Η διάγνωση με υψηλή χοληστερίνη δεν σημαίνει αυτόματα ότι θα χρειαστεί να ξεκινήσετε στατίνη ή άλλο φάρμακο. Η θεραπεία εξαρτάται από τον συνολικό κίνδυνο για καρδιακή νόσο, ο οποίος επηρεάζεται από παράγοντες όπως η ηλικία, το βάρος, το αν καπνίζετε ή όχι, το οικογενειακό ιστορικό και τα αποτελέσματα των εξετάσεών σας. Πότε κρίνεται απαραίτητη η φαρμακευτική αγωγή;
Χοληστερόλη: Ποια τα υγιή επίπεδα για LDL, HDL, Τριγλυκερίδια – Πότε μπορεί να χρειαστεί θεραπεία
Η χοληστερίνη είναι μια λιπαρή ουσία στο αίμα που μπορεί να συσσωρευτεί μέσα στις αρτηρίες, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου.
Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι:
- η LDL ή «κακή» χοληστερίνη, η οποία μπορεί να φράξει τις αρτηρίες, και
- η HDL ή «καλή» χοληστερίνη, η οποία βοηθά στην απομάκρυνση της περίσσειας LDL.
Τα τριγλυκερίδια είναι ένας ακόμη τύπος λιπιδίων στο αίμα που αποθηκεύει τις επιπλέον θερμίδες και, όταν είναι αυξημένα, μπορούν επίσης να συμβάλουν στη σκλήρυνση των αρτηριών.
Το λιπιδαιμικό προφίλ μετρά την ολική χοληστερόλη, την LDL, την HDL και τα τριγλυκερίδια. Τα υγιή επίπεδα θεωρούνται γενικά τα εξής:
- Ολική χοληστερόλη κάτω από 200 mg/dL
- LDL κάτω από 100 mg/dL
- HDL πάνω από 60 mg/dL
- Τριγλυκερίδια κάτω από 150 mg/dL
Χοληστερίνη: Πόσο συχνά οι στατίνες επηρεάζουν τους μύες – Τι δείχνει μελέτη για τις παρενέργειες
Γιατί μπορεί να είναι η χοληστερίνη αυξημένη
Η αυξημένη χοληστερίνη, ιδιαίτερα η υψηλή LDL («κακή» χοληστερίνη), μπορεί να αναπτυχθεί για πολλούς διαφορετικούς λόγους. Η έρευνα δείχνει ότι τόσο οι κληρονομικοί παράγοντες όσο και οι καθημερινές συνήθειες υγείας και τρόπου ζωής μπορεί να επηρεάσουν τα επίπεδα χοληστερίνης. Σε ορισμένους, η πολύ υψηλή LDL μπορεί να συνδέεται με μια υποκείμενη γενετική πάθηση και όχι μόνο με παράγοντες του τρόπου ζωής.
Συχνές αιτίες υψηλής χοληστερίνης παριλαμβάνουν:
- Γενετική – Οικογενής υπερχοληστερολαιμία (FH) και άλλες κληρονομικές γονιδιακές μεταβολές που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα απομακρύνει την LDL χοληστερόλη, σύμφωνα με μελέτη του 2026 με τίτλο “Update on familial hypercholesterolemia: An expert clinical consensus from the National Lipid Association“.
- Υπερβολικό βάρος και αντίσταση στην ινσουλίνη – Κύριοι παράγοντες που οδηγούν σε μη υγιή επίπεδα χοληστερίνης και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
- Διατροφή – Η υψηλή κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών, trans λιπαρών, υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και υπερβολικών θερμίδων μπορεί να αυξήσει την LDL χοληστερόλη.
- Έλλειψη σωματικής δραστηριότητας – Συνδέεται με υψηλότερη LDL και χαμηλότερη HDL χοληστερόλη.
- Ιατρικές παθήσεις – Συμπεριλαμβανομένων του υποθυρεοειδισμού, του διαβήτη τύπου 2, του μεταβολικού συνδρόμου, της νεφρικής νόσου και ορισμένων ηπατικών διαταραχών.
- Κάπνισμα – Συμβάλλει σε μη υγιή λιπιδαιμικά προφίλ και στην αθηροσκλήρωση.
- Γήρανση – Τα επίπεδα χοληστερίνης συχνά αυξάνονται καθώς το σώμα γίνεται λιγότερο αποτελεσματικό στην απομάκρυνση της LDL χοληστερόλη.
- Ορισμένα φάρμακα – Συμπεριλαμβανομένων των κορτικοστεροειδών, ορισμένων αντιρετροϊκών φαρμάκων, ανοσοκατασταλτικών και συγκεκριμένων ψυχιατρικών φαρμάκων.
Έχουν οι καρδιολόγοι επιφυλάξεις για τις στατίνες; Ποια είναι η πραγματικότητα
Οικογενής θπερχοληστερολαιμία (FH)
Η οικογενής υπερχοληστερολαιμία (FH) είναι μια κληρονομική μορφή υψηλής χοληστερίνης που προκαλείται από γενετικές μεταβολές οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα επεξεργάζεται την LDL, που συχνά αποκαλείται «κακή» χοληστερίνη. Τα άτομα με FH μπορεί να έχουν πολύ υψηλά επίπεδα LDL από νεαρή ηλικία, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής νόσου νωρίτερα στη ζωή.
Παρότι μια διατροφή φιλική προς την καρδιά, η τακτική σωματική δραστηριότητα και η διατήρηση υγιούς βάρους παραμένουν σημαντικές, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής συχνά δεν αρκούν για τον έλεγχο των επιπέδων χοληστερίνης. Πολλοί χρειάζονται φαρμακευτική αγωγή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πρόσθετες θεραπείες.
Οι θεραπείες για την οικογενή υπερχοληστερολαιμία περιλαμβάνουν
- Στατίνες – Τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα φάρμακα. Μειώνουν την ποσότητα χοληστερίνης που παράγει το σώμα και βοηθούν στην απομάκρυνση της LDL από την κυκλοφορία του αίματος.
- Αναστολείς PCSK9 – Ενέσιμα φάρμακα που μπλοκάρουν μια πρωτεΐνη η οποία συμμετέχει στη ρύθμιση της LDL.
- Inclisiran – Ενέσιμη θεραπεία που μειώνει την LDL περιορίζοντας την παραγωγή της ίδιας πρωτεΐνης που στοχεύουν οι αναστολείς PCSK9.
- Bempedoic acid – Από του στόματος φάρμακο που λειτουργεί παρόμοια με τις στατίνες και μπορεί να προκαλεί λιγότερες παρενέργειες σε ορισμένα άτομα.
- Ezetimibe – Φάρμακο που μειώνει τη χοληστερίνη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο του ή σε συνδυασμό με bempedoic acid στο συνδυαστικό φάρμακο Nexlizet.
- Δεσμευτικά χολικών οξέων – Φάρμακα όπως η χολεστυραμίνη και η κολεσεβελάμη που μειώνουν την απορρόφηση χοληστερίνης στο έντερο.
- LDL αφαίρεση (LDL apheresis) – Διαδικασία παρόμοια με την αιμοκάθαρση που απομακρύνει την LDL χοληστερόλη από το αίμα.
- Αναστολείς MTP – Χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της σπάνιας κληρονομικής πάθησης ομόζυγης οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας (HoFH). Το lomitapide (Juxtapid) είναι σήμερα το μόνο εγκεκριμένο φάρμακο αυτής της κατηγορίας.
Αυξημένα τριγλυκερίδια: 12 τρόποι να τα μειώσετε χωρίς φάρμακα
Δευτεροπαθής υπερχοληστερολαιμία
Η δευτεροπαθής υπερχοληστερολαιμία αναπτύσσεται ως αποτέλεσμα άλλων ιατρικών παθήσεων ή παραγόντων του τρόπου ζωής. Συνήθεις αιτίες περιλαμβάνουν τον διαβήτη, τη χρόνια νεφρική νόσο, τον υποθυρεοειδισμό, την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, την κακή διατροφή και τη σωματική αδράνεια. Ορισμένα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των στεροειδών, μπορούν επίσης να συμβάλουν σε αυξημένα επίπεδα χοληστερίνης.
Οι θεραπείες για τη δευτεροπαθή υπερχοληστερολαιμία περιλαμβάνουν
- Υιοθέτηση μιας διατροφής υγιεινής για την καρδιά, πλούσιας σε φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης, με περιορισμό της ζάχαρης, των κορεσμένων λιπαρών και των τεχνητών trans λιπαρών
- Τακτική άσκηση
- Διακοπή του καπνίσματος
- Απώλεια περιττού βάρους
- Λήψη φαρμακευτικής αγωγής, συνήθως ξεκινώντας με στατίνες εάν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής δεν επαρκούν
- Χρήση άλλων φαρμάκων που μειώνουν τη χοληστερίνη, όπως η εζετιμίμπη, οι αναστολείς PCSK9, η νιασίνη, οι φιβράτες ή τα συμπληρώματα διατροφής με ωμέγα-3 λιπαρά οξέα
Αυξημένα τριγλυκερίδια
Τα τριγλυκερίδια είναι ένας άλλος τύπος λιπιδίων που βρίσκεται στο αίμα. Τα υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων μπορεί να εμφανιστούν με ή χωρίς υψηλή LDL χοληστερόλη. Οι αιτίες περιλαμβάνουν την παχυσαρκία, τις ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες, τον διαβήτη, την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, τη νεφρική νόσο, τον υποθυρεοειδισμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κληρονομικούς παράγοντες.
Χοληστερίνη: Υπάρχουν εναλλακτικές για τις στατίνες; Τα 2 φάρμακα που προτείνουν ειδικοί
Η θεραπεία για τα υψηλά τριγλυκερίδια μπορεί να περιλαμβάνει
- Υιοθέτηση μιας διατροφής υγιεινής για την καρδιά
- Τακτική άσκηση
- Αποφυγή του αλκοόλ
- Απώλεια βάρους σε περίπτωση υπερβάλλοντος σωματικού βάρους
- Λήψη φαρμάκων όπως το νικοτινικό οξύ, οι φιβράτες ή τα συμπληρώματα διατροφής με ωμέγα-3 λιπαρά οξέα
- Χρήση στατινών εάν συνυπάρχουν υψηλή LDL χοληστερόλη, καρδιοπάθεια ή διαβήτης
Χαμηλή HDL χοληστερόλη
Η HDL είναι γνωστή ως η «καλή» χοληστερίνη επειδή βοηθά στην απομάκρυνση της περίσσειας χοληστερίνης από την κυκλοφορία του αίματος. Τα χαμηλά επίπεδα HDL μπορεί να συνδέονται με το κάπνισμα, τη λοίμωξη HIV, τον μη ελεγχόμενο διαβήτη, τη νεφρική νόσο ή ορισμένα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των β-αναστολέων και των στεροειδών.
Οι θεραπείες για τη χαμηλή HDL επικεντρώνονται στις αλλαγές του τρόπου ζωής και περιλαμβάνουν
- Υιοθέτηση μιας διατροφής υγιεινής για την καρδιά
- Τακτική άσκηση
- Αποφυγή του καπνίσματος
- Περιορισμό της κατανάλωσης αλκοόλ
- Λήψη φαρμάκων που μειώνουν την LDL χοληστερόλη και ενδέχεται ορισμένες φορές να αυξήσουν τα επίπεδα HDL, όπως οι φιβράτες ή οι στατίνες, συμπεριλαμβανομένων της rosuvastatin και της simvastatin
Παρότι ορισμένα φάρμακα μπορεί να αυξήσουν τα επίπεδα HDL χοληστερόλης, οι έρευνες δείχνουν ότι η αύξηση της HDL με φαρμακευτική αγωγή δεν μειώνει απαραίτητα τον κίνδυνο καρδιοπάθειας. Οι βελτιώσεις στον τρόπο ζωής παραμένουν η κύρια προσέγγιση για τη διαχείριση της χαμηλής HDL χοληστερόλης.
Κορυφαίος γιατρός αποκαλύπτει: «Ετσι θα έριχνα τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα»
Πότε μπορεί να χρειάζεται θεραπεία
Όλοι όσοι έχουν υψηλή χοληστερίνη θα πρέπει να ξεκινούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής που είναι υγιεινές για την καρδιά, συμπεριλαμβανομένης της ισορροπημένης διατροφής, της τακτικής άσκησης, της διακοπής του καπνίσματος και της διαχείρισης του βάρους.
Ωστόσο, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής από μόνες τους ενδέχεται να μην επαρκούν για όλους. Ο γιατρός σας μπορεί να εκτιμήσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής προσβολής μέσα στα επόμενα 10 έως 30 χρόνια και να χρησιμοποιήσει αυτές τις πληροφορίες για να καθορίσει εάν η φαρμακευτική αγωγή για τη μείωση της χοληστερίνης μπορεί να είναι ωφέλιμη.
Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος βασίζεται σε συνδυασμό των εξής παραγόντων
- Ολική, LDL και HDL χοληστερόλη
- Αρτηριακή πίεση
- Ηλικία
- Φυλή
- Φύλο
- Τρέχουσα ή προηγούμενη συνήθεια καπνίσματος
- Διαβήτης
- Καρδιοπάθεια ή οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιοπάθειας
Πότε μπορεί να μην απαιτείται φαρμακευτική αγωγή
Ανάλογα με την ηλικία σας, τα επίπεδα χοληστερίνης και τον συνολικό κίνδυνο, μπορεί να μην είναι απαραίτητη η άμεση λήψη φαρμάκων. Ενδέχεται να μη χρειάζεστε θεραπεία με στατίνες ή άλλα φάρμακα που μειώνουν τη χοληστερίνη εάν:
- Είστε 19 ετών ή νεότεροι και δεν έχετε FH
- Είστε 20-39 ετών, χωρίς οικογενειακό ιστορικό πρώιμης καρδιοπάθειας και η LDL σας είναι κάτω από 160 mg/dL
- Είστε 40-75 ετών και ο καρδιαγγειακός σας κίνδυνος είναι χαμηλός (κάτω από 5%)
- Είστε 40-75 ετών και ο καρδιαγγειακός σας κίνδυνος είναι οριακός (5% έως κάτω από 7,5%)
- Είστε 40-75 ετών και ο καρδιαγγειακός σας κίνδυνος είναι ενδιάμεσος (7,5% έως κάτω από 20%)
- Είστε 75 ετών ή μεγαλύτεροι
- Είστε έγκυος
- Έχετε προχωρημένη ηπατική νόσο
Εάν ο κίνδυνός σας θεωρείται οριακός ή ενδιάμεσος, ο γιατρός σας μπορεί να συζητήσει τα οφέλη και τις πιθανές παρενέργειες της φαρμακευτικής αγωγής. Η προθυμία σας να διατηρήσετε υγιεινές συνήθειες τρόπου ζωής μπορεί επίσης να επηρεάσει την απόφαση.
Σκορ ασβεστίου
Το σκορ ασβεστίου είναι μια αξονική τομογραφία που αναζητά πλάκες που περιέχουν ασβέστιο στις αρτηρίες της καρδιάς. Μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό της στεφανιαίας νόσου πριν εμφανιστούν συμπτώματα και να συμβάλει στον καθορισμό του εάν αρκούν μόνο οι αλλαγές στον τρόπο ζωής ή εάν απαιτείται φαρμακευτική αγωγή για τη χοληστερίνη.
CRP υψηλής ευαισθησίας
Η εξέταση αίματος υψηλής ευαισθησίας για την C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (hs-CRP) μετρά τη φλεγμονή στον οργανισμό. Μπορεί να παρέχει πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τον κίνδυνο καρδιοπάθειας και να βοηθήσει στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπεία.
Χοληστερίνη: Ο Νο1 τρόπος να τη μειώσετε χωρίς στατίνες – Νέα μελέτη
Επίπεδο hs-CRP άνω των 3,1 mg/L μπορεί να σχετίζεται με υψηλότερο κίνδυνο καρδιοπάθειας από αυτόν που υπολογίζεται με τις συνήθεις μεθόδους εκτίμησης κινδύνου και μπορεί επίσης να βοηθήσει στην πρόβλεψη του κινδύνου δεύτερης καρδιακής προσβολής σε άτομα που έχουν ήδη υποστεί μία.
Πηγές: WebMD, ScienceDirect, Arxiv, Family Heart, CDC, NIH, WILEY