Στην Ελλάδα, περίπου 2 εκατομμύρια ενήλικες λαμβάνουν υπολιπιδαιμική θεραπεία, κυρίως στατίνες, για να μειώσουν τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου, σύμφωνα με έρευνα του 2025. Δύο άλλες, πρόσφατες μελέτες εξέτασαν εάν αυτά τα φάρμακα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν προληπτικά και σε υγιείς ανθρώπους, με στόχο την προστασία από την άνοια αλλά και τη μακροζωία.
Πώς λειτουργούν οι στατίνες και γιατί συνταγογραφούνται – Τι επίδραση μπορεί να έχουν σε άνοια και μακροζωία
Οι στατίνες χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες για να μειώνουν την ποσότητα χοληστερίνης που παράγει το ήπαρ, περιορίζοντας την LDL στο αίμα, η οποία αποκαλείται συχνά «κακή» χοληστερόλη.
Τα υψηλά επίπεδα LDL μπορούν να οδηγήσουν σε λιπώδεις εναποθέσεις, τις πλάκες, στα τοιχώματα των αρτηριών. Αυτή η συσσώρευση ονομάζεται αθηροσκλήρωση. Εάν μια πλάκα υποστεί ρήξη, ένας θρόμβος μπορεί να εμποδίσει τη ροή του αίματος, προκαλώντας έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
Οι στατίνες είναι καλά ανεκτές από τους περισσότερους. Ορισμένοι αναφέρουν μυϊκούς πόνους ή κράμπες, ενώ σοβαρή μυϊκή βλάβη εμφανίζεται σπάνια.
Συνταγογραφούνται επίσης σε «υγιείς» ανθρώπους χωρίς προηγούμενο έμφραγμα ή εγκεφαλικό, όταν έχουν υψηλή χοληστερίνη και άλλους παράγοντες κινδύνου.
Στον καρδιαγγειακό κίνδυνο συμβάλλουν:
- η ηλικία και η αρτηριακή πίεση
- το κάπνισμα
- ο διαβήτης
- η χρόνια νεφρική νόσος
- τα επίπεδα χοληστερίνης
Χοληστερίνη: Οι στατίνες μειώνουν τον κίνδυνο για άνοια κατά 15%, σύμφωνα με νέα μελέτη
Οι υπολογιστές κινδύνου συνδυάζουν αυτούς τους παράγοντες για να εκτιμήσουν την πιθανότητα καρδιαγγειακού συμβάντος μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Στην Αυστραλία, τα φάρμακα για τη μείωση της χοληστερίνης συνιστώνται σε άτομα υψηλού κινδύνου και μπορούν να εξεταστούν για όσους έχουν ενδιάμεσο κίνδυνο.
Ωστόσο, ο υπολογιστής εφαρμόζεται μόνο έως την ηλικία των 79 ετών, καθώς μέχρι πρόσφατα τα στοιχεία για την έναρξη στατινών σε μεγαλύτερους ανθρώπους χωρίς προηγούμενο έμφραγμα ή εγκεφαλικό ήταν περιορισμένα.
Χρησιμοποιούνται οι στατίνες στην προληπτική ιατρική;
Οι στατίνες χρησιμοποιούνται ευρέως για να βοηθήσουν στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου (CVD). Μπορούν να συνταγογραφηθούν σε άτομα που δεν έχουν υποστεί ποτέ έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο, όταν ο μελλοντικός καρδιαγγειακός κίνδυνος θεωρείται αρκετά υψηλός.
Το κύριο προληπτικό τους όφελος προέρχεται από τη μείωση της LDL χοληστερόλης, η οποία συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου καρδιαγγειακών συμβάντων.
- Ανασκόπηση του 2026, η οποία περιλάμβανε 25 μελέτες και 102.667 ενήλικες, με τίτλο “Sources of Heterogeneity in the Efficacy of Statins for Primary Prevention of Cardiovascular Diseases: A Systematic Review with Meta-Regression and Meta-Analysis of Within-Study Subgroup Differences”, διαπίστωσε ότι οι στατίνες μείωσαν τα σοβαρά καρδιαγγειακά συμβάντα κατά 27%, τα εμφράγματα κατά 32% και τα εγκεφαλικά επεισόδια κατά 24%.
- Άλλη ανάλυση του 2026 σε 85.829 άτομα, με τίτλο “The role of lipid lowering medications in the primary prevention of cardiovascular disease and mortality: a meta-analysis of randomized controlled trials”, διαπίστωσε λιγότερα σοβαρά καρδιαγγειακά συμβάντα, εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια/παροδικά ισχαιμικά επεισόδια (TIAs), αν και δεν παρατηρήθηκε σημαντική μείωση στη συνολική θνησιμότητα.
- Οι στατίνες μελετώνται επίσης για την πρόληψη της άνοιας, αλλά τα σημερινά στοιχεία προέρχονται κυρίως από μελέτες παρατήρησης και δεν αποδεικνύουν ότι οι στατίνες προλαμβάνουν την άνοια.
Μπορούν οι στατίνες να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας;
Πρόσφατη δανέζικη μελέτη, σε πάνω από 132.000 άτομα με διαβήτη τύπου 2, διαπίστωσε ότι η έναρξη στατινών μέσα σε έναν χρόνο από τη διάγνωση συνδεόταν με 15% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο άνοιας σε σύγκριση με όσους δεν τις χρησιμοποιούσαν.
Ωστόσο, επρόκειτο για μελέτη παρατήρησης. Οι χρήστες στατινών ήταν νεότεροι και επομένως είχαν ήδη χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει «confounding by indication». Υπάρχει επίσης το «healthy user bias», καθώς όσοι παίρνουν στατίνες μπορεί να προσέχουν περισσότερο την υγεία τους και να ακολουθούν περισσότερα προληπτικά μέτρα.
Χοληστερίνη: Το δημοφιλές συμπλήρωμα που δεν πρέπει ποτέ να παίρνετε μαζί με στατίνες
Παράλληλα, η άνοια αναπτύσσεται σταδιακά και η πρώιμη γνωστική έκπτωση μπορεί να παραμένει αδιάγνωστη. Μπορεί επίσης να κάνει κάποιον λιγότερο πιθανό να ξεκινήσει ή να συνεχίσει μακροχρόνια προληπτική φαρμακευτική αγωγή.
Έτσι, μπορεί να φαίνεται ότι οι στατίνες προστατεύουν από την άνοια, ενώ στην πραγματικότητα τα άτομα με άνοια είναι λιγότερο πιθανό να τις χρησιμοποιούν. Αυτό ονομάζεται «reverse causality».
Επιπλέον, τα αποτελέσματα αφορούσαν αποκλειστικά άτομα με διαβήτη τύπου 2 και δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτόματα σε άτομα χωρίς διαβήτη.
Τι έδειξε η μελέτη σε σχεδόν 10.000 άτομα άνω των 70 ετών
Άλλη πρόσφατη μελέτη από ερευνητές του Monash University εξέτασε σχεδόν 10.000 άτομα ηλικίας 70 ετών και άνω, χρησιμοποιώντας τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή.
Οι συμμετέχοντες, οι οποίοι δεν είχαν προϋπάρχουσα καρδιαγγειακή νόσο και δεν είχαν χρησιμοποιήσει προηγουμένως στατίνες, έλαβαν τυχαία ατορβαστατίνη ή placebo.
Οι ερευνητές εξέτασαν εάν η ατορβαστατίνη μπορούσε να μειώσει σοβαρά καρδιαγγειακά συμβάντα και να παρατείνει την «επιβίωση χωρίς αναπηρία», δηλαδή τη ζωή χωρίς άνοια ή επίμονη σωματική αναπηρία.
Παίρνετε στατίνες; Νέα έρευνα λέει ότι μπορεί και να μην τις χρειάζεστε
Μετά από περίπου έξι χρόνια, η ατορβαστατίνη μείωσε κατά 30% τον κίνδυνο ενός πρώτου σοβαρού εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου. Δεν παρέτεινε, όμως, την επιβίωση χωρίς αναπηρία.
Οι συμμετέχοντες ήταν σχετικά υγιείς και ζούσαν ανεξάρτητα. Επομένως, τα αποτελέσματα ενδέχεται να μην εφαρμόζονται εξίσου εύκολα σε μεγαλύτερους, εύθραυστους ανθρώπους ή σε όσους παίρνουν πολλά φάρμακα ή έχουν πολλαπλές ιατρικές παθήσεις.
Πρέπει λοιπόν να ξεκινήσετε στατίνες;
Τα νέα δεδομένα διευρύνουν τις γνώσεις για το ποιοι μπορεί να ωφεληθούν από τις στατίνες, αλλά δεν σημαίνουν ότι πρέπει να τις παίρνουν όλοι. Κάθε φάρμακο έχει κινδύνους και οφέλη και η απόφαση εξαρτάται από τον ατομικό σας κίνδυνο. Είναι μια επιλογή που είναι καλύτερο να κάνετε μαζί με τον γιατρό σας.
Πηγές: Conversation, PubMed, PubMed, PubMed, Lancet