Ο εμβολιασμός κατά του HPV και ο προσυμπτωματικός έλεγχος είναι το «κλειδί» για την πρόληψη. Τα βήματα που έχουν γίνει και τα κενά που παραμένουν.
Ο ιός HPV αφορά σχεδόν όλους, όμως η πρόληψη μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του HPV, (4 Μαρτίου), ειδικοί επισημαίνουν ότι η αύξηση του εμβολιασμού και η συστηματική εξέταση των γυναικών αποτελούν βασικά βήματα για την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας.
HPV: Ένας συχνός ιός με σοβαρές συνέπειες
Σχεδόν 8 στους 10 ανθρώπους θα εκτεθούν κάποια στιγμή στον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), έναν από τους πιο διαδεδομένους ιούς διεθνώς. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν προκαλεί συμπτώματα. Ωστόσο, ορισμένοι τύποι του ιού χαρακτηρίζονται ως «ογκογόνοι», καθώς συνδέονται με την ανάπτυξη καρκίνου σε γυναίκες και άνδρες.
HPV: Ένας καρκίνος που μπορεί να προληφθεί μέσω εμβολιασμού
Καρκίνος τραχήλου μήτρας: Τα παγκόσμια δεδομένα
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο στις γυναίκες παγκοσμίως, με περίπου 630.000 νέα περιστατικά κάθε χρόνο.
Παράλληλα, δεκάδες χιλιάδες άνδρες εμφανίζουν καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV, όπως καρκίνο του πρωκτού, του στοματοφάρυγγα και του πέους.
Λοίμωξη HPV: Σε ποια ηλικία κινδυνεύουν περισσότερο οι γυναίκες από καρκίνο τραχήλου μήτρας
Παρά τη μακρόχρονη εφαρμογή του τεστ Παπανικολάου, η νόσος εξακολουθεί να προκαλεί σημαντική θνητότητα, κυρίως σε χώρες με περιορισμένη πρόσβαση σε οργανωμένα προγράμματα πρόληψης.
Οι στόχοι «90-70-90» του ΠΟΥ για το 2030
Το 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έθεσε ως ρεαλιστικό στόχο την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας, εφόσον οι χώρες πετύχουν μέχρι το 2030 τους εξής στόχους:
- 90% των κοριτσιών έως 15 ετών να έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό κατά του HPV
- 70% των γυναικών να έχουν υποβληθεί σε HPV test στις ηλικίες 35 και 45 ετών
- 90% των γυναικών με (προ)καρκινικές αλλοιώσεις να λαμβάνουν την κατάλληλη θεραπεία
Παράλληλα, συστήνεται HPV DNA testing σε γυναίκες άνω των 30 ετών ανά 5-10 χρόνια, ενώ ως αποδεκτή μέθοδος προτείνεται και η αυτοδειγματοληψία (self-sampling).
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα
Τα τελευταία δύο χρόνια έχουν σημειωθεί ορισμένα θετικά βήματα στον τομέα του εμβολιασμού παιδιών, εφήβων και ενηλίκων, καθώς και με τη Δράση «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» του Υπουργείου Υγείας.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Θεόδωρο Αγοραστό, Καθηγητή Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΑΠΘ και Πρόεδρο της Ελληνικής HPV Εταιρείας, η χώρα απέχει ακόμη από τους στόχους του ΠΟΥ.
Συγκεκριμένα:
- Το 2024 είχε εμβολιαστεί το 52,5% των κοριτσιών έως 15 ετών (στόχος ΠΟΥ: 90%)
- Περίπου το 30% των γυναικών άνω των 30 ετών είχε υποβληθεί σε HPV DNA testing (στόχος ΠΟΥ: 70%)
- Παραμένουν ανισότητες στη συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο
Ο εμβολιασμός περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και παρέχεται δωρεάν, ωστόσο η κάλυψη υπολείπεται των διεθνών στόχων.
Εκκρεμότητες και προκλήσεις
Κατά την τελευταία 2ετία υπήρξαν σχετικά θετικές εξελίξεις στο θέμα του Εμβολιασμού των παιδιών, εφήβων και ενηλίκων. Η εφαρμογή της Δράσης του Υπουργείου Υγείας «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» για προληπτική εξέταση των γυναικών αποτελούν θετικές ενδείξεις, χωρίς, βέβαια, αυτό να σημαίνει ότι πλησιάζουμε στους στόχους του Π.Ο.Υ. για το 2030, αναφέρει ο Θεόδωρος Αγοραστός.
ΕΟΔΥ: Το παράδειγμα της Αυστραλίας για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας
Μεταξύ των ζητημάτων που παραμένουν ανοιχτά είναι η υποχρεωτική ηλεκτρονική καταγραφή στο Μητρώο Εμβολιασμών και στο Ηλεκτρονικό Βιβλιάριο Υγείας Παιδιού, καθώς και η διεύρυνση των ηλικιακών ορίων δωρεάν εμβολιασμού. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο κ. Αγοραστός στη σημασία του εμβολιασμού από την ηλικία των 9 ετών. Αν και βασικός στόχος είναι να προηγείται της έναρξης των σεξουαλικών επαφών, το σημαντικότερο -όπως εξηγεί- είναι η ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση που αναπτύσσει ο οργανισμός σε μικρότερες ηλικίες.
Όσον αφορά τον προσυμπτωματικό έλεγχο, το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» χαρακτηρίζεται ως Δράση Δημόσιας Υγείας περιορισμένης διάρκειας και χρηματοδότησης, χωρίς να συνιστά ακόμη ένα ολοκληρωμένο, μόνιμο πρόγραμμα, αναφέρει ο Καθηγητής.
Επιπλέον, δεν γίνεται αναφορά στην αυτοδειγματοληψία για HPV DNA testing, παρότι η μέθοδος αυτή θεωρείται ιδιαίτερα χρήσιμη για γυναίκες σε απομακρυσμένες περιοχές.
Ο κ. Αγοραστός προσθέτει ότι «το σημαντικότερο όλων, όμως, είναι η έλλειψη επίσημης σωστής ενημέρωσης εκ μέρους της Πολιτείας του ευρέος κοινού, ιδιαίτερα των γονέων και των εφήβων, για την σημασία και τα πολλαπλά οφέλη του HPV εμβολιασμού, όσο και των γυναικών για τις εξελίξεις και τις νέες μεθόδους προσυμπτωματικού ελέγχου. Η ανάληψη αυτού του καθήκοντος ενημέρωσης του κοινού από μέρους μόνο των Επαγγελματιών Υγείας είναι προφανές ότι δεν επαρκεί».
Σύμφωνα με τον κ. Αγοραστό, η προσπάθεια της Πολιτείας κινείται σε θετική κατεύθυνση, ωστόσο απαιτείται συνέπεια και συστηματική εφαρμογή για τη μείωση της επίπτωσης και της θνησιμότητας από καρκίνο τραχήλου μήτρας και άλλους HPV-σχετιζόμενους καρκίνους.
Εκστρατεία ενημέρωσης: «Μια Έγνοια Λιγότερη»
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά του HPV (4 Μαρτίου), φορείς και επιστημονικές εταιρείες εντείνουν τις δράσεις ενημέρωσης.
Στο πλαίσιο της διεθνούς καμπάνιας «One Less Worry» («Μια Έγνοια Λιγότερη»), υλοποιείται ελληνική εκστρατεία με κεντρικό μήνυμα «Better safe than sorry», !” («Καλύτερα ασφαλής, παρά να μετανιώσεις!») , από την Ελληνική HPV Εταιρεία, τη Διεθνή Εταιρεία για τον Ιό των Θηλωμάτων (IPVS), το Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΙΝΕΒ/ΕΚΕΤΑ) και την Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ.
Οι τέσσερις φορείς συμπράττουν σε αυτή την προσπάθεια για να χτυπήσουν το «καμπανάκι», καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν μολυνθεί δεν το γνωρίζουν, ενώ ο ιός μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα, από κονδυλώματα μέχρι καρκίνους σε διάφορα όργανα. Κυρίως, όμως, στέλνουν το μήνυμα ότι η μόλυνση από τον HPV μπορεί να προληφθεί.
Το εμβόλιο κατά του HPV είναι ασφαλές και αποτελεσματικό για κορίτσια και αγόρια και προσφέρει προστασία από καρκίνους και κονδυλώματα, ενώ ο προληπτικός έλεγχος με HPV DNA testing μπορεί να εντοπίσει προβλήματα πολύ νωρίς, όταν είναι ευκολότερο να αντιμετωπιστούν.
«Η πρόληψη είναι δύναμη. Η ενημέρωση είναι δύναμη. Η προστασία είναι δύναμη», υπογραμμίζουν οι διοργανωτές της εκστρατείας στέλνοντας το δικό τους μήνυμα ότι: «Μαζί μπορούμε να έχουμε μια έγνοια λιγότερη. Εμβολιαστείτε και εξεταστείτε, προστατεύστε τον εαυτό σας και τους αγαπημένους σας».
Από την πλευρά τους οι Επισκέπτες Υγείας τονίζουν ότι η μείωση των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων αποτελεί ρεαλιστικό στόχο δημόσιας υγείας, εφόσον εφαρμοστούν συστηματικά οι διαθέσιμες πολιτικές πρόληψης.
Όπως δηλώνει η Δρ. Μαρία Σακουφάκη, Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Επισκεπτών Υγείας:
«Ο HPV αποτελεί αποτρέψιμη αιτία καρκίνου. Η επιστημονική γνώση και τα μέσα πρόληψης υπάρχουν. Η πρόκληση είναι η συστηματική εφαρμογή πολιτικών δημόσιας υγείας, η διαρκής ενημέρωση του πληθυσμού και η διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης για όλους».