Η μυρωδιά του σώματος, και συγκεκριμένα οι πτητικές οργανικές ενώσεις που απελευθερώνονται με την αναπνοή, τον ιδρώτα και από το δέρμα μπορεί να κρύβουν ενδείξεις σοβαρών ασθενειών, από τον καρκίνο μέχρι και τη νόσο του Πάρκινσον. Πώς λειτουργούν τα νέα διαγνωστικά τεστ;
Βλέπετε συχνά όνειρα; Μελέτη έδειξε ότι μπορεί να συνδέονται με 83 ασθένειες
Οσμές του σώματος: Τι μπορεί να αποκαλύπτουν για την υγεία
Σε ένα ογκολογικό τμήμα νοσοκομείου στη Νορβηγία, νοσηλεύτριες ανέφεραν στην κοινωνική ανθρωπολόγο Hanna Marie Ihlebæk ότι η όσφρηση ήταν πολύτιμο εργαλείο στη δουλειά τους. «Η οσμή της ουρολοίμωξης είναι πολύ χαρακτηριστική. Μπορώ να την αναγνωρίσω ακόμη και από τον διάδρομο», ανέφερε μία από αυτές, σύμφωνα με το Yahoo! News.
Η ιδέα ότι οι ασθένειες έχουν χαρακτηριστικές οσμές ανάγεται στον 5ο αιώνα π.Χ., όταν ο Ιπποκράτης αναγνώριζε τη σημασία των οσμών του σώματος στη διάγνωση.
Σήμερα, η επιστημονική έρευνα στρέφεται στην ανάπτυξη διαγνωστικών εξετάσεων για τη νόσο του Πάρκινσον, τη νόσο Αλτσχάιμερ, διάφορες μορφές καρκίνου και λοιμώξεις, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων τη μηχανική μάθηση.
«Είναι πραγματικά πάρα πολύ συναρπαστικό», δηλώνει ο Αμερικανός χημικός Mark Woollam, από το Πανεπιστήμιο της Ινδιανάπολης.
Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τις οσμές του σώματος και τη σύνδεσή τους με ασθένειες
Η πρόσφατη επιστημονική βιβλιογραφία παρουσιάζει ενθαρρυντικά ευρήματα, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά την τυποποίηση και την αξιοπιστία των διαγνωστικών μεθόδων.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2026 με τίτλο “Machine learning-enabled diagnosis of viral respiratory infections from exhaled volatile organic compound analysis”, ένα μοντέλο μηχανικής μάθησης κατάφερε να διακρίνει ιογενείς λοιμώξεις του αναπνευστικού αναλύοντας την εκπνοή, ενώ δύο αλδεΰδες συνέβαλαν στη διαφοροποίηση της COVID-19 από τη γρίπη Α.
- Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “Analysis of volatile organic compounds in exhaled breath of blood cancer patients identifies products of lipid peroxidation as biomarkers for lymphoma detection”, στην εκπνοή ασθενών με επιθετικά λεμφώματα εντοπίστηκαν αυξημένα επίπεδα μεθυλιωμένων αλκανίων, ενώσεων που συνδέονται με το οξειδωτικό στρες.
- Σύμφωνα με τη μετα-ανάλυση του 2025 με τίτλο “Volatile organic compounds in exhaled human breath for the diagnosis of malignant pleural mesothelioma: a meta-analysis”, οι εξετάσεις εκπνοής παρουσίασαν ενθαρρυντική διαγνωστική ακρίβεια στην ανίχνευση του κακοήθους μεσοθηλιώματος του υπεζωκότα. Ωστόσο, η έλλειψη τυποποιημένων μεθόδων παραμένει σημαντικό εμπόδιο.
Λιπώδες ήπαρ, διαβήτης και άλλες 5 παθήσεις χωρίς συμπτώματα – Πώς να τις εντοπίσετε
Πώς λειτουργούν τα διαγνωστικά τεστ εκπνοής
Ορισμένα τεστ αναπνοής χρησιμοποιούνται ήδη στην ιατρική πράξη, όπως η δοκιμασία αναπνοής για την ανίχνευση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού (Helicobacter pylori).
Οι νέες διαγνωστικές μέθοδοι επικεντρώνονται στις πτητικές οργανικές ενώσεις, δηλαδή χημικές ουσίες που εξατμίζονται εύκολα και μπορούν να ανιχνευθούν στην εκπνοή, στον ιδρώτα και σε δείγματα ούρων ή αίματος. Για την ανάλυσή τους χρησιμοποιούνται τεχνικές όπως η αέρια χρωματογραφία, συχνά σε συνδυασμό με φασματομετρία μάζας.
«Ακόμη και όταν περνάτε από την καθιστή στην ξαπλωμένη θέση, το χημικό προφίλ της εκπνοής σας αλλάζει. Αν κρατήσετε την αναπνοή σας, αλλάζει ξανά. Αν πάρετε κάποιο φάρμακο, αλλάζει επίσης. Πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε αυτές τις επιδράσεις;», λέει ο Γερμανός χημικός Wolfram Miekisch, από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Ρόστοκ.
Οι καρκινικοί όγκοι μπορούν να αυξήσουν το οξειδωτικό στρες, προκαλώντας τη διάσπαση λιπιδίων των κυττάρων και την παραγωγή μικρότερων πτητικών ενώσεων.
Σε έρευνες που συνέκριναν την εκπνοή ασθενών πριν και μετά τη χειρουργική αφαίρεση όγκων του πνεύμονα, εντοπίστηκαν 16 ενώσεις που εξετάστηκαν ως πιθανοί βιοδείκτες καρκίνου.
Αντίστοιχα, σε μελέτη για τον καρκίνο του προστάτη, έξι μόρια στα ούρα επέτρεψαν την ανίχνευση της νόσου στο 75% των περιπτώσεων, με λιγότερα ψευδώς θετικά αποτελέσματα σε σύγκριση με την εξέταση PSA, σύμφωνα με τα αναφερόμενα ερευνητικά ευρήματα.
Η βιοτεχνολογική εταιρεία TOBY αναπτύσσει επίσης ένα τεστ ούρων για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης, το οποίο χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για την αναγνώριση χαρακτηριστικών μοριακών προφίλ.
Σύμφωνα με τους δημιουργούς του, το τεστ έχει λάβει από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) τον χαρακτηρισμό Breakthrough Device και βρίσκεται σε πορεία εμπορικής διάθεσης. Αντίστοιχο χαρακτηρισμό φέρεται να έλαβε και τεστ της εταιρείας για τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Ο χαρακτηρισμός αυτός διευκολύνει την ανάπτυξη και την αξιολόγηση καινοτόμων ιατροτεχνολογικών προϊόντων, αλλά δεν ισοδυναμεί με έγκριση κυκλοφορίας.
Νύχια: Το σημάδι στη βάση τους που μπορεί να δείχνει κίνδυνο για καρκίνο και καρδιακό
Σμήγμα: Η οσμή που πρόδωσε τη νόσο του Πάρκινσον
Πολύτιμες ενδείξεις μπορεί να κρύβονται και στο σμήγμα, τη λιπαρή ουσία που παράγουν οι σμηγματογόνοι αδένες του δέρματος.
Η Joy Milne παρατήρησε ότι η οσμή του συζύγου της είχε αλλάξει, αποκτώντας μια έντονη, ξυλώδη χροιά. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, ο σύζυγός της, Les Milne, διαγνώστηκε με νόσο του Πάρκινσον.
Η χημικός Perdita Barran συμμετείχε σε έρευνα που εξέτασε την εξαιρετική ικανότητα της Milne να αναγνωρίζει τη χαρακτηριστική οσμή, διακρίνοντας ρούχα ανθρώπων με Πάρκινσον από εκείνα ανθρώπων χωρίς τη νόσο.
«Αν παίρναμε ένα δείγμα από την πλάτη σας, θα βρίσκαμε περίπου 20.000 ενώσεις. Αν είχατε Πάρκινσον, περίπου 2.000 από αυτές, δηλαδή το 10%, θα διέφεραν από τις αντίστοιχες ενώσεις ανθρώπων χωρίς τη νόσο», εξηγεί η Barran, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
Ανάμεσα στις ενώσεις που μελετώνται περιλαμβάνονται οι ακυλοκαρνιτίνες, οι οποίες συμμετέχουν στη μεταφορά λιπαρών οξέων προς τα μιτοχόνδρια, όπου αξιοποιούνται για την παραγωγή ενέργειας.
Η ανάλυση του χημικού προφίλ του σμήγματος έχει επιτύχει, σε ερευνητικό περιβάλλον, σωστή αναγνώριση σε περισσότερο από το 84% των ανθρώπων με Πάρκινσον.
Σε μελέτη του 2025, η ομάδα της Barran διαπίστωσε επίσης ότι το σμήγμα ατόμων με διαταραχή συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM, η οποία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, παρουσίαζε ένα ενδιάμεσο χημικό προφίλ μεταξύ εκείνων που είχαν Πάρκινσον και των υγιών συμμετεχόντων.
Τα ευρήματα δημιουργούν προοπτικές για την ανάπτυξη μη επεμβατικών εξετάσεων, αλλά δεν αποτελούν ακόμη καθιερωμένη διαγνωστική μέθοδο.
Τα ύπουλα σημάδια στη γλώσσα και την ομιλία μπορεί να σχετίζεται με νόσο του κινητικού νευρώνα
Λοιμώξεις: Από τη γρίπη έως τη χρήση αντιβιοτικών
Σε μελέτη του 2022 με 235 ασθενείς, η ανάλυση βιοδεικτών στην εκπνοή επέτρεψε τη διάκριση της γρίπης από άλλες λοιμώξεις με παρόμοια συμπτώματα, με ακρίβεια 78%.
«Ένα τεστ που θα μπορούσε να διακρίνει αυτούς τους δύο τύπους λοιμώξεων θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τα δεδομένα», λέει η Ιταλίδα ερευνήτρια ιατρικής βιοτεχνολογίας Ilaria Belluomo, από το Imperial College του Λονδίνου, η οποία μελετά την εκπνοή παιδιών με σοβαρές λοιμώξεις των πνευμόνων.
Μια τέτοια εξέταση θα μπορούσε να βοηθήσει τους γιατρούς να ξεχωρίζουν πιο γρήγορα τις ιογενείς από τις βακτηριακές λοιμώξεις και να αποφασίζουν πότε είναι πραγματικά απαραίτητα τα αντιβιοτικά, συμβάλλοντας στον περιορισμό της άσκοπης χρήσης τους.
Ποια εμπόδια παραμένουν
Παρά την πρόοδο, η αξιοποίηση των οσμών του σώματος στη διάγνωση εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.
Η απουσία τυποποιημένων διαδικασιών δυσκολεύει τη σύγκριση των αποτελεσμάτων μεταξύ διαφορετικών μελετών, ενώ η βιολογική προέλευση πολλών πιθανών βιοδεικτών δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί.
Επιπλέον, ορισμένα τεστ που αρχικά παρουσίασαν υποσχόμενα αποτελέσματα δεν κατάφεραν να επιβεβαιώσουν την αποτελεσματικότητά τους σε μεγαλύτερες μελέτες ή δεν προχώρησαν λόγω έλλειψης χρηματοδότησης.
Ουρολοιμώξεις: Γιατί πολλές γυναίκες παίρνουν αντιβιοτικά που δεν χρειάζονται
«Παρότι η έρευνα των πτητικών ενώσεων έχει αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις, ο τομέας εξακολουθεί να σημειώνει αξιοσημείωτη πρόοδο», καταλήγει ο Woollam.
Πηγές: Yahoo! News, HemaSphere, BMC Pulmonary Medicine, Frontiers in Oncology