Τα προβλήματα ύπνου, και συγκεκριμένα η αϋπνία, μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν από τα συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ, και νέα μελέτη συνδέει αυτό το φαινόμενο με την πρωτεΐνη ταυ. Η ταυ έχει επίδραση στα εγκεφαλικά κύτταρα και παρότι μελετάται για καιρό, τα νέα επιστημονικά δεδομένα ρίχνουν φως σε έναν νέο μηχανισμό.
Άνοια: Το Viagra μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο για Αλτσχάιμερ κατά 51% – Ελπιδοφόρα μελέτη
Νέα μελέτη ρίχνει φως στη συσχέτιση ανάμεσα στη νόσο Αλτσχάιμερ και τον ύπνο – Ποια τα συμπεράσματά της
Ο εγκέφαλος παράγει γλουταμινικό, το οποίο υπερδιεγείρει τους νευρώνες. «Ο εγκέφαλος καταλαμβάνει όλη τη γλυκόζη σας για να παράγει γλουταμινικό ξανά και ξανά, κρατώντας το σύστημα ξύπνιο και εμποδίζοντάς το να φτάσει στα βαθιά στάδια ύπνου που είναι απαραίτητα για την αποκατάσταση, την ανάρρωση και τον σχηματισμό μνήμης», εξηγούν οι ερευνητές σύμφωνα με το Science Alert. Αυτό το φαινόμενο εμφανίζεται νωρίς, πριν προκληθεί σοβαρή βλάβη από τη νόσο.
Με ποιες ιατρικές παθήσεις μπορεί να συνδέεται η αϋπνία;
Ανασκόπηση του 2025 με τίτλο «Sleep Disorders in Neurodegenerative Diseases with Dementia: A Comprehensive Review» διαπιστώνει ότι οι διαταραχές ύπνου όπως η αϋπνία, η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού και τα προβλήματα REM είναι συχνές στις άνοιες, διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο και συνδέονται με την εξέλιξη της νόσου και τη γνωστική έκπτωση.
Άλλες πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η αϋπνία συνδέεται με πολλές ασθένειες και μπορεί ακόμη και να συμβάλλει στην εμφάνισή τους. Συνδέεται με καρδιοπάθεια, διαβήτη τύπου 2, άγχος, κατάθλιψη, χρόνιο πόνο και πιθανώς νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Η αϋπνία είναι επίσης πολύ συχνή σε άτομα με χρόνιες ασθένειες και καρκίνο (έως 30–69%), όπου επιδεινώνει την υγεία και επιδεινώνεται από τη νόσο.
Οι ερευνητές πλέον τη θεωρούν κοινό παράγοντα σε πολλές παθήσεις και όχι απλώς σύμπτωμα. Συνολικά, η αϋπνία και η ασθένεια έχουν μια αμφίδρομη σχέση, όπου η καθεμία επιδεινώνει την άλλη.
Αλτσχάιμερ: Η δραστηριότητα που μειώνει τον κίνδυνο έως 40% – Κερδίζουμε 5 χρόνια πνευματικής υγείας
Η αϋπνία φαίνεται να:
- Μπορεί να προκαλέσει καρδιοπάθεια, διαβήτη, άγχος, κατάθλιψη
- Συνδέεται με καρδιαγγειακές, μεταβολικές, νευροεκφυλιστικές παθήσεις
- Λειτουργεί ως κοινός παράγοντας σε χρόνιες ασθένειες
- Έχει ισχυρή σύνδεση με την ψυχική υγεία (μεγάλη μελέτη)
- Αμφίδρομη σχέση με χρόνιες παθήσεις
- Είναι συχνή σε ασθενείς με καρκίνο (30–69%)
Πώς επηρεάζεται η εξέλιξη της νόσου από τη διαταραγμένη ενέργεια του εγκεφάλου και τους κύκλους του ύπνου
Προηγούμενες έρευνες έχουν συνδέσει τη νόσο Αλτσχάιμερ με προβλήματα στον τρόπο με τον οποίο τα εγκεφαλικά κύτταρα παράγουν ενέργεια, ιδιαίτερα στο πώς ανιχνεύουν και χρησιμοποιούν το σάκχαρο στο αίμα. Αυτή η μελέτη δείχνει ότι τα συσσωματώματα ταυ ωθούν το ενεργειακό σύστημα του εγκεφάλου σε υπερλειτουργία, ανακατευθύνοντας τα καύσιμα και διαταράσσοντας την ισορροπία μεταξύ εγκεφαλικής δραστηριότητας και ανάπαυσης.
Αυτό δημιουργεί έναν κύκλο. Η νόσος Αλτσχάιμερ διαταράσσει τον ύπνο, και ο κακός ύπνος επιδεινώνει τη νόσο.
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτός ο κύκλος θα μπορούσε να διακοπεί. Ορισμένα υπάρχοντα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την επιληψία ή τον διαβήτη τύπου 2 μπορεί να βοηθήσουν στη μείωση της υπερδραστηριότητας του εγκεφάλου, στη βελτίωση του ύπνου και ενδεχομένως στην επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου.
«Αυτό που είναι πραγματικά συναρπαστικό είναι ότι φαίνεται πως ορισμένοι από αυτούς τους φαινότυπους είναι αναστρέψιμοι», εξηγεί η Shannon Macauley, φυσιολόγος από το Πανεπιστήμιο του Κεντάκι.
«Αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να αναπτυχθούν ξανά νευρώνες ή να εξαλειφθούν όλες οι πλάκες και τα συσσωματώματα στον εγκέφαλο για να αποκατασταθεί ο ύπνος», προσθέτει. Τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο πολύπλοκη είναι η νόσος Αλτσχάιμερ, καθώς περιλαμβάνει πολλαπλές διεργασίες στον εγκέφαλο αλλά και στο σώμα, συμπεριλαμβανομένων συνδέσεων με τη φλεγμονή του εντέρου.
Παρότι οι θεραπείες παραμένουν περιορισμένες, παράγοντες τρόπου ζωής -όπως ο ύπνος- είναι σημαντικοί. «Μέχρι να υπάρξουν περισσότερες θεραπείες που αλλάζουν τη νόσο, είναι κρίσιμο να αναδειχθούν παράγοντες, όπως ο ύπνος, που τα άτομα μπορούν να αλλάξουν για να μειώσουν την ευαλωτότητα», σημειώνει ο Αμερικανός φυσιολόγος Riley Irmen.
Πηγές: ScienceAlert, NPJ, Frontiers, ScienceDirect, AMJ, MDPI, PMC, EMJ, ResearchGate