Μια νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι το NDMA, ένας διαδεδομένος ρύπος σε νερό, φάρμακα και τρόφιμα, προκαλεί σοβαρότερες βλάβες στο DNA στα παιδιά, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου σε σχέση με τους ενήλικες.
Παιδικός καρκίνος: Ένα παιδί διαγιγνώσκεται με καρκίνο κάθε μέρα
Κρυφή απειλή στο νερό για τα παιδιά
Η νέα έρευνα από το MIT φέρνει στο προσκήνιο έναν αόρατο αλλά ιδιαίτερα ανησυχητικό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, την αυξημένη ευαισθησία των παιδιών σε καρκινογόνες ουσίες που μπορεί να υπάρχουν ακόμη και στο πόσιμο νερό.
Το εύρημα ότι ο ίδιος βαθμός έκθεσης μπορεί να έχει πολύ πιο σοβαρές συνέπειες στους νεαρούς οργανισμούς αλλάζει τα δεδομένα στον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η ασφάλεια χημικών ουσιών. Η ταχύτερη κυτταρική ανάπτυξη κατά την παιδική ηλικία φαίνεται να λειτουργεί ως «επιταχυντής» μεταλλάξεων, καθιστώντας την πρόληψη και τον έλεγχο των ρύπων πιο κρίσιμα από ποτέ.
Η ανησυχία γύρω από το NDMA δεν είναι νέα, καθώς διεθνείς οργανισμοί έχουν ήδη επισημάνει τη δυνητική του επικινδυνότητα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το NDMA ταξινομείται ως πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο και μπορεί να προκύψει ως παραπροϊόν σε διαδικασίες επεξεργασίας νερού και τροφίμων, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα καθημερινής έκθεσης σε χαμηλά επίπεδα. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα όπου εκτίθενται ευάλωτες ομάδες όπως τα παιδιά, καθώς ακόμη και μικρές ποσότητες ενδέχεται να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Η ταχεία ανάπτυξη των κυττάρων στα παιδιά διευκολύνει τη μετατροπή των αρχικών βλαβών του DNA σε επικίνδυνες μεταλλάξεις που συνδέονται με τον καρκίνο.
Σε πειράματα με ποντίκια, οι επιστήμονες παρατήρησαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα σε νεαρά και ενήλικα ζώα.
Παρότι η έκθεση στο NDMA ήταν ίδια, τα νεαρά ποντίκια εμφάνισαν πολύ περισσότερες βλάβες στο DNA και αυξημένα περιστατικά καρκίνου.
Σύνδεση με προηγούμενες έρευνες
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν παλαιότερες παρατηρήσεις που συνδέουν την προγεννητική έκθεση στο NDMA με αυξημένα περιστατικά παιδικού καρκίνου.
Η μελέτη αναδεικνύει πόσο σημαντικό είναι να εξετάζονται οι επιπτώσεις των καρκινογόνων ουσιών σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες.
«Ελπίζουμε πραγματικά ότι οι ομάδες που πραγματοποιούν δοκιμές ασφάλειας θα αλλάξουν το παράδειγμά τους και θα αρχίσουν να εξετάζουν νεαρά ζώα, ώστε να μπορούμε να εντοπίζουμε πιθανούς καρκινογόνους παράγοντες πριν εκτεθούν οι άνθρωποι», αναφέρει η Bevin Engelward, καθηγήτρια βιολογικής μηχανικής στο MIT. «Ως λύση για τον καρκίνο, η πρόληψη είναι σαφώς καλύτερη από τη θεραπεία, επομένως ελπίζουμε να εντοπίζουμε επικίνδυνες χημικές ουσίες πριν εκτεθούν οι άνθρωποι και έτσι να προλαμβάνουμε εκτεταμένο κίνδυνο καρκίνου».
Πού εντοπίζεται το NDMA
Το NDMA δημιουργείται ως υποπροϊόν βιομηχανικών διαδικασιών και εντοπίζεται σε διάφορες πηγές:
- Μολυσμένο πόσιμο νερό
- Καπνό τσιγάρου
- Επεξεργασμένα κρέατα
- Ορισμένα φάρμακα όπως valsartan, ranitidine και metformin
Στη δεκαετία του 1990, εντοπίστηκε σε νερό στο Wilmington της Μασαχουσέτης, προκαλώντας σοβαρές ανησυχίες για τη δημόσια υγεία.
Πώς προκαλείται η βλάβη στο DNA
Όταν το NDMA εισέρχεται στον οργανισμό, μεταβολίζεται στο ήπαρ και δημιουργεί επιβλαβείς χημικές ενώσεις.
Αυτές προσκολλώνται στο DNA, προκαλώντας βλάβες που μπορεί να εξελιχθούν σε μεταλλάξεις.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι:
- Τα αρχικά επίπεδα βλάβης ήταν παρόμοια σε νεαρά και ενήλικα ζώα
- Στα νεαρά εμφανίστηκαν διπλές θραύσεις DNA
- Οι θραύσεις αυτές οδηγούν σε μεταλλάξεις και τελικά σε καρκίνο
«Οι αρχικές δομικές αλλαγές στο DNA είχαν πολύ διαφορετικές συνέπειες ανάλογα με την ηλικία», επισημαίνει η Engelward. «Οι διπλές θραύσεις παρατηρήθηκαν αποκλειστικά στα νεαρά».
Γιατί τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα
Η βασική διαφορά εντοπίζεται στον ρυθμό κυτταρικής διαίρεσης.
Στους νεαρούς οργανισμούς, τα κύτταρα πολλαπλασιάζονται γρήγορα, αυξάνοντας την πιθανότητα οι βλάβες να γίνουν μόνιμες μεταλλάξεις.
Τα πιο κρίσιμα σημεία:
- Τα κύτταρα των παιδιών διαιρούνται ταχύτερα
- Οι βλάβες στο DNA «παγιώνονται» πιο εύκολα
- Αυξάνεται η πιθανότητα καρκινογένεσης
- Οι ενήλικες έχουν περισσότερο χρόνο για επιδιόρθωση DNA
«Αυτό υπογραμμίζει πραγματικά το βασικό πρόβλημα που προσπαθούμε να αναδείξουμε», εξηγεί η Volk. «Στις τοξικολογικές μελέτες, συχνά το πρότυπο είναι η χρήση πλήρως ανεπτυγμένων ποντικιών. Σε αυτό το στάδιο, η κυτταρική διαίρεση ήδη επιβραδύνεται, οπότε αν δοκιμάζουμε τις επιβλαβείς επιδράσεις του NDMA σε ενήλικα ποντίκια, χάνουμε εντελώς το πόσο ευάλωτες είναι συγκεκριμένες ομάδες, όπως τα νεότερα ζώα».
Σοκ: Έως και 500% αύξηση του καρκίνου παχέος εντέρου σε παιδιά και εφήβους την τελευταία 20ετία
Τι ισχύει για τους ενήλικες
Οι ενήλικες δεν είναι πλήρως προστατευμένοι από το NDMA.
Παράγοντες όπως η διατροφή, η φλεγμονή ή άλλες ασθένειες μπορούν να αυξήσουν τον ρυθμό κυτταρικής διαίρεσης και άρα τον κίνδυνο.
«Σίγουρα δεν θέλουμε να πούμε ότι οι ενήλικες είναι πλήρως ανθεκτικοί στο NDMA», αναφέρει η Volk. «Τα πάντα επηρεάζουν την ευαισθησία σας σε έναν καρκινογόνο παράγοντα, είτε αυτό είναι η γενετική σας, η ηλικία σας, η διατροφή σας και ούτω καθεξής. Στους ενήλικες, αν έχουν ιογενή λοίμωξη, διατροφή υψηλή σε λιπαρά ή χρόνια υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, αυτό μπορεί να επηρεάσει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων στο ήπαρ και ενδεχομένως να τους καταστήσει ευάλωτους στο NDMA».
Επόμενα βήματα της έρευνας
Οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον πώς άλλοι παράγοντες, όπως η διατροφή υψηλή σε λιπαρά, μπορεί να επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου σε οργανισμούς που εκτίθενται στο NDMA.