοργάνωση, η παρορμητικότητα και η ευαισθησία στην κριτική μπορούν να επηρεάσουν την εργασιακή απόδοση.
Μελέτη του 2022 ανέδειξε αυτές τις δυσκολίες στον χώρο εργασίας, ενώ άρθρο του 2013 ανέφερε χαμηλότερη εργασιακή σταθερότητα και επαγγελματική θέση μεταξύ ενηλίκων με ΔΕΠΥ, ανεξάρτητα από τη νοημοσύνη ή το μορφωτικό τους επίπεδο.
5. Αίσθημα ανησυχίας και ανάγκη για συνεχή δραστηριότητα
Η υπερκινητικότητα συχνά αλλάζει με την ηλικία. Αντί να τρέχουν ή να σκαρφαλώνουν συνεχώς, οι ενήλικες μπορεί να νιώθουν ανήσυχοι, να κινούν νευρικά τα χέρια ή τα πόδια τους ή να έχουν διαρκώς ανάγκη να απασχολούνται, όπως να καθαρίζουν, να διπλώνουν ρούχα ή να περπατούν ενώ μιλούν στο τηλέφωνο.
6. Συναισθηματική ευαισθησία
Πολλοί ενήλικες με ΔΕΠΥ βιώνουν δυσφορία ευαισθησίας στην απόρριψη (rejection sensitive dysphoria), μια έντονη συναισθηματική αντίδραση στην κριτική ή στην αντίληψη ότι απορρίπτονται. Μπορεί να πληγώνονται από σχόλια, να αντιδρούν έντονα συναισθηματικά ή να απομακρύνονται από τις σχέσεις για να αποφύγουν μελλοντικό συναισθηματικό πόνο.
Εκτόξευση των διαγνώσεων ΔΕΠΥ: Τι δείχνουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα
7. Δυσκολία στη διατήρηση φιλικών και ερωτικών σχέσεων
Η δυσκολία στην αίσθηση του χρόνου, η συναισθηματική ευαισθησία και η δυσκολία διατήρησης της προσοχής κατά τη διάρκεια των συζητήσεων μπορούν να κάνουν πιο δύσκολη τη διατήρηση φιλιών.
Οι ερωτικές σχέσεις μπορεί επίσης να επηρεαστούν, ιδιαίτερα όταν ο σύντροφος δεν κατανοεί τη ΔΕΠΥ. Η ανοιχτή επικοινωνία σχετικά με το πώς η ΔΕΠΥ επηρεάζει τη σχέση μπορεί να βοηθήσει τα ζευγάρια να αντιμετωπίσουν καλύτερα τις δυσκολίες.
8. Ανεπαρκής οικονομικός προγραμματισμός και παρορμητικές αγορές
Οι ενήλικες με ΔΕΠΥ μπορεί να δυσκολεύονται να καταρτίσουν προϋπολογισμό, να αποταμιεύσουν και να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους εγκαίρως. Μπορεί επίσης να πραγματοποιούν παρορμητικές αγορές, να συσσωρεύουν περισσότερα χρέη και να αποταμιεύουν λιγότερα για τη συνταξιοδότηση.
Οι δυσκολίες αυτές συχνά συνδέονται με:
- δυσκολία συγκέντρωσης σε καθημερινές οικονομικές υποχρεώσεις
- δυσκολία στην αίσθηση του χρόνου που επηρεάζει τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό
- παρορμητική λήψη αποφάσεων
- προβλήματα οργάνωσης
Πότε να απευθυνθείτε σε ειδικό
Εάν αναγνωρίζετε αρκετά από αυτά τα σημάδια, εξετάστε το ενδεχόμενο να απευθυνθείτε σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας για αξιολόγηση της ΔΕΠΥ.
Η διάγνωση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες περιλαμβάνει την ανασκόπηση του ιστορικού των συμπτωμάτων, την αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα συμπτώματα επηρεάζουν την εργασία και τις σχέσεις σας, καθώς και τη συμπλήρωση μιας κλίμακας αξιολόγησης της ΔΕΠΥ.
Ένας γιατρός ή ψυχολόγος μπορεί επίσης να ζητήσει να μιλήσει με κάποιο άτομο που σας γνωρίζει καλά, ώστε να κατανοήσει καλύτερα το ιστορικό σας.
Η Gwyneth Paltrow αποκαλύπτει ότι κάνει εμμονικές σκέψεις – Πώς αντιμετωπίζει το άγχος;
Πριν θέσει τη διάγνωση, θα αποκλείσει επίσης άλλες ιατρικές παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα, όπως:
- αγχώδη διαταραχή
- διαταραχή αυτιστικού φάσματος
- διαταραχή διαγωγής
- αναπτυξιακή διαταραχή συντονισμού
- νοητική αναπηρία
- γλωσσική διαταραχή
- μαθησιακή διαταραχή
- διαταραχή διάθεσης
- εναντιωματική προκλητική διαταραχή
- διαταραχή ύπνου
- διαταραχή τικ
Πηγές: PsychCentral, PMC, MDPI, Frontiers